Singapur borsasında (SGX) işlem gören ve sürdürülebilir palmiye yağı üreticisi olarak tanınan First Resources'ın, Borneo'daki en büyük ormansızlaştırıcılardan bazılarıyla aile ve operasyon bağları bulunduğu iddiası yeni kanıtlarla güçlendi. Yağmur Ormanı Eylem Ağı'nın (Rainforest Action Network, RAN) Ocak-Temmuz 2026 arasında yürüttüğü soruşturma, nakliye kayıtları, iç muhasebe belgeleri ve çalışan ifadeleriyle Endonezya'daki Kalimantan Agro Sejahtera (KAS) Group ile FAP Agri'nin First Resources'a bağlı olduğunu öne sürüyor. Endonezyalı milyarder Fangiono ailesinin yönettiği First Resources, Sürdürülebilir Palmiye Yağı Yuvarlak Masası'nın (Roundtable on Sustainable Palm Oil, RSPO) uzun süredir üyesi. Çevre Soruşturma Ajansı (Environmental Investigation Agency) ile Kaoem Telapak'ın ayrı raporu da üç şirketin tek bir kurumsal grup gibi faaliyet gösterdiğine işaret ediyor.
Soruşturmanın merkezinde, Doğu Kalimantan'daki Mahakam Nehri üzerinde bulunan First Resources depolama ve sevkiyat terminali yer alıyor. RAN'ın izlediği güzergâha göre üç işletmenin değirmenlerinden çıkan ham palmiye yağı buraya taşınıyor, başka kaynaklardan gelen yağla karıştırılıyor ve rafinerilere gönderilmek üzere mavnalara aktarılıyor. Terminal, First Resources'ın Doğu Kalimantan'daki en büyük değirmenlerinden PT Citra Agro Kencana (PT CAK) ile Royoq köyü yakınında faaliyet gösteriyor. Mayıs 2026'da araştırmacılar, KAS Group'a ait Borneo Citra Persada Mandiri değirmeninden PT CAK'a palmiye yağı taşıyan kamyonları izledi. Değirmen çalışanları da kendi tesislerinden First Resources terminaline düzenli sevkiyat yapıldığını anlattı. RAN, KAS Group'un PT Setia Agro Abadi (SAA) değirmeninden çıkan palmiye yağını taşıyan bir mavnın PT CAK'a ulaştığını, yükün birden fazla kaynaktan gelen yağı taşıyan başka bir mavnaya aktarıldığını ve ardından Balikpapan Körfezi'ne devam ettiğini belgeledi. Bu bulgular, KAS Group şirketi PT Agro Mananggul Selaras'ın 2023'te açtığı davada atıfta bulunulan ifadelerle de örtüşüyor. Mahkeme kayıtlarına göre PT CAK'ta kamyon kontrol ve tartım işlerinden sorumlu personelin de aralarında bulunduğu tanıklar, iki operasyon arasında Temmuz 2023'e kadar düzenli sevkiyatlar yapıldığını anlattı.
Rapor ayrıca First Resources'ın KAS Group değirmenlerinden gelen palmiye çekirdeklerini daha yüksek değerli palmiye çekirdeği yağı üretmek için işlediğini öne sürüyor. Araştırmacılar, temmuz ayında KAS Group tesislerinden PT CAK'ın çekirdek kırma tesisine palmiye çekirdeği taşıyan kamyonları belgeledi. First Resources, palmiye çekirdeği tedarikine ilişkin sorulara yanıt vermedi.
Mahakam Nehri havzası Borneo orangutanı (Pongo pygmaeus), doğu gri şebeği (Hylobates funereus) ve yerel olarak pesut adı verilen Irrawaddy yunusu (Orcaella brevirostris) için yaşam alanı oluşturuyor. RAN, Fangiono ailesiyle bağlantılı şirketlerin Mahakam Ulu ve Kutai Barat ilçelerinde 217.165 hektar alanı kontrol ettiğini ve bunun iki ilçedeki palmiye yağı imtiyazlarının %64'üne denk geldiğini hesaplıyor.
Uydu analizi, üç grupla ilişkili sekiz şirketin Ocak 2021-Mayıs 2026 arasında 11 imtiyazlık örneklemde 9800 hektardan fazla doğal ormanı yok ettiğini gösteriyor. Bu kaybın 8796 hektarını altı KAS Group imtiyazı oluşturuyor. Bu alan kabaca Washington DC'nin yarısı büyüklüğüne ulaşıyor. FAP Agri imtiyazlarında 472 hektar, First Resources'ın PT Borneo Damai Lestari imtiyazında ise 514 hektar orman kaybı tespit edildi. KAS Group'un SAA değirmeni Mahakam Ulu'da en büyük ormansızlaştırıcı olarak belirlendi. Şirket Ocak 2021-Mayıs 2026 arasında 3500 hektardan fazla ormanı yok etti. SAA ayrıca Mahakam Ulu'daki köylülerin arazilerini gasp etmekle uzun süredir suçlanıyor. Bir hükümet yetkilisi yakın zamanda anlaşmazlığın çözüldüğünü açıkladı. First Resources'ın PT Borneo Damai Lestari imtiyazındaki orman kaybının önemli bölümü 2025'te veya sonrasında gerçekleşti. Şirket Doğu Kalimantan'daki PT Borneo Surya Mining Jaya palmiye yağı imtiyazında da ormansızlaştırmaya yeniden başladı. First Resources, Borneo Damai Lestari'de geliştirilen alanların değerlendiricileri tarafından yüksek koruma değeri veya yüksek karbon stoku alanı olarak sınıflandırılmadığını RAN'a bildirdi. FAP Agri ise imtiyazlarının geliştirme öncesinde yüksek koruma değeri ve yüksek karbon stoku değerlendirmelerinden geçtiğini belirtti. KAS Group, RAN'ın iddialarına yanıt vermedi ve yayın saatine kadar yorum taleplerine de karşılık vermedi.
First Resources 2015'te Ormansızlaştırma, Turbalık ve Sömürü Yapmama (No Deforestation, No Peat and No Exploitation, NDPE) politikasını benimsedi. FAP Agri de 2019'da NDPE politikasını kabul etti. KAS Group'un ise sıfır ormansızlaştırma taahhüdü bulunmuyor. Sektör genelinde NDPE politikaları doğal orman kesimini ve bu tür şirketlerden alım yapmayı durdurma sözü anlamına geliyor.
Yeni bulgular, bağımsız gazetecilik grubu The Gecko Project'in 2023'teki soruşturmasını güçlendiriyor. O soruşturmada First Resources'ın RSPO'ya katıldığı 2008'den sonra Borneo'da orman kesen bir "gölge şirketler" ağını gizlice kontrol ettiği öne sürülmüştü. The Gecko Project'in 14 çalışanla yaptığı görüşmeler, çalışanların First Resources ile gölge şirketler arasında geçiş yaptığını, ofisleri paylaştığını ve aynı üst düzey yöneticilere rapor verdiğini gösterdi. Kurumsal belgeler de iki First Resources çalışanının gölge şirketler üzerinde kontrol pozisyonlarında olduğunu ortaya koydu. Bu şirketler First Resources'ın RSPO üyeliğinin ardından 95.000 hektardan fazla yağmur ormanını yok etti. First Resources, Singapur Borsası'na yaptığı açıklamada şirketleri kontrol ettiğini reddetmiş ve sürdürülebilirlik politikasına uymayan tedarikçilerden palmiye yağı almadığını söylemişti. Bu bulguların ardından cilt bakım üreticisi Beiersdorf, gıda şirketi Danone ve kişisel bakım grubu Procter & Gamble, First Resources'ı palmiye yağı tedarikçisi olarak listeden çıkardı.
Yeni kanıtların Fangiono ailesiyle bağlantıyı göstermesi nedeniyle RAN, First Resources yönetim kurulunun 2024'teki açıklamasında hissedarlarını ve Singapur Borsası'nı yanılttığını öne sürüyor. First Resources Üst Yöneticisi (CEO) Ciliandra Fangiono, 21 Ekim'de şirketin Singapur'daki genel merkezinde yapılan görüşmede şirketlerin aile bağlarıyla bağlantılı olmadığını yineledi. Ciliandra, FAP Agri'nin First Resources'a tedarikçi olduğunu ancak şirketin FAP Agri'de mülkiyet payı bulunmadığını ve operasyonlarını yönetmediğini söyledi. First Resources'ın KAS Group'tan palmiye yağı satın almadığını ve sürdürülebilir palmiye yağı politikasına uymayan tedarikçilerden alım yapmayacağını da ifade etti. Şirket, 27 Ekim'de gönderdiği açıklamada benzer iddiaların 2021'de RSPO'ya yapılan bir şikâyette gündeme geldiğini ve bu şikâyetin 2025'te reddedildiğini belirtti. RSPO, First Resources'ın bağlı şirketler üzerindeki kontrolünü kanıtlayamadığı gerekçesiyle şikâyeti reddetti.
RAN, operasyonların NDPE gerekliliklerine uygunluğunu bağımsız doğrulama belirleyene kadar tüccarların ve tüketici markalarının Fangiono ailesiyle bağlantılı olduğuna inandığı şirketlerden tedariki askıya almasını istiyor. Kuruluş ayrıca bankaların bu işletmelere sağladığı finansmanın sürdürülebilir kredi politikalarına uygunluğunu soruşturmasını talep ediyor. RAN'a göre bu kreditörler arasında Singapur bankaları DBS ve UOB ile Japonya'nın SMBC'si yer alıyor. RAN'ın kıdemli kurumsal katılım uzmanı Pete Cooper, yaptığı açıklamada "First Resources açıkça ormansızlaştırmıştır; ormansızlaştırmama taahhüdü vermiş şirketler First Resources'ı tedarik zincirlerinden çıkarmalı, aksi halde kendi politika taahhütlerini ihlal etme riskiyle karşı karşıya kalır" dedi. Cooper ayrıca "Tedarikçi yağın nereden geldiğini gizlediğinde alıcılar ormansızlaşmasız palmiye yağı vaatlerine güvenemez" ifadesini kullandı.
Rapor, First Resources'ın Singapur çevre kurumunun bölgede son on yılı aşkın sürenin en kötü sınır ötesi pus olayına olası katkısına ilişkin soruşturmasıyla karşı karşıya olduğu dönemde yayımlandı. Greenpeace'in 5 Ekim'de yayımladığı raporda First Resources, turbalık yangınlarından en ağır etkilenen plantasyon şirketleri arasında gösterildi.