Erivan'da düzenlenen Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi'nin (Convention on Biological Diversity) 17. Taraflar Konferansı (COP17), 30 Ekim'de bitmesi planlanan takvimi 31 Ekim sabahına taşıdı. COP17 Başkanı ve Ermenistan Çevre Bakanı Hambardzum Matevosyan, son metinleri alkışlar arasında tokmaklarken "Bu kadar. Mükemmel" dedi. Kabul edilen metinler arasında Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi'nin ilk küresel değerlendirmesi ile kaynak seferberliği kararları yer aldı. Nihai karar metinleri kapanışta hemen yayımlanmadı ve Sözleşme Sekretaryası'nın kapanış açıklaması da bu yazı hazırlanırken yayında değildi.
Zirvenin ana gündemi, 2022'de kabul edilen Kunming-Montreal çerçevesinin ilk küresel değerlendirmesiydi. Çerçeve, 2030'a kadar kara ve denizlerin %30'unun korunması dahil 23 hedef içeriyor. BM Genel Sekreteri'nin 15 Ekim'de açıkladığı Biyoçeşitlilik Eylemi Durumu raporu, değerlendirilen ulusal hedeflerin yarısından azının yolunda olduğunu ortaya koymuştu. The Climate Watch'ın aktardığına göre korunan alanlar bugün karaların ve iç suların yaklaşık %19'unu, denizlerin ise yaklaşık %10'unu kapsıyor. Değerlendirme, tek tek ülkeleri cezalandıran bir mekanizma olarak tasarlanmadı.
Doğayı korumak için dünyanın bugün harcadığından yılda yaklaşık 700 milyar dolar daha fazlasına ihtiyaç duyuluyor. Açığın kapatılması için tüm kaynaklardan yılda en az 200 milyar dolar seferber edilmesi ve doğaya zarar veren teşviklerin yılda en az 500 milyar dolar azaltılması hedefleniyor. Gelişmekte olan ülkelere yönelik uluslararası finansman hedefi 2025'te yılda 20 milyar dolar, 2030'da 30 milyar dolar olarak belirlendi. Bu rakam, 200 milyar dolarlık toplam hedefin içindeki bir alt hedefi oluşturuyor ve iki rakam toplanmıyor.
Sekretarya'ya göre üst düzey bölümün kapandığı 28 Ekim'e kadar hükümet taahhütleri, çok taraflı fon taahhütleri ve kamu ile özel sektör finansman girişimleri yoluyla 1,8 milyar doları aşan yeni biyoçeşitlilik finansmanı duyuruldu. Bu tutarlar taahüt ve girişimlerden oluşuyor, fiilen aktarılmış para anlamına gelmiyor ve farklı süreleri kapsayabiliyor. Bu nedenle yıllık açıkla doğrudan karşılaştırılamıyor. Taahhütlerin bir bölümü, 2023'te kurulan Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi Fonu'na (Global Biodiversity Framework Fund) gitti. Fonu yöneten Küresel Çevre Fonu'nun (Global Environment Facility) 26 Ekim'deki ortak açıklamasına göre Almanya, İzlanda, Monako, Kanada'nın Québec eyaleti ve Berlin kenti fona toplam 60,22 milyon dolarlık yeni katkı sözü verdi. Ev sahibi Ermenistan açıklamanın tarafıydı ancak bağışçılar arasında yer almadı.
The Climate Watch'ın değerlendirmesine göre kaynak seferberliğinde bir uzlaşıya varıldı, ancak bu uzlaşı tek başına önemli miktarda yeni finansman garantisi içermiyor. 200 milyar ve 30 milyar dolarlık hedefler Erivan'dan önce de vardı. Zirvenin en sert tartışmalarından biri parayı kimin vereceğiydi. Climate Home News'e göre Avrupa Birliği (EU), Çin gibi büyük gelişmekte olan ekonomilerin ve Körfez ülkelerinin de katkı verebilmesi için potansiyel bağışçı listesinin genişletilmesini önerdi. The Climate Watch, Hindistan, Brezilya ve Çin'in bu öneriye karşı çıkan gelişmekte olan ülkeler arasında olduğunu aktardı. Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, kapanıştan önce AFP'ye bağışçı tabanının genişletilmesi konusunda ilerleme görüldüğünü söyledi. Bu ilerlemenin nihai metne nasıl yansıdığı metin yayımlanmadan doğrulanamıyor.
Şubat 2025'te faaliyete geçen Cali Fonu, bitki, hayvan ve mikroorganizmaların dijital genetik dizi verisini ilaç, biyoteknoloji ve kozmetik gibi alanlarda kullanan şirketlerden pay toplamak için kuruldu. Belirli büyüklük eşiklerini aşan şirketler için gösterge niteliğindeki katkı oranı kârın %1'i ya da gelirin %0,1'i olarak belirlendi. Katkı gönüllü olup fon kaynaklarının en az yarısının yerli halklara ve yerel topluluklara gitmesi öngörülüyor. The Guardian'ın aktardığına göre COP17 başladığında fona 10.656 dolarlık katkı taahhüdü verilmiş ve bunun 7085 doları yatırılmıştı. Cali Fonu 29 Ekim'deki açıklamasında katkı sağlayan şirket sayısının beşe ulaştığını bildirdi ancak güncellenmiş toplam tahsilat tutarını açıklamadı.
Çerçevede açığın önemli bir bölümünün, doğaya zarar veren teşviklerin azaltılması ve yeniden yönlendirilmesiyle kapatılması öngörülüyor. Climate Home News'in aktardığına göre BM ilerleme raporu, hükümetlerin en az yol aldığı alanın da bu olduğunu gösteriyor. Greenpeace International'dan An Lambrechts, AFP'ye kabul edilen karar metninin konuyu zayıf ifadelerle ele aldığını, buna karşın zirvede zararlı teşviklere yönelik önemli bir siyasi ivme oluştuğunu söyledi. Bu alandaki somut adımlar gönüllü nitelik taşıyor. COP17 Başkanlığı'nın başlattığı Biyoçeşitliliğe Olumlu Teşvikler için Erivan Çağrısı, Finlandiya ile Kolombiya'nın eş başkanlığındaki Hedef 18'in Dostları grubu ve Erivan Biyoçeşitlilik Finansmanı Yarışması bu adımlar arasında yer alıyor.
Taraflar, 2026-2030 dönemi için hazırlanan Erivan Yol Haritası (Yerevan Pathway) üzerinde de çalıştı. Müzakere edilen taslağa göre öncelikler arasında güçlendirilmiş ulusal biyoçeşitlilik stratejileri, daha iyi izleme, daha fazla finansman, teknoloji transferi ve biyoçeşitliliğin kalkınma planları ile kamu bütçelerine yerleştirilmesi bulunuyor. Metnin nihai içeriği yayımlandığında netleşecek. Zirvenin ilk haftasında ise Sözleşme ve iki protokolüne ait üç toplantıda toplam 14 karar kabul edildi. Bunların 4'ü COP17'de, 8'i Cartagena Biyogüvenlik Protokolü'nde, 2'si Nagoya Protokolü'nde alındı ve biyogüvenlik, istilacı yabancı türler ile toplumsal cinsiyet eşitliği başlıklarını kapsadı.
Bir sonraki biyoçeşitlilik zirvesi COP18, 2028'de Ekvador'da yapılacak. AFP'ye göre Ekvador, Panama ile yarıştığı ev sahipliğini 31 Ekim sabahı yapılan gizli oylamada kazandı. Daha yakın takvimde ise 9-20 Kasım'da Antalya'da iklim zirvesi COP31 düzenlenecek. Erivan'da öne çıkan "kim ödeyecek" sorusu, iklim finansmanı başlığında Antalya'da da gündemde olacak. Erivan'ın kapanışı, 2030'a dört yıl kala hedeflerin yerinde durduğunu, bu hedeflere ulaşacak finansmanın ise hâlâ hedeflerin gerisinde kaldığını gösterdi.