Harvard Üniversitesi Çevre Merkezi araştırmacıları, Eylül ayında Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımladıkları çalışmada, Gana'daki kakao hasadındaki dalgalanmaların önemli bir bölümünü çiçeklenme ve erken meyve gelişimi dönemine denk gelen kısa süreli şiddetli yağışlarla ilişkilendirdi. Günlük sıcaklık ve yağış kayıtlarını inceleyen ekip, bu dönemde yağan yoğun yağmurların bitkilere zarar vererek hasadı düşürdüğünü tespit etti.
Çalışmanın baş araştırmacısı Anna Lea Albright, kurak sezon kuraklığıyla birlikte bu iki etkenin Gana üretimindeki yıllık dalgalanmanın yaklaşık üçte ikisini tek başına açıkladığını belirtti. Gana ve Fildişi Sahili birlikte küresel kakao üretiminin yaklaşık %60'ını gerçekleştiriyor; bu durum Batı Afrika'yı dünya çikolata arzının merkezi haline getiriyor.
Albright ve meslektaşları, Batı Afrika'daki birkaç kötü hasadın ardından küresel kakao fiyatlarının yükseldiği 2024'te konuyu incelemeye başladı. Yaşlanan ağaçlar, zararlılar ve hastalıklar, altın madenciliği, kaçakçılık ve hava koşulları dahil olmak üzere olası açıklamaları değerlendirdiler. Günlük yağış ve sıcaklık kayıtlarını analiz eden ekip, düşük ve yüksek üretim yıllarındaki kayıp ve kazançların yalnızca bazı bölgelerdeki çiftçilerle sınırlı kalmadığını, Gana genelinde görüldüğünü fark etti. Bu bulgu, altın madenciliği, toprak koşulları veya tarımsal girdilere erişim gibi yerel etkenlerden çok daha geniş bir eğilimin etkili olduğunu gösterdi.
Albright, sonuçları Endonezya ve Ekvador'da da sınadı ve kırılganlığın Gana'ya özgü olmadığı ortaya çıktı. Üç ülkede de ilgili dönemlerde şiddetli yağış, sıcaklıktan daha güçlü bir iklimsel kısıt olarak öne çıktı. Latin Amerika'ya özgü kakao bitkisi (Theobroma cacao), çiçeklenme ve erken meyve gelişimi döneminde değişen koşullara özellikle duyarlıdır. Albright, yoğun yağış ve rüzgarın çiçeklere ve genç meyvelere fiziksel zarar verebileceğini, kakao çiçeklerini tozlaştıran böcekleri de etkileyebileceğini söyledi.
Gana Bitki Genetik Kaynakları Araştırma Enstitüsü (Plant Genetic Resources Research Institute) araştırmacısı Eric Opoku Mensah, şiddetli yağışın sporları yağmurla yayılabilen black pod adlı mantar hastalığı için uygun koşullar yaratabileceğini belirtti. Kakao bitkisinin genellikle düzenli yağış ve kısa bir kurak sezonla en iyi geliştiğini, ancak çok az suyun da ürüne zarar verebileceğini ekledi. Mensah, Ganalı çiftçilerin giderek daha öngörülemez yağışlarla mücadele ettiğini söyledi: "Yağışlar değişken ve çiftçiler sonraki yıllarda nasıl bir örüntü olacağını tahmin edemiyor. Yağmur bekledikleri dönemlerde yağış gelmiyor, beklemedikleri dönemlerde ise bol yağış alıyorlar; bu da tarımsal faaliyetleri planlamayı zorlaştırıyor."
Mensah, Gana'daki kakao yetiştirilen bölgelerde ortalama sıcaklıkların 1960-1980'lerde yaklaşık 26°C (78,8°F) iken bugün 27-28°C'ye (80,6-82,4°F) yükseldiğini de ekledi. Şiddetli yağışın özellikle kuvvetli rüzgarla birleştiğinde kırılgan çiçeklere ve olgunlaşmamış kakao meyvelerine zarar verdiğini, bunun da hasat edilebilir meyve sayısını azalttığını belirtti.
Albright, sonuçların iklim değişikliğinin belirlenen yağış ekstremlerinin sıklığını veya yoğunluğunu nasıl etkileyebileceğine dair sorular doğurduğunu söyledi. Ancak hava değişkenliği ile uzun vadeli iklim değişikliğinin aynı şey olmadığını vurguladı. Batı Afrika'da El Niño yıllarının tarihsel olarak en şiddetli yağış riskini azaltırken yılın ilerleyen döneminde kurak sezon kuraklığı riskini artırma eğiliminde olduğunu örnek gösterdi.
Araştırmacılar, mevsimsel hava tahminlerine ve erken uyarı sistemlerine erişimin iyileştirilmesi, fungisitlere erişimin kolaylaştırılması, iklime daha dayanıklı kakao çeşitlerinin ekilmesi ve şiddetli yağışların sıklaştığı yerlerde drenajın iyileştirilip yağmur sıçramasının azaltılması gibi önlemlerin riskleri azaltabileceğini belirtti. Albright, bunların tümünün koordinasyon ve yatırım gerektirdiğini söyledi. Mensah'a göre bazı uyum önlemleri halihazırda mevcut: Kakao ile gölge ağaçlarının birlikte yetiştirildiği tarımsal ormancılık sistemleri bitkileri yüksek sıcaklık ve kuvvetli rüzgardan koruyabilir; çiftçiler ayrıca şiddetli yağış dönemlerinde suyu toplayıp depolayarak kurak dönemlerde kullanabilir.
Albright, çiftçiler için asıl zorluğun bir sezonun normalden daha yağışlı ya da kurak olması değil, yağmurların ne zaman geldiği ve ne kadar yoğun olduğunu söyledi. "İklim riskleri rastgele değil; bu da risk tahminlerinin ve uyumun iyileştirilmesine yardımcı olabilir" dedi. Mongabay, ülkedeki kakao sektörünü denetleyen Gana Kakao Kuruluna (Ghana Cocoa Board) ulaştı ancak yayın saatine kadar yanıt alamadı.