Bangladeş'te boynuzlu kuşlar, üreme mevsiminde yuvalarından kaçak avlanıyor. Dişi, çamur veya bitki örtüsüyle ağaç kovuğunu mühürleyip üreme döneminde yuvayı terk edemiyor; erkek dışarıda kalıp kovuğa düzenli yiyecek taşıyor. Bu davranış, avcıların yuvayı izlemesini kolaylaştırırken kovuğa ulaşan avcılar hem dişiye hem de yavrulara erişim sağlıyor. Noakhali Bilim ve Teknoloji Üniversitesinden boynuzlu kuş araştırmacısı Humayra Mahmud, riskin türün eşsiz üreme davranışıyla yakından bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Orman Dairesi (Forest Department) ve Bangladeş Polisinin (Bangladesh Police) kurtarma kayıtları, 2023'ten 2026'ya kadar Mayıs ve Ağustos ayları arasında yoğunlaşan 12 ayrı olayda en az 26 kuşun yuvadan alındığını ortaya koyuyor. Kurtarılan 26 kuşun 14'ü büyük boynuzlu kuş (Buceros bicornis), 12'si doğu alaca boynuzlu kuş (Anthracoceros albirostris) olarak kaydedildi. Olayların sekizi, boynuzlu kuş habitatlarının bulunduğu ülkenin güneydoğusunda kaydedildi. Scientific Reports'ta 2021'de yayımlanan bir araştırmaya göre türün üreme mevsimi Mart'tan Ağustos ortasına kadar sürüyor.
Yuvadan yavru alma vakaları
Orman Dairesinden yardımcı ranger Touhidur Rahman Tagor, 2025'te Bandarban Tepelik İlçesinde (Bandarban Hill District) gerçekleştirilen bir kurtarma olayını örnek gösteriyor. Sangu-Matamuhuri Koru Ormanındaki (Sangu-Matamuhuri Reserve Forest) Yaumbom Para bölgesinde iki avcı, yerden yaklaşık 60 feet yüksekteki bir gurjan ağacının (Dipterocarpus turbinatus) kovuğundan iki büyük boynuzlu kuş yavrusunu aldı. Ağacın gövdesi çok kalın olduğu için avcılar doğrudan tırmanamadı; daha ince bir komşu ağaca tırmanarak kovuğa ulaştı. Tagor, avcıların birkaç farklı bölgedeki kaçakçılık grubuna kuş sattığını ve yavruların Bandarban'ın Alikadam Upazilasına götürülüp satılmasının beklendiğini aktarıyor.
Benzer bir yuva temelli avlanma, Cox's Bazar'daki Baishari Bangdepa Yaban Hayatı Sığınağında (Baishari Bangdepa Wildlife Sanctuary) da gözlemlendi. Sığınağın ormancısı Nahid Mahmud, 2025'te bir kaçak avcının yoğun ormandaki bir kovuktan iki alaca boynuzlu kuş yavrusunu aldıktan sonra bunları kurtardığını söyledi. Mahmud, türlerin gurjan ve boilam (Anisoptera scaphula) gibi büyük ağaçların kovuklarında, genellikle yerden 50 ila 80 feet yüksekte yuva yaptığını ekliyor.
Yaratıcı Koruma İttifakından (Creative Conservation Alliance) Shahriar Caesar Rahman, güneydoğu Bangladeş'in derin ormanlarında boynuzlu kuş koruma çalışmaları yürütüyor. Rahman, yerel kaçak avcıların boynuzlu kuşların üreme davranışını öğrendiğini ve bu dönemden yararlandığını ifade ediyor: dişinin yuvada kaldığını, erkeğin düzenli yiyecek getirdiğini biliyorlar; yavruların da bu dönemde uçamaması onları toplamayı kolaylaştırıyor. Yaban Hayatı Koruma Topluluğunun (Wildlife Conservation Society) 2018 Bangladesh raporu da boynuzlu kuşların Chattogram Tepelik Bölgesinde (Chattogram Hill Tracts) yuva mevsiminde toplandığını ortaya koydu.
Canlı kuş ve vücut parçaları ticareti
Hem canlı kuşlara hem de vücut parçalarına olan talep, boynuzlu kuşların hedef alınmasını besliyor. Orman Dairesinin Yaban Hayatı Suç Kontrol Biriminden (Wildlife Crime Control Unit) Ashim Mallick, kurtarılan kuşların çoğunun üreme döngüsü sırasında yuvadan alınan ve henüz uçamayan yavrular olduğunu belirtiyor. Mallick'e göre her yavru, el değiştirdikçe fiyatı 100.000 takaya (800 dolar) kadar yükseliyor. Yetişkin boynuzlu kuşlar ise nadiren canlı kurtarılıyor; avcılar onları öncelikle kask ve gagaları için öldürüp trofe olarak kaçakçılığa sokuyor.
Canlı boynuzlu kuş ticareti Güneydoğu Asya genelinde de belgelenmiş durumda. Yaban hayatı ticareti izleme kuruluşu TRAFFIC, 2015 ile 2021 arasında 99 kurtarma operasyonu sonucunda en az 268 canlı boynuzlu kuşu kurtardığını bildirdi. Yaban Hayatı Koruma Topluluğunun 2018 Bangladesh raporu, yavruların yuvalardan toplanıp aracılara 50 dolara satıldığını ve canlı yavruların Facebook'ta da satışa sunulduğunu kaydetti. Rapora göre yerel halk boynuzlu kuşları eti için tüketiyor ve vücut parçalarını satıyor.
Humayra Mahmud, büyük boynuzlu kuşların kask ve gagalarının süs, tıbbi amaçlar ve bazı topluluklarda geleneksel eşyalar için kullanıldığını, ayrıca zengin hanelerde statü sembolü olarak sergilendiğini söyledi. Canlı boynuzlu kuşlar çeşitli ülkelerde özel hayvanat bahçelerinde tutulurken, doğu alaca boynuzlu kuşlar daha çok kafes kuşu olarak elde tutuluyor.
Ekosistemdeki rol ve yasal durum
Boynuzlu kuşların kaybı, yaşadıkları ormanlar için geniş sonuçlar doğurabilir. Bu kuşlar tropik ormanlarda tohum dağıtıcı olarak önemli bir rol oynuyor; meyvelerle beslenip tohumları ana ağaçlardan uzağa taşıyor ve bitkilerin yenilenip yayılmasına yardımcı oluyorlar. 2011'de yayımlanan bir araştırma, boynuzlu kuşların habitatlarındaki tropik bitkilere önemli tohum dağıtma hizmetleri sunduğunu buldu.
Bangladeş'te üç boynuzlu kuş türü kaydedildi. 2015'te yayımlanan Ulusal Kırmızı Liste, büyük boynuzlu kuşu "hassas", doğu alaca boynuzlu kuşu "en az endişe verici" ve buruşuk boynuzlu kuşu (Rhyticeros undulatus) "veri yetersiz" olarak sınıflandırdı. Üç tür de Yaban Hayatı (Koruma ve Güvenlik) Yasası, 2012 kapsamında korunuyor ve avlanması, yakalanması ile öldürülmesi yasaklanmış bulunuyor.
Koruma uzmanları, belgelenen kurtarmaların gerçekleşen avlanma ve kaçakçılığın yalnızca küçük bir bölümünü temsil edebileceğini uyarıyor. Yaban Hayatı Koruma Topluluğu Bangladesh Karasal Koruma Programı kapsamında Yaban Hayatı Ticaretiyle Mücadele koordinatörü Samiul Mohsanin, kaçakçılık yapanların yasa önüne getirilmesi gerektiğini ve habitat çevresinde yaşayan insanların boynuzlu kuşların önemi konusunda bilinçlendirilmesinin üreme mevsiminde kuş ve yavru toplanmasını önleyebileceğini vurguluyor.