İngiltere'nin güneybatısındaki Cornwall açıklarında yapılan saha deneyi, galsama ağlarına takılan yırtıcı kuş şeklindeki uçurtmaların ve dönen büyük gözlü şamandıraların dalıcı deniz kuşlarının ağa takılıp boğulmasını önemli ölçüde engellediğini ortaya koydu. Conservation Letters dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, uçurtma takılı ağlarda guillemot ve razorbill türlerini de kapsayan auk familyasından kuşların yakalanma olasılığı %71, şamandıra takılı ağlarda ise %59 azaldı.
Galsama ağları, dalıcı kuşların su altında beslenirken ağ gözlerine takılabilmesi nedeniyle bu canlılar için ciddi bir tehdit oluşturuyor. 2024 tarihli bir derlemeye göre Baltık Denizi ve Kuzeydoğu Atlantik'teki galsama ağları yılda 95.000'den fazla deniz kuşunu öldürüyor; tüm Avrupa balıkçılığında her yıl yaklaşık 31.000 common guillemot yan av olarak ölüyor.
Çalışmanın baş yazarı ve Exeter Üniversitesi araştırma görevlisi Tom Horton, Mongabay'e verdiği demeçte, insanların kıyılarda deniz kuşlarını izlemekten keyif aldığını ancak bir dalıcı kuşun balıkçılık ekipmanıyla karşılaşma anına tanık olanların çok az olduğunu belirtti. Sonuçların bu kadar net ve tutarlı çıkmasının en büyük sürpriz olduğunu ifade eden Horton, koruma müdahalelerinin gerçek ticari koşullarda sınandığında genellikle karışık sonuçlar verdiğini; her iki caydırıcının da böyle büyük ölçekli bir deneyde iyi performans göstermesinin cesaret verici olduğunu söyledi.
On balıkçı 17 ayda 1057 ağ çekti
Ekim 2023'ten Mart 2025'e kadar süren çalışmaya 10 Cornwall balıkçısı ücret karşılığında katıldı. Teknelere takılan kameralar ve GPS cihazları her ağ çekimini kaydetti. Balıkçılar ağları çiftler halinde — birine caydırıcı takılı, diğerine takısız ve en az 200 metre (660 feet) aralıklı — suya indirdi. Toplamda 1057 ağ çekildi ve ağların birleşik uzunluğu yaklaşık 129 kilometre (80 mil) olarak rapor edildi.
Ağların yakaladığı 191 balık dışı canlının 153'ü kuş, 25'i fok, 13'ü yunus ve porpoise gibi setase türlerindendi. Guillemot ve razorbill'ler bu toplamın yaklaşık dörtte üçünü oluşturdu; yakalanan canlıların neredeyse tamamı ağ çekildiğinde ölüydü.
Mesafe ve hava koşulları performansı etkiledi
Cihazların performansı mesafeye göre değişti. Bir cihazdan 30 metre (100 feet) uzaklığa kadar uçurtmalar şamandıralardan daha etkiliydi; şamandıralar ise daha geniş bir alanda orta düzeyde etkili kaldı. Araştırmacılar, her 60-80 metrede (200-260 feet) bir yerleştirilecek geliştirilmiş uçurtmaların kıyı galsama ağı balıkçılığı için pratik bir seçenek olabileceğini önerdi.
Her cihazın sınırları da bulundu. Balıkçılar, uçurtmaların çok hafif rüzgârlarda zayıf performans gösterdiğini ve kuvvetli rüzgârlarda kullanımının daha zor olduğunu bildirdi; şamandıralar ise taşınması ve saklanması daha kolaydı. Veriler ayrıca şamandıraların fokları çekebileceğine işaret etti: Şamandıralı ağlarda 15 fok yakalandı, cihazsız ağlarda 6 ve uçurtmalı ağlarda 4 fok yakalandı. Araştırmacılar bu bulguyu doğrulamak için daha fazla test gerektiğini belirtti.
Kuşların şamandıralara alışarak onları göz ardı etmesi de ayrı bir endişe kaynağı oluşturuyor. 2026'da Danimarka'da yayımlanan bir çalışmada araştırmacılar, iki şamandırayı sabit bir balık tuzağının yanına yerleştirdi. İlk haftalarda şamandıralı tuzakta, şamandırasız yakındaki tuzağa kıyasla daha az karabatak ve martı toplandı; ancak etki zamanla zayıfladı ve yaklaşık bir ay sonra tamamen kayboldu. Cornwall ekibi bunu test etmedi, ancak kuşların caydırıcılara alışmasının zamanla etkileri zayıflatabileceğini makalelerinde not düştü. Daha önce İzlanda'nın gömlek balığı balıkçılığında yapılan bir göz şamandırası deneyi de cihazın yan avı azaltmadığını ortaya çıkarmıştı.
Yan av kışın tepe yapıyor
Çalışma, kuşların en çok risk altında olduğu dönemi de belirledi. Yan av oranları ocak ve şubat aylarında tepe yaptı ve 100-110 milimetre (yaklaşık 4 inç) göz açıklığına sahip levrek ve uskumru ağlarında en yüksek seviyeye ulaştı. Araştırmacılar bu durumun, yıl boyu kurallar yerine kısa ve hedeflenmiş kış dönemi önlemlerinin daha uygun olabileceğine işaret ettiğini yazdı. Çalışmanın yazarlarından ve Fishtek Marine'de kıdemli balıkçılık bilimcisi olan Tom Hooper, bunun caydırıcı çabaların yönlendirilmiş ve verimli olabileceği anlamına geldiğini ifade etti.
Kraliyet Kuşları Koruma Derneği'nin (Royal Society for the Protection of Birds, RSPB) yan av program yöneticisi ve çalışmanın yazarlarından Yann Rouxel ise galsama ağları için azaltma yöntemleri geliştirmenin gerçek bir zorluk olduğunu ve bu ağların İngiltere'de deniz kuşları için önemli bir tehdit oluşturduğunu dile getirdi.
Balıkçılar aktif rol aldı
Horton, katılan balıkçıların yalnızca teknelerine erişim sağlamadığını; fikirleri aktif olarak test ettiğini, pratikte neyin işe yaradığına dair geri bildirim verdiğini ve cihazların nasıl geliştirilebileceğine dair öneriler sunduğunu belirtti. Balıkçılar tasarım değişiklikleri de önerdi ve bazıları yeni prototipleri şekillendirmeye başladı.
Mousehole köyünden balıkçı Micky Bacon, deneye deniz onun iş yeri olduğu için katıldığını ve balıkçıların yalnızca balık tutmak istemediğini, çevreyi iyileştirmenin de parçası olmak istediklerini dışarıdaki insanlara göstermek için iyi bir fırsat olduğunu söyledi.
Fishtek Marine, şamandırayı Kraliyet Kuşları Koruma Derneği ile sekiz yılda geliştirdi. Çalışmanın üç yazarı şamandıraları üreten Fishtek'te çalışıyor; bu durum makalenin çıkar çatışması bildiriminde yer alıyor. Araştırmanın büyük bölümü İngiltere Hükümetinin Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı (Department for Environment, Food and Rural Affairs) tarafından finanse edildi, geri kalan kısım Equinor'dan geldi. ABD merkezli Schmidt Marine Technology Partners, Horton dahil üç Exeter Üniversitesi yazarını ayrıca destekledi.
Horton, çalışmanın temel mesajlarından birinin yan avın balıkçılığın kaçınılmaz bir sonucu olmadığı olduğunu vurguladı.