Nijerya Ulusal Park Hizmeti (National Park Service), Nijerya Ordusu (Nigerian Army), eyalet yönetimleri ve koruma ortağı African Nature Investors'ın (ANI) katıldığı bir operasyonla temmuz ayında Gashaka-Gumti Milli Parkı (Gashaka-Gumti National Park) sınırındaki Kila altın madenini kapattı. Ülkenin en büyük milli parkının çevresinde yürütülen çalışma, tahminlere göre 4 bin madencinin bölgeden çıkmasını sağladı. Hizmetin genel koruma müdürü Ibrahim Musa Goni, madenciliğin sona ermesini görev süresinin en önemli kazanımlarından biri sayıyor; ancak altının hâlâ yer altında durduğunu ve madencilerin geri dönebileceğini de kabul ediyor.
Gashaka-Gumti'de madencilik Adamawa Eyaletindeki Kila ve Taraba Eyaletindeki Bodel olmak üzere iki büyük alanda yoğunlaşmıştı. Goni, Kila'daki müdahalenin birkaç stratejinin birleşimine dayandığını anlatıyor. Önce bölge halkıyla görüşüldü; kaynakların kendilerine ait olduğu, madenciliğin sürmesi hâlinde daha da yoksullaşacakları anlatıldı ve bölgeye gelen madencileri bildirmeleri istendi. Ardından Adamawa ve Taraba valilerinin siyasi desteği alındı. Savunma Bakanlığı (Ministry of Defence) ve askerî liderlikle yürütülen görüşmelerin ardından Nijerya Ordusu güvenlik desteği verdi; ANI ise maden çukurlarının kapatılması için ekipman sağladı, korucuları eğitti ve kapatmanın ardından izleme ile denetimde destek vermeyi sürdürdü.
Madencilerin çıkarılması tehdidi tamamen ortadan kaldırmıyor. Goni, "Madencilerin geri gelme eğilimi var" diyerek altının yer altında kaldığını hatırlatıyor ve bölgeyi izlemeyi sürdürecek bir korucu kampı kurduklarını söylüyor. Madencilik faaliyetlerinin park sınırının hemen dışında, kimi zaman yalnızca birkaç metre ya da kilometre ötede sürdüğünü belirten Goni, topluluk gözcülerinden ve geleneksel liderlerden bilgi topladıklarını, madenciler yöntem değiştirdikçe kendilerinin de yöntem değiştireceğini anlatıyor.
Madencilik ruhsatları sorunun merkezinde duruyor. Goni, maden kadastrosundan ruhsat alan herkesi madenciliğin destekçisi ve finansörü saydığını, bu ruhsatlardan birkaçını ele geçirdiğini söylüyor. Park sınırlarının içine taşan ruhsatlar için kadastroya ve madenlerden sorumlu bakanlığa itiraz ettiklerini belirtiyor; birkaç ay önce yaklaşık 4100 madencilik ruhsatının iptal edildiğini aktarıyor. Mongabay'in haberine göre madenciliği finanse eden bağlantılar Mali'ye kadar uzanıyor.
Koruma görevinin bedeli ağır oldu. Goni'nin verdiği bilgilere göre 2025'te iki korucu öldürüldü ve biri bıçaklandı. Ocak 2026'da Old Oyo Milli Parkı'nda (Old Oyo National Park) beş park görevlisi hayatını kaybetti; 2024'te yine Old Oyo'da bir maden sahasında iki kişi, Kainji Gölü Milli Parkı'nda (Kainji Lake National Park) haydutların ve çobanların saldırılarında yaklaşık üç kişi öldü. Korucu barınakları ve devriye araçları da tahrip edildi. Goni, federal hükümetin memurlar için hayat sigortası düzeni bulunduğunu, ölen korucuların ailelerinin bu düzene başvurabildiğini ve Uluslararası Korucu Federasyonunun (International Ranger Federation) ailelere destek sağlayabildiğini belirtiyor. Korucuların maaş paketinin sıradan memurlardan farklı olduğunu, ancak ailelerin refahının yine de en önemli başlık olmayı sürdürdüğünü vurguluyor.
Goni, Nijerya'nın 17 milli parkından 13'ünün hâlâ faaliyette olduğunu ve denetimin hükümette bulunduğunu söylüyor. Yine de Kainji Gölü ile Çad Havzası Milli Parkı'nda (Chad Basin National Park) ziyaretçi güvenliği garanti edilemediği için bazı ekoturizm faaliyetleri geçici olarak durduruldu; Kainji Gölü'nün Zugurma sektörü ziyaretçi kabul etmeyi sürdürüyor. Kainji Gölü'nün Borgu sektörü silahlı haydutların istilasına uğradı ve Premium Times'ın haberine göre silahlı gruplar, park operasyonlarının askıya alındığı dönemde bölgedeki odunculardan vergi topluyordu. Goni bu haberi doğruluyor; parkın çevresinde üç askerî üs kurulduğunu, ordu, park görevlileri ve yerel gözcülerin birlikte çalıştığını anlatıyor.
Silahlı gruplar Nijerya'da baskı altına girdiklerinde Benin sınırını geçerek gözden kayboluyor ve Goni, orduyla birlikte takibi sürdürdüklerini söylüyor. Old Oyo'da ordu, öldürülen korucuların ardından bir ileri operasyon üssü kurdu. Goni yaşananları koruma başarısızlığı değil münferit olaylar olarak nitelendiriyor; Borgu'da yasa dışı ağaç kesimi ve madenciliğin kendi bilgilerine göre durduğunu, sorunun park çevresindeki topluluklarda adam kaçırma olaylarıyla sürdüğünü belirtiyor.
Parklarda yürütülen denetim somut sonuçlar da veriyor. Hizmetin görüşmenin ardından paylaştığı verilere göre Ocak-Ekim 2026 arasında ülke genelindeki milli parklarda 765 tutuklama gerçekleştirildi. Goni, yasa dışı otlatmanın ve hayvanların parklara sokulmasının madencilikten daha fazla tutuklamaya yol açtığını, yasa dışı avcılığın da öne çıkan suçlar arasında bulunduğunu söylüyor. Yargıyla işbirliği içinde suçluların yasaya göre yargılanması için çalıştıklarını ekliyor.
Finansman ve ekipman sıkıntısı park yönetiminin yapısal sorunu olmayı sürdürüyor. 50 park personeliyle yapılan bir araştırma yetersiz finansmanı, devriye ekipmanı eksikliğini, güvensizliği, işsizliği ve zayıf hukuk uygulamasını temel kısıtlar arasında sıralamıştı; Goni bu tespitleri doğruluyor ve ekonomik koşulların her sektör gibi korumayı da etkilediğini söylüyor. Hizmet bu açığı kısmen teknolojiyle kapatmaya çalışıyor: GPS, dronlar, SMART izleme sistemi ve kamera tuzakları kullanıma girdi. ANI'nin edindiği helikopter Gashaka-Gumti'de hava keşiflerine yardımcı oluyor; Goni daha gelişmiş dronlar ve hafif uçaklar edinmeyi planladıklarını belirtiyor.
Devlet tek başına yeterli olamıyor. Goni, hükümetin her ihtiyacı karşılayamadığını, kalkınma ortaklarının, sivil toplum kuruluşlarının ve uluslararası bağışçıların desteğine ihtiyaç duyduklarını vurguluyor. ANI çalışmalarını Okomu Milli Parkı'na (Okomu National Park) da yaydı; Yaban Hayatı Koruma Derneği (Wildlife Conservation Society) ile Cross River'da işbirliği sürüyor.
Madencilerin tahliyesi geçim sorununu da beraberinde getirdi. ANI, 5 binden fazla doğrudan ve dolaylı iş olanağı oluşturdu ve yaklaşık 1200 çiftçiye destek verdi; kadınlar ve gençler için beceri programları, küçük işletme ve meslek eğitimleri düzenleniyor. Bazı eski madenciler Kamerun'a gitti, bir kısmı ise işsiz kalarak topluluklarında yaşamayı sürdürüyor. Goni, gençlerin dijital ekonomiye katılması için teşvikler bulunduğunu ve burslarla eğitime devam etmelerinin desteklendiğini anlatıyor.
Goni, parkları Kenya, Tanzanya ve Güney Afrika'daki ekoturizm modellerine yaklaştırmayı hedefliyor. Bu ülkelerdeki deneyimi ANI ile ortaklık tasarlanmadan önce yerinde incelediklerini anlatıyor. Nijerya'da parkların kısmi ticarileştirilmesine ilişkin düzenlemeler bulunuyor; Kainji Gölü Milli Parkı ile Cross River Milli Parkı (Cross River National Park) bu kapsamda değerlendiriliyor ve süreç için bir işlem danışmanı atandı. Plan, catering, rehberlik, tur operasyonları, restoran ve ziyaretçi tesisleri gibi hizmetlerin özel sektöre devredilmesini, böylece kamunun maliyet yükünün azalmasını ve park gelirlerinin artmasını öngörüyor.
Güvenlik alanında da adımlar atılıyor. Goni, Ulusal Güvenlik Danışmanı Ofisi (Office of the National Security Adviser) ve diğer güvenlik kurumlarıyla birlikte çalıştıklarını, yasa dışı silahların toplanmasının ve daha iyi güvenlik ekipmanı temininin reformların parçası olduğunu söylüyor.
Gashaka-Gumti'nin 1991'de milli park ilan edilmesinden önce bölgede yaşayan toplulukların kamulaştırma ve tazminat talepleri ise ayrı bir tartışma başlığı oluşturuyor. Goni, Nijerya'nın Toprak Kullanım Yasası uyarınca arazilerin kamu yararına alınmasında istişare ve tazminat öngörüldüğünü savunuyor ve "Nijerya'da devletin kamulaştırdığı ve tazminat ödenmediği bir arazi yoktur" diyor. Bugün Kila'da yaşayan bazı kişilerin park kurulduğunda henüz doğmamış olabileceğini, bu nedenle o dönemde ödenen tazminatı bilmeyebileceklerini ekliyor.
Goni 2017'de hizmetin başına getirildi ve 2022'de yeniden atandı. Park hizmetinin 2014'te paramiliter bir yapıya dönüştürülmesi kararının kendisinden önce alındığını, ancak uygulamanın onun döneminde başladığını hatırlatıyor. Mirası sorulduğunda, hizmeti doğru rayına oturtan yönetici olarak anılmak istediğini söylüyor.