Ordu desteğiyle yürütülen operasyon, Gashaka-Gumti Milli Parkı (Gashaka-Gumti National Park) içindeki Kila altın madenini Temmuz 2026'da kapattı. Operasyonu Nijerya Milli Parklar Servisi (Nigeria National Park Service) ile Africa Nature Investors Vakfı (Africa Nature Investors Foundation, ANI) yürüttü. Askerler parkın kuzey sınırı yakınındaki maden alanına girdiğinde madenciler çoktan bölgeden ayrılmıştı. Vakfın icra direktörü Tunde Morakinyo, operasyonda ateş açılmadığını ve buldozerlerin maden çukurlarıyla kuyuları doldurduğunu anlattı. ANI'nin verdiği bilgiye göre alandan 4000'den fazla madenci çıktı.
Nijerya'nın en büyük milli parkı olan Gashaka-Gumti 1991'de kuruldu. Park, Adamawa ve Taraba eyaletlerinde, Kamerun sınırı boyunca 6731 kilometrekarelik (2599 mil kare) bir alana yayılıyor. Sınırları içinde dünyanın en nadir primatlarından Nijerya-Kamerun şempanzesi (Pan troglodytes ellioti) yaşıyor. Parkta ayrıca 1000'den fazla bitki türü ile yüzlerce kuş ve kelebek türü bulunuyor; kıtanın en yüksek endemizm oranlarından bazıları burada görülüyor.
Dünya liderleri ve koruma uzmanları, 2030'a kadar kara ve suların %30'unu koruma hedefiyle 19-30 Ekim'de Ermenistan'da toplanacak Birleşmiş Milletler (BM) Biyoçeşitlilik Zirvesi'ne hazırlanıyor. Kila'daki müdahale, gezegenin biyoçeşitlilik açısından en zengin alanlarını korumanın sahada ne kadar karmaşık olduğunu gösteriyor.
Parktaki madenciliğe ilişkin gerilim yıllar içinde arttı ve 2025'in sonlarında zirveye ulaştı. Morakinyo'ya göre madenciler Ekim 2025'te iki korucuyu öldürdü; Goni aynı yıl bir korucunun daha bıçaklandığını söyledi. Morakinyo, "Küçük bir ekibiz ve ekibimizin iki üyesi öldürüldüğünde, tüm ekibin morali üzerindeki etkinin ne kadar travmatik olduğunu ifade etmek zor" dedi. Milli Parklar Servisi koruma genel müdürü Ibrahim Musa Goni cinayetleri doğruladı, ancak olayın ayrıntıları ve bu ölümlerin askeri operasyonu doğrudan tetikleyip tetiklemediği bağımsız olarak doğrulanamadı.
Goni, Adamawa ve Taraba valilerinin ordu ve ANI ile birlikte operasyonu desteklediğini, vakfın mali ve teknik yardım sağladığını söyledi. Parkın yönetiminden Milli Parklar Servisi sorumlu; ANI koruma ve yönetim çalışmalarına destek veriyor. Askerler Kila'ya, ANI ile topluluk liderleri arasındaki müzakerelerin ve vakfın hükümete yaptığı çağrıların ardından girdi. ANI, parkın güney kesimindeki Bodel'de ikinci bir madenin kapatılmasına da yardım etti.
Morakinyo, madenciliğin park dışından korunan ormana yayıldığını söyledi. ANI, siyasi bağlantıları olan finansörlerin ve silahlı grupların altın ticaretinden kazanç sağladığını öne sürüyor. Morakinyo bu kişileri "çok parası ve ciddi siyasi desteği olan" insanlar olarak tanımladı. Bu bağlantılar bağımsız olarak doğrulanamadı, ancak Nijerya'nın başka bölgelerindeki yasa dışı altın ticaretinde benzer bir tablo görülüyor.
Goni, madenciliği diğer yaban hayatı suçları ve güvenlik sorunlarıyla iç içe geçen, büyüyen bir tehdit olarak değerlendirdi. Nijerya'nın 17 milli parkından 13'ünün faal olduğunu ve korucu devriyelerinin sürdüğünü belirtti; Kainji Gölü (Kainji Lake) ve Çad Havzası (Chad Basin) parklarının bazı bölümlerinde turizmin askıya alındığını da kabul etti. Madenciliği kimin finanse ettiği sorusuna ise maden ruhsatı sahiplerini işaret ederek yanıt verdi, ancak Kila'nın arkasındaki kişileri adlandırmadı ve kovuşturma kayıtlarını paylaşmadı. Servisin korunan alanlara taşan ruhsatlara itiraz ettiğini söyleyen Goni, "Yasa dışı olanların korunan alanlarımızda yeri yok" dedi. Bazı madencilik faaliyetlerinin park sınırlarının hemen dışında sürdüğü uyarısını da ekledi.
Kapatma, Kila'dan geçinen binlerce kişinin geçim kaynağını elinden aldı. Madencilik yalnızca altın arayanlara değil, gıda satıcılarına, tüccarlara ve bu gelire bağlı diğer kişilere de iş sağlıyordu. Kila köyünün 64 yaşındaki muhtarı Iliyasu Jussaini, madeni topluluk için önemli bir gelir kaynağı olarak tanımladı. Tüccarların, gıda satıcılarının, gençlerin ve geleneksel liderlerin madencilikten yararlandığını söyledi. Jussaini kendisinin de madene bağlı ödemeler aldığını ve madencilerin ona ev yapmayı vaat ettiğini kabul etti. Kapatmayla birlikte bu gelirler kesildi; bazı eski madenciler motosikletle yolcu taşımaya başladı, bazıları Nijerya'nın başka yerlerindeki ya da Kamerun'daki maden sahalarına gitti. Jussaini yine de parkın korunmasını desteklediğini ve alternatif geçim kaynaklarının görüşülmesi gerektiğini belirtti.
Kila'da madencilik yapan 40 yaşındaki Musa Yuguda, başka iş fırsatları kıt olduğu için bu işe yöneldiğini anlattı. Park içinde madenciliğin yasa dışı olduğunu bilse de kazanç cazip gelmiş, bu para evinin bir bölümünü yapmasına yardımcı olmuştu. Yuguda artık tarım ya da motosiklet taşımacılığıyla geçinmeyi tercih edeceğini söyledi. 21 yaşındaki Adamu Salihu ise altın içeren malzemeyi yıkadığını ve maden ekipmanlarını kullandığını anlattı; şu anda işsiz olduğunu ve iş kurmak için desteğe ihtiyaç duyduğunu belirtti. Mongabay'in ANI aracılığıyla WhatsApp üzerinden tercümanlar eşliğinde yaptığı bu görüşmelerde aktarılan ifadeler, İngilizceye çevrilmiş hallerini yansıtıyor.
Araştırmalar, madenciliğin bölgede köklü bir geçim faaliyeti olduğunu gösteriyor. Taraba eyaletindeki Gashaka Yerel Yönetim Bölgesi'nde 2021'de yapılan saha çalışması, bölgede bir asırdan uzun süredir bir tür altın çıkarımının yapıldığını kaydetti. Aynı bölgede 2024'te 118 kadınla yapılan ve ağırlıklı olarak değerli taş madenciliğine odaklanan anket, geçim kaynaklarının gıda satışı ve mineral ticareti kadar çıkarıma da bağlı olduğunu ortaya koydu. Gashaka-Gumti çevresindeki topluluklarla 2025'te yapılan araştırmada katılımcıların çoğu, alternatif gelir sağlanırsa parka yasa dışı girişi bırakacaklarını söyledi. Gashaka-Gumti'nin de aralarında bulunduğu dört Nijerya parkının çevresinde 2023'te 1500 kişiyle yapılan anket ise iş, yol, su, okul ve sağlık hizmeti taleplerini belgeledi.
ANI 180'den fazla korucu istihdam ediyor; bunun yanında tarım, hayvancılık, mikrofinans ve eğitim girişimlerine destek veriyor ve Kila'da bir okul inşa ediyor. Goni, vakfın yaklaşık 1200 çiftçiye destek olduğunu ve ortaklığın 5000'den fazla doğrudan ve dolaylı istihdam yarattığını söyledi. Park servisi gençlerin kamu işlerine başvurmasına yardımcı oluyor, ortaklarıyla beceri eğitimi, burs ve küçük işletme konularını görüşüyor. Ancak Kila'ya özgü bir geçiş planı, finansman ya da takvim açıklanmadı. Morakinyo, yüzlerce korucuyu istihdam edip donatmanın, yasa dışı faaliyetlerin kökenindeki yoksulluğu ele almadıkça anlam taşımayacağını söyledi. Goni de "Hükümetin çabaları yeterli değil" diyerek kalkınma ortaklarının, sivil toplum kuruluşlarının ve uluslararası bağışçıların desteğine ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
Kapatmanın ne kadar kalıcı olacağı belirsizliğini koruyor. Goni, korucuların Kila'yı ve çevresindeki tampon bölgeleri izlediğini, yerel gönüllü bekçilerden istihbarat aldıklarını söyledi; ancak madencilerin büsbütün gittiğine dair garanti vermedi ve "Madencilerin farklı bir şekilde geri gelme eğilimi var" dedi. Jussaini, park kurulurken bazı ailelerin tazminat ödenmeden topraklarını kaybettiğini öne sürdü. Goni bu anlatıyı reddederek "Nijerya'da hükümetin devraldığı hiçbir toprak yoktur ki tazminatı ödenmesin" dedi. Bu ailelere tazminat ödenip ödenmediği doğrulanamadı. Morakinyo ise "Parkı hâlâ inşa ediyoruz. Önümüzde uzun bir yol var" diyerek sürecin bitmediğini vurguladı.