Maliye Bakanı John Healey, 28 Ekim 2026'da sunduğu ilk bütçede Birleşik Krallık için "enerjide yeni rota" ilan etti. Ortadoğu'daki savaşın küresel petrol ve gaz ticaretini altüst etmesiyle yükselen faturaları düşürmeyi hükümetin birinci önceliği olarak tanımlayan Healey, temiz enerjinin bu hedefe ulaşmada anahtar olduğunu vurguladı. Bütçe Sorumluluk Ofisinin (Office for Budget Responsibility) bütçeyle birlikte yayımladığı analize göre fosil yakıt fiyatları Eylül 2026'ya kadar geçen bir yılda %83 arttı. Healey konuşmasında hükümetin 2050'ye kadar net sıfır hedefine "sarsılmaz biçimde bağlı" kaldığını söyledi ve hiçbir iklim hedefini açıkça geri çekmedi. Muhafazakâr ve Reform siyasetçileri, enerji fiyatlarını düşürmek için İşçi Partisinin "2030'a kadar temiz enerji" hedefi dahil net sıfır hedeflerinden vazgeçilmesini savunurken hükümet, pahalı gazın son dönemdeki fiyat artışlarının ana nedeni olduğunu ve yenilenebilir enerjinin Hürmüz krizi başladığından bu yana Birleşik Krallık'a milyarlarca sterlin gaz ithalatı tasarrufu sağladığını belirtti.

Savunma harcaması temiz enerji fonlarını kesti

Bütçenin en dikkat çekici kesintisi, savunma harcamasını finanse etmek için "sıcak yuva planı"ndan (warm homes plan) 1 milyar sterlin ile hidrojen ve karbon yakalama ve depolama projelerinden 700 milyon sterlin alınması oldu. Bu 700 milyon sterlinlik kesinti, düşük karbonlu hidrojen projelerinden 500 milyon sterlin ile karbon yakalama ve depolamadan 200 milyon sterlin biçiminde dağılıyor. Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığı (Department for Energy Security and Net Zero) bütçesini savunma harcamasına daha fazla katkı sağlamak amacıyla yeniden önceliklendirdi.

Sıcak yuva planı, 5 milyon haneye ısı pompası, çatı güneş paneli ve yalıtım için 15 milyar sterlin hibe ve kredi sağlamayı öngörüyordu. Bütçe ayrıca yeni "ilk eviniz" programına 4,7 milyar sterlin aktarmak üzere enerji ve çevre bakanlıklarına ayrılmış finansal işlemleri yeniden tahsis ediyor. Analistlere göre bu durum sıcak yuva planının bütçesini 15 milyar sterlinden 9 milyar sterline kadar düşürebiliyor; finansal işlemler kaleminden kesilen tutarın 1,5 milyar ila 5 milyar sterlin arasında olabileceği belirtiliyor.

Hükümet ısı pompası kurulumuna bağlı kaldığını belirtiyor ve "kazan değişim programı"nı (boiler upgrade scheme) 2027-28'de 400 milyon sterlin seviyesinde tutuyor. Buna karşın analistler, ısı pompası teşviklerinde daha önce açıklanan seviyelere göre yaklaşık 800 milyon sterlinlik kesinti oluştuğunu ve üç yılda yaklaşık 100 bin ısı pompasının kurulamayabileceğini söylüyor. Nesta'da sürdürülebilir gelecek direktörü Andrew Sissons, "Maliye Bakanı gelecekteki ısı pompası sübvansiyonlarının üç yılda yaklaşık 800 milyon sterlin azaltılacağını duyurdu" dedi ve "Britanya'nın gaz kullanımından acilen uzaklaşması gereken bir dönemde bu geriye doğru bir adımdır" diye ekledi. Electrify Britain kampanya grubunun politika ve savunuculuk direktörü Ben Westerman da bütçeyi elektrifikasyon açısından "gerçekten hayal kırıklığı yaratan" bir gelişme olarak değerlendirdi.

Bütçe, hükümetin bir gün önce başlattığı "sıcak yuva kredisi" programının hemen ardından geldi. Program, güneş paneli, batarya ve ısı pompası gibi teknolojiler için 7500 ila 35.000 sterlin arasında faizsiz veya düşük faizli kredi sunuyor. Hükümete göre ısı pompası, batarya ve güneş paneli kuran bir hane enerji faturalarında yılda 550 sterlin tasarruf edebilir; kullanım zamanına göre tarife ile bu rakam 800 sterline çıkabiliyor.

Kısa vadeli fatura desteği sınırlı kaldı

Bütçedeki en somut yeni fatura önlemi, İngiltere'de A-D bantlarındaki hanelere 100 sterlinlik belediye vergisi iadesi oldu; Healey bunun maliyetini 2,6 milyar sterlin olarak açıkladı. Bölgesel yönetimler kendi desteklerini oluşturmak için fondan pay alacak; yerel yönetimlere ise enerji faturalarından "ciddi biçimde etkilenen" hanelere yönelik hedefli destek için 100 milyon sterlin daha aktarılacak. Ev elektriği faturalarındaki KDV'nin geçici olarak kaldırılması uygulaması, yılda yaklaşık 45 sterlinlik etki yaratarak Nisan 2027'den Temmuz 2027'ye kadar üç ay uzatıldı.

Hükümet ayrıca yaklaşık 23 milyon haneden "haksız ve modası geçmiş" gaz sabit ücretini kaldırdı. Bu sabit günlük ücret tipik bir haneye yılda yaklaşık 108 sterline mal oluyordu. Hükümet, enerji düzenleyicisi Ofgem'den bu maliyeti 2027'de veya mümkün olan en kısa sürede gaz birim fiyatlarına taşımasını isteyecek. Buna göre hanelerin %60'ı gaz faturasında yılda ortalama 45 sterlin tasarruf edecek. Nesta'nın analizine göre değişiklik, elektrik ve gaz fiyatları arasındaki oranı mevcut tavan fiyat kapsamında 3,3'ten 3,0'a düşürerek yaklaşık 0,3 puan azaltıyor; bu da ısı pompaları ve elektrikli araçlara geçişi teşvik edebilir. Bütçe elektrik faturalarındaki sabit ücretlerde de reform sözü veriyor; ayrıntılar 2027'de açıklanacak. Birleşik Krallık Enerji Araştırma Merkezinden (UK Energy Research Centre) Jess Britton, elektrik sabit ücretlerini birim maliyetlere taşımanın elektrifikasyonu caydırabileceği uyarısında bulundu.

Bu önlemler, bütçe öncesinde sektör kuruluşlarının, düşünce kuruluşlarının ve enerji şirketlerinin gündeme getirdiği fatura indirimi önerilerinin gerisinde kaldı. Ocak 2027 tavan fiyatı açıklandıktan sonra hükümetin ek destek vermek zorunda kalabileceği beklentisi güçleniyor; önümüzdeki dönemde faturaların dörtte bir oranında, yaklaşık 470 sterlin artarak yıllık 2200 sterline çıkabileceği öngörülüyor.

Hükümet, gelecek yıldan itibaren devreye girecek "enerji borcu devre kesici" ile fatura ödeyenlere 2030'a kadar 30 sterlin tasarruf sağlamayı hedefliyor. Carbon Brief'in analizine göre enerji borcu şu anda tipik hane faturalarına yılda yaklaşık 60 sterlin ekliyor. Energy UK ise müşteri enerji borcunun 2026 sonunda 7 milyar sterline ulaşabileceği ve faturalara 10-15 sterlin daha ekleyebileceği uyarısında bulunmuştu. İşletmeler için "Britanya sanayi rekabetçilik programı" (British industrial competitiveness scheme) Nisan 2027'den itibaren 10 bin enerji yoğun imalat firmasına %20 ila %25 arasında elektrik indirimi sağlayacak ve 2026-27 için geriye dönük ödemeleri içerecek.

Düşük karbonlu hidrojen için planlanan gaz faturası vergisi olan "gaz sevkiyatçı yükümlülüğü" (gas shipper obligation) genel vergilendirmeye taşınacak; böylece hidrojen projelerinin maliyetini tüketiciler yerine hükümet üstlenecek. E3G'de kıdemli araştırmacı James Dyson, etkili bir çerçevenin "son iki on yılda birikmiş gizli maliyetlerin enerji faturalarından çıkarılması için belirli, süreli bir taahhüt" içermesi gerektiğini ve gelecekteki sistem maliyetlerinin denetlenmesini sağlaması gerektiğini söyledi.

Uzun vadeli enerji reformu

Bütçe metni, gazın faturalar üzerindeki etkisini kırmayı vadeden "radikal enerji reformu" hedefini ortaya koyuyor. Hükümet, 2027'deki harcama incelemesinde kapsamlı bir "maliyet kontrol çerçevesi" yürürlüğe girene kadar enerji faturalarına yeni politika maliyeti eklenmeyeceğini taahhüt ediyor. Bundan sonra yalnızca faturaları düşüren ve şebekeye kolayca bağlanabilen yeni temiz enerji projelerinin satın alınacağı belirtiliyor; sekizinci "fark sözleşmeleri" ihalesinin de faturaları düşürmesi ve enerji güvenliğiyle iklim açısından olumlu sonuç vermesi öngörülüyor. Bütçeyle yayımlanan danışma belgesi, uygun yenilenebilir üreticilere sabit fiyatlı sözleşmeler sunacak "toptan fark sözleşmeleri" seçeneklerini ayrıntılandırıyor. Yenilenebilir enerjinin yaygınlaşması gaz ile elektrik fiyatlarını giderek ayrıştırıyor; gaz, toptan elektrik fiyatını 2025'te yaklaşık %60 oranında belirlerken bu oran 2020'lerin başında yaklaşık %90 düzeyindeydi.

Karbon yakalama kümelerine öncelik

Birleşik Krallık'ta planlanan dört karbon yakalama kümesinden Teesside ile Merseyside ve Kuzey Galler'deki iki "olgun" kümeye öncelik verilecek; Humber bölgesindeki Viking kümesi için hibe finansmanı korunacak. Kesilen 200 milyon sterlin, kuzeydoğu İskoçya için planlanan Acorn kümesinden alınacak. Hükümet, Acorn dahil gelecekteki karbon yakalama ve hidrojen projelerini kredi veya öz sermaye yatırımlarıyla destekleme seçeneklerini de inceliyor.

Birleşik Krallık Enerji Araştırma Merkezi direktörü Prof. Rob Gross, Birleşik Krallık'taki karbon yakalama yatırımlarının geçmişinin "mutlu bir geçmiş" olmadığını ve 2015'teki ani kesintilerin tekrarından kaçınılması gerektiğini söyledi; hükümetin dikkatli ilerlediğini belirtti.

Akaryakıt vergisi ve elektrikli araçlar

Akaryakıt vergisi 16. yıldır üst üste donduruldu. Healey, 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle tetiklenen enerji krizi sırasında dönemin muhafazakâr maliye bakanı Rishi Sunak tarafından açıklanan litre başına 5 penlik indirim uzatıldığını doğruladı. Bütçe Sorumluluk Ofisine göre 2010-2011'den bu yana dondurma kararlarının toplam maliyeti 139 milyar sterline ulaştı; akaryakıt vergisi 2029-30'a kadar dondurulmaya devam ederse kamu sektörü net borçlanması 4,3 milyar sterlin artacak.

Bütçeyle yayımlanan bağımsız inceleme, yerel ve düşük güçlü halka açık şarj noktalarında fiyatların düşürülmesini ve sürücülere yılda ortalama 150 sterlin tasarruf sağlanmasını öngörüyor; uygulama 2027 baharından itibaren iki yıl boyunca 100 milyon sterlin kamu finansmanıyla desteklenecek. Hükümet ayrıca sürücülerin belirli halka açık şarj noktalarında daha ucuz ev tarifelerini kullanabilmesini araştıracak bir "tarife taşıma" görev gücü kuruyor. Ancak bütçe, halka açık ve işyeri şarj noktalarından sağlanan elektriğin %20 KDV'ye tabi olduğunu ve evsel kullanım sayılmadığını belirtiyor; bu tanım 1 Kasım 2026'dan itibaren geçerli olacak. ChargeUK Genel Müdürü Shane Brennan, düzenlemenin "elektrikli araç dönüşümüne ciddi zarar vereceğini" yazdı. Hükümet ayrıca geçen yılki bütçede açıklanan elektrikli araç özel tüketim vergisi kilometre başına ödeme değişikliklerini güncelledi ve sıfır emisyonlu araç yetki incelemesine yanıtını 2026 sonuna kadar yayımlamayı planlıyor.

Veri merkezlerine çevre şartı

Yapay zekâ kullanımını artırma çabalarının parçası olarak bütçe, veri merkezleri için onay almak üzere karşılanması gereken testleri içeren bir "veri merkezi sözleşmesi" getiriyor. Geliştiriciler yarattıkları enerji maliyetlerini ödeyecek; şebeke dayanıklılığını, esnekliğini ve temiz enerjiyi desteklemeleri istenecek. Sözleşme, doğayı korumayı, su kullanımını sınırlamayı, enerji kullanım verilerini yayımlamayı ve mümkün olan yerlerde atık ısıyı yakındaki binaları ısıtmak için kullanmayı şart koşuyor. Karşılığında hükümet, veri merkezlerinin ve diğer stratejik projelerin şebeke bağlantısını hızlandırmak için yeni planlama yetkileri kullanacak. Şebeke bağlantısı hemen sağlanamadığında hükümet, bağlantı kurulana kadar yerinde elektrik üretimine izin veren bir çerçeve oluşturacak; ancak bu üretim "sıkı biçimde kontrol edilecek" ve yalnızca "olağanüstü stratejik projeler" için geçerli olacak. STK'lar, yerinde üretimin temiz enerji yerine gaz veya dizel biçiminde olabileceği ve bunun iklim hedeflerini tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Diğer bütçe kararları

Konutlara kurulan güneş panelleri dahil "enerji tasarrufu sağlayan malzemeler" için sıfır KDV uygulaması Mart 2027 sonrasına uzatılmayacak. Hükümet, Kuzey Denizi petrol ve gaz gelirlerini düşük karbonlu enerji altyapısına yatırmak üzere "enerji varlık fonu" kuruyor; "enerji kâr vergisi"nin en geç Nisan 2030'da sona ermesinin ardından yerine "petrol ve gaz gelir vergisi"ni getirmek için yasal düzenleme yapıyor. İşletmelerin elektrik maliyetlerini reel olarak düşürmek amacıyla "iklim değişikliği vergisi"nin elektrik ana oranları Nisan 2028'den itibaren donduruluyor. Konut inşasını teşvik için İngiltere'de 1,5 hektara kadar konut amaçlı kahverengi alan geliştirmelerine "biyolojik çeşitlilik net kazanımı" şartından muafiyet getirildi.

Healey konuşmasında tartışmalı Jackdaw gaz sahasının onayını "pragmatik" bir karar olarak memnuniyetle karşıladı ve bunun enerji güvenliğini artıracağını söyledi. Hükümet Rosebank petrol sahası için henüz karar vermedi; ancak bütçeyle yayımlanan Bütçe Sorumluluk Ofisi tahminleri sahanın onaylanacağını varsayıyor.