Meksika'nın güneydoğusundaki Veracruz eyaletinde, REVIVE adlı kâr amacı gütmeyen örgüt mangrov ormanlarını yalnızca ağaç dikerek değil, ekosistemi bütünüyle onararak canlandırmayı hedefliyor. Araştırmalar, mangrov varlığı açısından zengin olan Meksika'nın Amerika kıtasındaki en yüksek mangrov kaybını yaşadığına işaret ediyor. Koruma ve yeniden ağaçlandırma çalışmaları bu kaybı tersine çevirmeyi amaçlasa da fidanlar uygun olmayan dikim teknikleri veya elverişsiz alanlar nedeniyle sıklıkla kuruyor. Birçok proje olgun bir orman oluşturmayı başaramıyor.
REVIVE'in direktörü biyolog Aníbal Ramírez Soto, 2006'da Alvarado lagünleri çevresindeki sulak alanlarda mangrov fidanlarını mısır gibi sıralar hâlinde diktiğinde hepsinin öldüğünü gördü. Başarısız dikim alanından uzaklaşmak için yakındaki sağlıklı bir mangrov ağacına tırmanan Ramírez Soto, olgun mangrovların yükseltilmiş kümeler hâlinde büyüdüğünü fark etti. Bu gözlemden yola çıkarak sulak alan toprağından küçük dikim tümsekleri oluşturdu. Sığ bir gölde minik bir ada inşa etme yöntemi, Azteklerin başkentlerinin çevresinde tarım yapmak için kullandığı bir tekniktir. Ramírez Soto bu tarihe saygı duruşu olarak tümseklere chinampa adını verdi.
Bölgede mangrovlar sığır otlatmak için kesilip yakılmış, toprak çökmüş ve yeni fidanların kök salması engellenmişti. Ramírez Soto, chinampaların bu hasarı onarmaya yardımcı olduğunu belirterek "Bu basit bir fikir: Toprağı eskiden olduğu gibi geri koyun" dedi. Ekip yüzlerce elle inşa edilmiş tümseğe yaklaşık 2 bin ağaç dikti. Sayım yaptıklarında 4 binden fazla ağacın kök saldığını gördü. Ramírez Soto'ya göre başka yerlerden gelen mangrov fidanları gelgitlerle sürüklenip chinampalara köklenmişti ve orman kendini iyileştiriyordu. Projenin ikinci yılında ağaçlar dikim tümseklerinin dışına taşmaya başladı, sekizinci yılında gölgelik örtüsü %80'e ulaştı. Ramírez Soto, "Mangrov alanı tamamen ele geçirdi" ifadesini kullandı.
Bu başarı, 40 hektarlık (99 dönüm) alanda 15 bin chinampadan oluşan daha büyük bir projeye yol açtı. Projelerin ölçeği büyüdükçe ekip tümsekleri inşa etmek için makineler kullanmaya başladı. Ekip, 17 yıllık verileri EcoEvoRxiv çevrimiçi araştırma deposunda ön baskı olarak yayımladı.
Sağlıklı bir mangrov ormanının yalnızca ağaçlardan ibaret olmadığını vurgulayan Ramírez Soto, "Doğada hayvanlar ve bitkiler birlikte var olur; onları ayıramazsınız" dedi ve timsahların yüzerken tortuyu hareket ettirip kanalları açık tutarak su akışını sağladığını ifade etti. REVIVE ekibi, timsahları mangrov projelerine nasıl entegre edeceğini öğrenmek için Kolombiya'ya gitti ve Kolombiya Ulusal Üniversitesi ile Asocaiman kuruluşunda görevli biyolog Giovanni Ulloa Delgado'dan tekniği öğrendi.
Ulloa Delgado, kuzey Kolombiya'daki Cispatá Körfezi'nde Amerikan timsahını (Crocodylus acutus) korumak için 15 yıl çalıştı. Yasa dışı avcılık türü neredeyse yerel olarak tükenme noktasına getirmişti. Eski timsah avcılarıyla ortaklık kurarak yumurtaları kuluçka için toplayıp yetiştiren ekip, körfeze toplamda yaklaşık 15 bin yavru saldı. Ulloa Delgado, nüfusun artık risk altında olmadığını ve yerel topluluğun timsahları yöneterek sürüngenleri merkeze alan bir turizm endüstrisi işlettiğini söyledi. Timsahları mangrov ormanlarındaki tarihsel yaşam alanlarına geri kazandırmanın önemli olduğunu vurgulayan Ulloa Delgado, "timsahlar yerleştikten sonra kapsamlı restorasyon çabasının bir parçası hâline gelirler" dedi. Cispatá Körfezi çevresindeki mangrovların sağlıklı kaldığını, akıntıların ve üretkenliğin arttığını belirten Ulloa Delgado, bunu timsahlara bağladığını ancak kaynak ve personele sahip olmadığı için resmî bir çalışma yapmadığını ifade etti.
Veracruz'a dönen REVIVE ekibi, Alvarado'daki restorasyon alanının çevresindeki lagünleri ve sulak alanları incelediğinde hiç timsah bulamadı. Tür yıllar önce avlanarak yok edilmişti. Ekip 2017'den bu yana yaklaşık 80 Morelet timsahı (Crocodylus moreletii) saldı. Bu sayı Kolombiya'daki 15 binin çok altında kalsa da ekibin umudu yeterli olacağı yönünde. İlk salımlardan birinde, 2017'de Omar Trujillo Santos küçük bir ahşap teknede bir Morelet timsahı yavrusunu tutarak sürüngeni karanlık suya bıraktı.
REVIVE'in biyoloğu ve restorasyon koordinatörü Rafael Rodríguez Mesa, bölgede restorasyona başladıklarında sulak alandaki su kanallarının bitkilerle tıkandığını ve bunun "tıkanmış damarlara sahip olmak gibi" olduğunu söyledi. Başlangıçta kanalları elle, daha sonra makinelerle temizlediklerini belirten Rodríguez Mesa, "Ama artık timsahlar bu işi yapabilir" dedi.
Meksika ve Kolombiya'daki ekipler timsahların mangrovlara yardım ettiğinden şüphe duymazken, bu iddiaları inceleyen araştırmalar yetersiz kalıyor. Biological Reviews dergisinde 2020'de yayımlanan bir derleme, bilimsel literatürü taradı ve timsahların ekosistem mühendisi olarak rol oynadığını kanıtlayacak veya çürütecek yeterli araştırma bulamadı.
Wildlife Management International'ın baş bilim insanı ve IUCN Timsah Uzman Grubu'nun (IUCN Crocodile Specialist Group) eş başkanı Charlie Manolis, timsahların mangrov sağlığı için gerekli olduğu yönündeki iddialara şüpheyle yaklaşıyor. Manolis, "Örneğin timsahlar kaldırılırsa yaşam alanlarının çökeceğine dair kesinlikle hiçbir kanıt yok" dedi. Kuzey Avustralya'da tuzlu su timsahlarının (Crocodylus porosus) neredeyse tükenene kadar avlandığını ve on yıllarca mangrovlardan yok olduğunu, buna rağmen belirgin bir olumsuz etki görülmediğini örnek gösterdi. Manolis timsah korumayı genel olarak güçlü şekilde desteklediğini ve sürüngenlerin Meksika'daki mangrov projesine fayda sağlamasını olumlu bulduğunu, ancak bu iddiaları destekleyecek araştırmaları görmek istediğini belirtti. Timsahlar geri döndüğünde yakındaki topluluklar üzerindeki potansiyel etkiye de dikkat çeken Manolis, "Gerçek şu ki bunlar genellikle büyük, tehlikeli yırtıcılardır ve bunu şekerle kaplamanın bir anlamı yok" dedi. Kuzey Avustralya'daki başarının bir parçasının, insanlara dünyanın en saldırgan timsah türü olarak kabul edilen tuzlu su timsahlarıyla güvenli şekilde yaşamayı öğreten güçlü bir eğitim kampanyası olduğunu ekledi.
Alvarado lagünlerinde timsahlar resmî olarak izlenmiyor. Rodríguez Mesa, salındıkları bölgeyi ziyaret eden yerel balıkçıların yavru gözlemleri de dâhil güncellemeler verdiğini söyledi. REVIVE ekibi timsahlarla ilgili herhangi bir şikâyet duymadığını belirtti. Tlacotalpan'daki yerel belediye temsilcisi de yazının kaleme alındığı tarihte şikâyet almadıklarını aktardı.
REVIVE ekibi ayrıca Veracruz'daki Tuxpan yakınlarında bir çiftlikte çalışıyor. Burada ormanları onarırken gıda üretimi, tarımsal ormancılık ve timsah korumayı birleştiriyor. Çiftliğin eski bir karides çiftliği olduğunu söyleyen yönetici Javier Meza, terk edilmiş karides havuzlarına taşınan timsahları da yönetiyor. Meza, timsahlar rahatsız etmiyorsa onları kendi hâllerine bıraktığını, hayvanlara çok yaklaştıklarında ise taşıdığını anlattı. Terk edilmiş karides havuzları artık fiilen timsah üreme alanları işlevi görüyor. Meza, avuç içine sığacak kadar küçük yavruların yanı sıra tam boy yetişkinler de buluyor. Ekip gelecekte burada bir üreme programı başlatarak diğer mangrov restorasyon projelerine salınmak üzere timsah yetiştirmek istiyor.
Meza, timsahların getirdiği zorluklara rağmen önemli olduklarından şüphe duymuyor: "Bölgenin korunmasına ve bakımına yardımcı oluyorlar. Onlar temel bir parça." Ramírez Soto için bu projelerin temel dersi, restorasyona başlamadan önce alandaki sorunu teşhis etmek. Alvarado'da çözümler chinampaları ve timsahları içeriyordu. Sorun giderildikten sonra, Ramírez Soto'nun ifadesiyle, "doğanın kendini iyileştirme kapasitesi var."