Oregon'un Eugene kentinde seçmenler kasım ayında, dev şirketlerin kent içinde elde ettiği kâra temiz enerji ücreti getiren girişimi oylayacak. Ülke genelinde brüt kârı 1 milyar doları aşan ve Eugene sınırları içinde en az 500 bin dolar brüt kâr eden şirketler, kentte kazandıkları kâr üzerinden %2'lik ücret ödeyecek. Amazon, Chase, Home Depot, Walmart ve Wells Fargo gibi şirketleri kapsayan düzenleme, market, ilaç, konut atıkları ve geri dönüşüm ile sağlık hizmetlerinden gelen brüt kârları ücretin dışında tutuyor.
Girişim, Trump yönetiminin milyarlarca dolarlık federal iklim teşvikini geri çekmesinin ardından Eugene'ye kendi temiz enerji bütçesini kurma imkânı sunuyor. Fonun yılda 15 ila 37 milyon dolar toplaması bekleniyor. Toplanan para yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği programlarına, temiz enerji alanında iş gücü eğitimine ve ağaç dikimi gibi karbon tutan yeşil altyapı projelerine aktarılacak. Fon, düşük gelirli ve tarihsel olarak dışlanmış topluluklara fayda sağlayan projelere öncelik verecek.
Eugene'nin örnek aldığı Portland, bu yaklaşımı 2018'de ilk kez hayata geçirdi. Kentin temiz enerji fonu, en büyük şirketlerin yerel satış gelirleri üzerinden alınan %1'lik ücrete dayanıyor ve başlangıçta öngörülen yıllık 30 ila 90 milyon doların çok üzerine çıkarak yılda yaklaşık 200 milyon dolar topluyor. Bu sıçramada beklenenden yüksek seyreden çevrimiçi satışlar belirleyici oldu. Bir kent yetkilisine göre Portland haziran itibarıyla iklim projeleri için toplam 1 milyar dolar biriktirdi.
Fon sayesinde kent 400'den fazla topluluk hibesi verdi, yıllık yenilenebilir enerji üretimini 500 megavat-saatin üzerine çıkardı, yaklaşık 35 bin metrik ton sera gazı kirliliğini azalttı ve yaklaşık 1500 kişiye iş gücü eğitimi sağladı. Projeler arasında 140 düşük gelirli hanenin elektrik faturasını düşürecek bir doğa koruma alanı ile topluluk güneş enerjisi bahçesi, jeotermal ısıtma ve soğutma sistemine sahip uygun fiyatlı bir konut projesi ve okul çevresinde yaya güvenliğini artıran kaldırımlar bulunuyor. Kent ayrıca aşırı sıcak kaynaklı hastalık riski yüksek kişilere 24 binden fazla taşınabilir klima dağıttı; cihazların büyük bölümü ısı pompası. Fonun kurulmasına yardım eden eski topluluk örgütçüsü, eyalet Senatörü Khanh Pham (D), bu projelerin Portlandlıların hayatında somut iyileşmeler yarattığını söylüyor. Bilim insanlarının iklim değişikliğine bağladığı 2021'deki rekor sıcak dalgasında daha iyi soğutma erişimi can kurtarırdı.
ABD'de başka kentler de iklim fonları oluşturdu, ancak bunlar genellikle büyük şirketleri hedef almıyor. Boulder, Colorado'da kamu hizmeti abonelerinden alınan bir vergi, Fort Collins'te özel bir satış vergisi, Ann Arbor'da emlak vergisi artışı, Denver'da ise satış ve kullanım vergisi yürürlükte. Seattle'ın yaklaşımı Eugene'ye daha yakın duruyor; kent büyük işletmelerden bordro gideri vergisi alıyor. Bina Karbonsuzlaştırma Koalisyonu (Building Decarbonization Coalition), Portland dışında milyar dolarlık şirketlere temiz enerji ücreti uygulayan başka bir kent bilmediğini belirtiyor.
Girişimi, Sierra Club temiz ısı kampanyası danışmanı Dylan Plummer'ın alışılmadık ölçüde geniş olarak nitelendirdiği bir koalisyon destekliyor. Aralarında Oregon Adil Geçiş İttifakı (Oregon Just Transition Alliance), Oregon Koruma Seçmenleri Birliği (Oregon League of Conservation Voters), Eugene Eğitim Derneği (Eugene Education Association), IBEW Local 280, üç Eugene belediye meclisi üyesi, dört eyalet yasa koyucusu ve Oregon'un iki ABD senatöründen biri olan Jeff Merkley'nin (D) bulunduğu 100'den fazla çevre örgütü, işçi sendikası, yerel işletme, topluluk lideri ve seçilmiş yetkili fonun arkasında duruyor. Fonu destekleyen Eugene merkezli çevre adaleti örgütü Beyond Toxics'in yönetici direktörü Jennifer Davis, yılda 1 milyar doların üzerinde kâr eden büyük perakendecilerin "adil payını ödemesini" istediklerini söylüyor. Davis'e göre girişim, konutlarda sıfır emisyonlu elektrikli cihazlara geçişle iç mekân hava kalitesini iyileştirecek, kenti fosil yakıtlardan uzaklaştıracak ve eyalet ile ülkedeki diğer kentlere örnek olacak.
Karşı cephede Eugene Bölge Ticaret Odası (Eugene Area Chamber of Commerce), Kuzeybatı Market Perakendecileri Derneği (Northwest Grocery Retail Association), Oregon Bankacılar Birliği (Oregon Bankers Association) ve Oregon İş Dünyası ve Sanayi (Oregon Business & Industry) yer alıyor; bu listeyi yerel yayın Lookout Eugene-Springfield aktarıyor. Oregon İş Dünyası ve Sanayi Sorunları Siyasi Eylem Komitesi'nin finanse ettiği muhalefet sitesi, ücretin perakende fiyatlarını yükseltecek "gizli bir satış vergisi" anlamına geldiğini savunuyor. Muhalefet kampanyası sözcüsü Laura Sedwick, "Maliyetlerin artacağını göreceğiz" diyor. Oregon İş Dünyası ve Sanayi ayrıca eyaletin sera gazı azaltım programını iptal ettirmek için açtığı davayı yürütüyor.
Breach Collective'te iklim, enerji ve iş gücü stratejisti olan Danny Noonan bu gerekçeyi yanılgı olarak nitelendiriyor. Oregon Tüketici Birliği (Oregon Consumer League) ve Our Oregon koalisyonunun 2016 tarihli çalışmasına dayanarak büyük perakendecilerin fiyatlarını ulusal ya da bölgesel düzeyde belirlediğini, eyaletler arasındaki kurumlar vergisi farklarının yerel tüketici fiyatlarını yönlendirdiğine dair bir bulgu olmadığını söylüyor. Noonan'a göre seçmenler bunu kendileri de sınayabilir: Portland'ın %1'lik ücretine rağmen Amazon'da bir ürünün fiyatı, teslimat adresi Portland da olsa Eugene de olsa değişmiyor. "Fiyat artışlarının doğrudan Portland Temiz Enerji Fonu'na bağlanabildiğine dair kanıt olsaydı, muhaliflerimiz bunu web sitesinde, billboardlarda, yayınlarda gösterirdi" diyen Noonan, "Böyle bir şey yaşanmıyor" ifadesini kullanıyor.
Girişimi savunanlar, şirketlerin vergi yükünün tarihsel olarak azaldığına da dikkat çekiyor. Oregon Kamu Politikası Merkezi'ne (Oregon Center for Public Policy) göre şirketlerin Oregon gelir vergilerindeki payı 1970'lerin ortasından bu yana %40'tan fazla geriledi. Geçen yıl büyük şirketler Trump yönetiminden büyük vergi indirimleri de aldı.
Eugene'deki Meksika mutfağı restoranı Pandita'nın sahibi Amy Winton, iş yerinin fosil gaza bağımlı olmasından rahatsız. Mekânla birlikte gelen gazlı ocaklar, ısıtıcılar ve açık hava şöminesiyle çalışmak durumunda kalan Winton, elektrikli ekipmana geçmek için yeterli parası olmadığını söylüyor: "Finansman desteği olsaydı bunu yapabilirdik." Winton, fondan hibe alarak restoranını elektrikli hale getirmeyi umuyor ve müşterilerinin fondan söz ederken olumlu bir tavır takındığını aktarıyor: "İşletmemize gelen insanlardan aldığımız izlenim, hepsinin desteklediği yönünde. Bu, düşünmeden evet denilecek bir şey." Girişim kabul edilirse şirketler fona 2029 yılına kadar ödeme yapmaya başlayacak.