Kanada'nın Niagara Şelalesi kentindeki Marineland tema parkından ABD ve İspanya'daki tesislere taşınan 30 beluga balinasından altısı, iki ay süren eşi görülmemiş bir kurtarma operasyonunun ardından yaşamını yitirdi. Ölümlerin dördü Chicago'daki Shedd Akvaryumunda (Shedd Aquarium), biri SeaWorld San Diego'da, biri de İspanya'daki Oceanogràfic València'da gerçekleşti. Oceanogràfic València ayrıca Marineland'dan gelen bir şişe burunlu yunusun öldüğünü bildirdi.
Marineland 2025'te halka kapanmasının ardından belugalar bir yıldan uzun süre parkta bekletildi ve Temmuz ile Ağustos aylarında ABD ile İspanya'daki tesislere taşındı. Kanada'nın 2019'da kabul ettiği Balina ve Yunusların Esaretini Sona Erdirme Yasası, deniz memelilerinin eğlence amacıyla tutulmasını, üretilmesini ve ticaretini yasaklamış ve Marineland'in iş modelini doğrudan etkilemişti; bu balinalar Kanada'da esaret altında tutulan son deniz memelileri arasındaydı. Hayvanların geleceği aylarca belirsiz kaldı; ötenazi ihtimali ve belugaların Çin'deki bir eğlence parkına gönderilmesi girişimi gündeme geldi. Sonunda ABD Hayvanat Bahçeleri ve Akvaryumlar Birliği (U.S. Association of Zoos & Aquariums, AZA) çatısı altındaki akvaryum konsorsiyumu transfer planını hazırladı. 16 beluga SeaWorld'ün Kaliforniya ve Teksas'taki tesislerine, 10'u Shedd Akvaryumuna, ikisi Atlanta'daki Georgia Akvaryumuna (Georgia Aquarium), ikisi de Oceanogràfic València'ya gönderildi; Valensiya tesisi ayrıca dört şişe burunlu yunusu kabul etti.
Shedd Akvaryumundaki ölümler ağustos sonunda başladı. 13 Ağustos'ta tesise gelen ve bir gözü kör olan 23 yaşındaki dişi Peekachu'nun 25 Ağustos'ta "aniden" öldüğü 26 Ağustos'ta duyuruldu. Peekachu ile birlikte gelen 20 yaşındaki Rain de 3 Eylül'de yaşamını yitirdi. İlk inceleme iki balinada da kronik iltihabi hastalık saptadı; Peekachu'nun vücudunda kuş tüyü, dal parçaları ve büyük taşlar gibi yabancı cisimler bulundu. Shedd'in 9 Ekim'de açıkladığı nihai raporda Peekachu'da yaşa bağlı doku değişiklikleri, önceden var olan hipertansiyon ve daha önceki bir yaralanma ya da iyileşmiş zatürreyle uyumlu akciğer yara izi saptandı; Rain'in vücudunda ise yaygın iltihap görüldü. Rapora göre dış uzmanlar, altta yatan hastalıkların iki balinayı kardiyovasküler strese daha duyarlı hale getirmiş olabileceğini ve bunun ölümlerine katkıda bulunduğunu değerlendirdi.
Shedd'deki üçüncü ölüm 21 Eylül'de duyuruldu: tesise geldiğinden bu yana "klinik açıdan endişe kaynağı olmayı sürdüren" 25 yaşındaki dişi Osiris, sağlığında son dönemde "cesaret verici işaretler" görülmesine karşın öldü ve ön incelemede kronik karaciğer hastalığı saptandı. Dördüncü ölüm 7 Ekim'de 27 yaşındaki dişi Caspian'ın yaşamını yitirmesiyle geldi. Tesis, Caspian'ın son günlerde normal diyetinin altında beslendiğini, durumunun kötüleştiğini ve yaşam desteğine alınmasına karşın kurtarılamadığını açıkladı.
SeaWorld San Diego 18 Ekim'de, 22 Ağustos'ta tesise gelen dokuz yaşındaki erkek beluga Cyprus'un öldüğünü duyurdu. Cyprus'un gelişinden bu yana iyi beslendiği ve yeni ortamına uyum sağladığı belirtilirken, balina ölümünden iki gün önce yemeyi bıraktı. Ultrason incelemesi bağırsak sisteminin iyi çalışmadığını gösterdi ve "yaşamı tehdit eden bir duruma" işaret etti. İspanya'da ise Oceanogràfic València'ya gönderilen 19 yaşındaki dişi beluga Jellybean'in 18 Eylül'de öldüğünü Kanada devlet yayıncısı CBC duyurdu; tesis ölüm nedenini açıklamadı. Oceanogràfic 24 Eylül'de, Marineland'dan "ciddi görme sorunlarıyla" gelen şişe burunlu yunus Echo'nun öldüğünü bildirdi. Yunusun durumu hızla kötüleşmiş, yutma güçlüğü ve solunum sorunları ortaya çıkmıştı.
ABD merkezli hayvan hakları örgütü Hayvan Refahı Enstitüsünde (Animal Welfare Institute) deniz memelisi biyoloğu olarak çalışan Naomi Rose, ölümlerin sürpriz olmadığını söyledi. Rose, Mongabay'a verdiği demeçte "Bu işe dahil olan herkes — onları kabul eden tesisler, hükümetler, Marineland'ın kendisi ve hayvan topluluğundaki aklı başında insanlar — bazı ölümlerin olacağını çok iyi biliyordu" dedi ve "Bu balinalar iyi değildi; sağlıkları Marineland'da gördükleri bakım yüzünden bozuluyordu" diye ekledi. Vahşi doğada belugalar 80 yıla kadar yaşayabilirken esaret altında ortalama ömür 30 yılın altında kalıyor. Marineland'daki balinalar yıllarca küçük beton tanklarda, doğal okyanus ortamlarından çok farklı koşullarda ve sürekli su kalitesi sorunlarıyla yaşadı. Rose'a göre yüksek zekâlı ve sosyal deniz memelileri için bu tür izolasyon aşırı strese, tekrarlayan davranışlar ve yabancı cisim yutma gibi stereotipi belirtilerine ve metabolik hastalıklara yol açıyor.
Rose kurtarıcıları sorumlu tutmadığını belirtti. "Hasta hayvanları taşımak tehlikelidir. Onları oldukları yerde bırakmak daha tehlikeliydi. Bu, kötü bir işin en iyisiydi" diyen Rose, ölümlerin kaçınılmaz olduğunu ve yenilerinin de geleceğini söyledi. Rose ayrıca inşaat halindeki Balina Barınağı Projesinin (Whale Sanctuary Project) kurucu yönetim kurulu üyesi olarak görev yapıyor; proje bazı belugaları kabul etmeyi teklif etmiş, Marineland bu teklifi reddetmişti.
Dünya Hayvan Koruma Örgütü Kanada'dan (World Animal Protection Canada) Melissa Matlow, ölümlerin kalan belugaların da kötü sağlık koşullarında acı çektiğine dair endişeyi artırdığını ve deniz memelilerinin eğlence amacıyla esaret altında tutulmasının küresel ölçekte aşamalı olarak sona erdirilmesi gerektiğini söyledi. Matlow, "Bu, Kanada'da eğlence için acı çeken son balina ve yunus nesliydi; bunun ABD'de ve dünyada da son nesil olmasını sağlamalıyız" dedi ve AZA akvaryumlarını Kanada yasasına uygun olarak bu hayvanları üretmemeye ve eğlence amacıyla kullanmamaya çağırdı.
SeaWorld'ün baş zoolog yetkilisi Chris Dold, şirketin bakımındaki 15 beluganın sağlık durumunun "istikrarlı" olduğunu ve ekibin balinaların beslenme, yüzme ve sosyalleşme düzenlerini yakından izlediğini belirtti. Dold, "Bu erken işaretler cesaret verici, ancak bu belugaların tamamen tehlikeden uzak olduğunu söylemek için erken" dedi. SeaWorld 14 Eylül'de San Antonio tesisine gelen son dört beluganın — Tofino, Tank, Odin ve Orion — yeni ortamlarını keşfettiğini, eğitmenleriyle tanıştığını ve iyi beslendiğini gösteren bir video paylaştı; Cyprus'un ölümünü duyuran açıklamada ise balinaların yeni ortama uyum sağlaması için "önemli miktarda zamana" ihtiyaç duyduğu belirtildi.
Georgia Akvaryumu sözcüsü, bakımındaki iki erkek beluga Balor ve Zephyr'in "iyi uyum sağladığını" söyledi. Sözcü, tam alışmanın birkaç aydan bir yıla kadar sürebileceğini ve bu nedenle hayvanların sürekli izlendiğini belirtti. Balinalar mevcut beluga sürüsüne entegre olmuş, yemek yiyor ve eğitmenleriyle etkileşim kuruyordu. Sözcü ayrıca hayvanların halka açık alanlar dahil tüm beluga bölmelerine erişebildiğini ve "şu an ve öngörülebilir gelecekte" hiçbir beluga karşılaşma etkinliğine dahil edilmediklerini aktardı. Georgia Akvaryumunun Beluga Encounter etkinliğinde ziyaretçiler 89,99 dolardan başlayan ücretlerle balinalarla etkileşime girebiliyor.
Shedd Akvaryumu iletişimden sorumlu başkan yardımcısı Johnny Ford, tesisin kurtarılan belugalar hakkında düzenli güncelleme paylaştığını söyledi. Son güncellemeye göre hayatta kalan altı balina tam diyetlerini yiyor ve bakımlarında yeni aşamalara ulaşıyor. Ford, "Her incelemede, kaybettiğimiz kurtarılmış balinaların kronik ve ağır hastalıklar nedeniyle savunmasız hale geldiği tartışmasız biçimde netleşiyor" dedi; belugaların rahatsızlıklarını gizlemede çok başarılı olduğunu hatırlatarak ortaya çıkan bulguların çoğunun günlük gözlemde görünmediğini ekledi. Oceanogràfic València sorulara yanıt vermedi; tesis 7 Ekim'de Facebook'ta hayatta kalan beluga Cleopatra'nın yeni ortama yavaş yavaş alıştığını, diğer iki belugayla birlikte yüzdüğünü ve onlarla beslenme ile zenginleştirme seanslarına katıldığını paylaştı.
Koruma savunucuları, belugaların üretilmemesi gerektiğini vurguluyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (National Oceanic and Atmospheric Administration, NOAA) ile ABD'deki tesisler arasında imzalanan anlaşma üremeyi kısıtlamıyor. Tesisler daha önce üremenin öncelikleri olmadığını ve odaklarının kurtarılan belugaların refahı olduğunu belirtmiş, ancak belugaları üretmeyeceklerine dair kategorik bir taahhüt vermemişti. Rose, belugaların "dünyanın en iyi dört beluga tesisi" olarak nitelendirdiği yerlere gönderilmiş olsa da Marineland vakasının tekrarlanmasını önlemenin tek yolunun bu hayvanları esaret altında tutmayı ve üretmeyi bırakmak olduğunu söyledi.
Esaret altındaki deniz memelilerine yönelik kamuoyu tepkisi büyürken bazı ülkeler yabani balina ithalatını kısıtlayan ya da esareti tamamen yasaklayan düzenlemeler kabul etti. Fransa gibi birkaç ülke mevcut esaret altındaki deniz memelilerini yeni yuvalara taşıyarak bu uygulamadan tamamen çıkmaya karar verdi; ancak Rose, yeni yuva bulmanın zor olduğunu söylüyor. Fransa haziran ayında, kapanan bir başka park olan Marineland Antibes'teki (Kanada'daki Marineland ile ilgisi yok) anne-oğul orka çiftinin İspanya'daki bir parka gönderileceğini duyurdu; İspanya bu transferler için henüz izin vermedi ve orkalar kapalı parkta kalmayı sürdürüyor. Rose, "Bu çok arkaik. Sirkler birer birer kapanıyor. Kaplanları alevli çemberlerden atlatmanın hâlâ havalı olduğunu kim düşünüyor? Yunuslara bu aptalca numaraları yaptırmak neden hâlâ kabul edilebilir?" dedi ve bu hayvanların meta olmadığını, alınıp satılmaması ve eğlence için tutulmaması gerektiğini vurgulayarak "Onlar ekosistemlerinde çok büyük işlevi olan yaban hayatı türleridir ve orada bırakılmalıdırlar" diye ekledi.