Endonezya'nın Kuzey Sulawesi eyaletindeki Sarawet köyünde 45 yaşındaki balıkçı Wisye Sahambangung, 2022'de devletin düşük gelirli ailelere yönelik sosyal yardım programı olan Program Keluarga Harapan'dan (PKH) yararlanıyordu. Bugün ise Rhizopora adlı kadın grubuna liderlik ediyor ve mangrov restorasyonunu hem kıyı ekosistemini koruyan hem de kadınlara gelir sağlayan bir harekete dönüştürdü.

Rhizopora, adını Rhizophora mangrov cinsinden alıyor. Üyeleri mangrov propagülleri ve fidanları topluyor, restorasyon projelerine destek veriyor, kıyı alanlarını izliyor ve diğer köylülere mangrov dikmeyi öğretiyor. Grup, Bumi Tangguh Vakfı (Yayasan Bumi Tangguh) ve CARE Indonesia ile birlikte 2026'da yürüttüğü sekiz aylık restorasyon projesinde 30 bin mangrov ağacı dikti. Canlandırılan mangrov ormanı, köylülerin başlıca geçim kaynağı olan yengeç ve balıklara yaşam alanı sunuyor.

Grubun kuruluşu, yerel balıkçılık ve deniz işleri ofisinin (local fisheries and marine affairs office) kadınları mangrov restorasyonu eğitimine davet etmesiyle başladı. Eğitim, geçim kaynaklarını iyileştirmeyi ve çevre korumasını teşvik etmeyi amaçlıyordu. CARE Indonesia ve Bumi Tangguh Vakfı dokuz kadını seçti; Sahambangung daha sonra insani gelişme görevlisi olarak grubun çalışmalarında daha etkin bir rol üstlendi.

Rhizopora, ulusal perakende zinciri Alfamidi, Endonezya'nın ulusal sağlık sigortası kurumu BPJS Kesehatan ve devlet elektrik şirketi PLN'nin çevresel ve sosyal sorumluluk programlarına toplu mangrov fidanı tedarik ediyor. Her fidan 2000 rupiah (yaklaşık 11 ABD senti), fidanı destekleyen tahta kazık 500 rupiah (yaklaşık 3 sent) getiriyor; ikisi birlikte 2500 rupiah (14 sent) ediyor. Grup ayrıca çamur yengeci de topluyor; bir kilogramı yaklaşık 350.000 rupiah (19,40 ABD doları) getiriyor. Yengeçlerin bir kısmı eyalet başkenti Manado'ya gönderildikten sonra Singapur'a ihraç ediliyor.

Üyeler fidan, ağaç ve meyve satışının yanı sıra tasarruf-kredi programı da yürütüyor. Gruptaki bekar bir anne, bu faaliyetler sayesinde ev satın aldı ve küçük bir pasta satış işi kurarak daha güvenli bir gelir kaynağına kavuştu. Rhizopora ayrıca mangrov malzemelerinden sabun üretmeye hazırlanıyor; işletme ve ürün kayıt işlemleri sürüyor ve ürünün pazara sunulması planlanıyor.

Yola çıkarken grup dışından eleştiri ve kıskançlıkla karşılaştıklarını anlatan Sahambangung, kaynaklarının sınırlı olduğunu ve kendi sekreterya ofislerini kurduklarını söyledi. Balıkçılık ofisinin (fisheries office) mentorluk sağladığını ancak fon vermediğini belirten Sahambangung, kıyıda ve balık havuzlarının çevresindeki çamurun bazen göğsüne kadar yükseldiğini aktardı.

Topluluk mangrovları korumaya daha istekli hale geldikçe bölgede daha fazla balık görülmeye başlandı; balıkçılar da daha çok balık yakaladıklarını söylüyor. Grup, balıkçılık yetkililerinin (fisheries authorities) güvenini kazanarak topluluk temelli bir mangrov izleme grubuna katıldı. Sahambangung, korumanın dikimle bitmediğini ve izleme ile bakımın sürmesi gerektiğini vurguluyor.

"Rhizopora kurulduğundan bu yana Sarawet ulusal ve uluslararası alanda daha geniş biçimde tanınıyor" diyen Sahambangung, bu tanınırlıktan gurur duyduğunu belirtiyor. Sahambangung, Bumi Tangguh Vakfı ve CARE Indonesia temsilcileri ile bir çevirmen eşliğinde Sarawet'ten Avustralya'nın Melbourne kentine giderek Women Deliver 2026 forumunda konuştu. İlk uçak yolculuğunu yaptığını belirten Sahambangung, Endonezce seslendiği uluslararası izleyici karşısında küçük bir kıyı köyündeki çalışmanın Sarawet'in çok ötesine ulaşabileceğini fark etti. Sahambangung, denizlerin geleceği için mangrovların birlikte korunması gerektiğini ve bu çabaların hem çevreye hem kıyı topluluklarına yarar sağlamasını umduğunu sözlerine ekledi.