Pasifik ada ülkeleri, COP31 öncesinde bölgesel iklim finansmanı için yeni bir model kurmaya hazırlanıyor. 18 üyeli Pacific Islands Forum (PIF) liderleri — Avustralya ve Yeni Zelanda dahil — bu hafta Palau'da üst düzey toplantıda Pacific Resilience Facility (PRF) için küresel bağış çağrısı yapması bekleniyor. Toplantı, Fiji ve Tuvalu'nun ev sahipliği yapacağı ön COP ile Avustralya ve Türkiye'nin eş başkanlık edeceği COP31 öncesinde bölgenin önceliklerini şekillendirecek.
PRF bu yılın Mayıs ayında resmen faaliyete geçti. Fiji dışişleri bakan yardımcısı Lenora Qereqeretabua, fonun "topluluklara topluluk düzeyinde hizmet etmeyi" ve sahadaki projelere yatırımları hızla ulaştırmayı amaçladığını belirtti. Çevrimiçi brifingde gazetecilere konuşan Qereqeretabua, "PRF için taahhütler bekliyoruz ve bu fonlar başvuran topluluklara gidecek" dedi ve başvuru süreçlerini küresel fonlara kıyasla "çok daha kolay" hale getirdiklerini vurguladı. Fonların "topluluklar tarafından kendilerini iklim değişikliğinden ve etkilerinden korumak için" kullanılmasını beklediğini sözlerine ekledi.
Fon iki kategoride kaynak sağlamayı planlıyor: ilki iklim uyumu ve "afet direnci", ikincisi ise topluluk kapasite geliştirme, eğitim, veri analitiği ve finansal yönetim gibi alanları kapsayan sosyal ve toplumsal direnç. İlk teklif çağrısı PIF toplantısında başlatılacak. COP31'de küçük ada devletlerinin iklim finansmanı ihtiyaçlarına ayrılmış özel bir oturum, PRF'ye taahhütleri artırmayı hedefleyecek.
Fon şu ana kadar yaklaşık 172 milyon dolar sermaye topladı; bunun yaklaşık 67 milyon doları Avustralya'dan geldi. Yıl sonunu 500 milyon dolarla kapatmayı planlayan fonun anlaşmasını Avustralya Mayıs ayında onaylayarak yürürlüğe girmesini sağladı.
Pasifik liderleri, bu yılki "süper El Niño"nun tetiklediği rekor düzeydeki okyanus ısınmasının yarattığı "okyanus krizi" ortamında Pazar gününden itibaren Palau'da bir araya gelecek. National Geographic'in Pristine Seas koruma projesinin Pasifik okyanus politikası direktörü Kevin Chand, liderlerin yeni deniz koruma alanlarına yönelik taahhütler ortaya koymasının beklendiğini söyledi. Chand, forumun COP31'de okyanus eylemi ihtiyacına ilişkin bir açıklama yayınlamasını ve gezegenin kara ile deniz ekosistemlerinin %30'unu 2030'a kadar koruma küresel hedefine yönelik taahhütler duyurmasını beklediklerini belirtti.
Pacific Community (SPC) iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik direktörü Coral Pasisi, yükselen okyanus sıcaklıklarının bölgede gıda güvensizliğine ve hükümet gelirlerinde kayba yol açabileceğini uyardı. Ton balığı gibi kilit balık stoklarının daha soğuk sular aramak için kıyı şeridinden uzaklaşmaya başladığını belirten Pasisi, bu durumun bölge ekonomileri için ciddi bir tehdit oluşturduğunu ifade etti.
İklim şokları mevcut ekonomik baskıları da derinleştiriyor. Avustralya'daki University of New South Wales (UNSW) tarafından hazırlanan yakın tarihli bir rapora göre Pasifik ülkeleri, İran'daki savaş nedeniyle GSYİH'lerinin dörtte birine kadarını fosil yakıt ithalatına harcadı. Çalışmanın yazarlarından Wesley Morgan, gazetecilere yaptığı açıklamada ortak ülkelerin "söylediklerini eyleme dökmeleri" gerektiğini ve kirletici dizelden güneş enerjisine, bataryalara ve elektrik şebekesi iyileştirmelerine geçişin ön maliyetlerini karşılayarak Pasifik'teki enerji dönüşümünü desteklemeleri gerektiğini söyledi. Morgan, Avustralya'nın "küresel çıkarları harekete geçirmesi" gerektiğini, aksi takdirde "Pasifik'in Avustralya'ya ortak olarak güvenemeyeceğini" de sözlerine ekledi.
Avustralya'nın bölgedeki algısına değinen Pacific Islands Climate Action Network (PICAN) uluslararası politika lideri Sindra Sharma, "Bölgedeki algı gerçekten bölünmüş durumda ve bu konuda dürüst olmak gerek" dedi. Sharma, genellikle müzakereler için teknik bir alanla sınırlı kalan Fiji'deki ön COP31'in, Avustralya'nın Pasifik için savunuculuğunun ne kadar anlamlı olabileceğini belirleyeceğini belirtti. Sharma, "Bonn'da Avustralya, acilen görmemiz gereken müzakere edilmiş sonuçlarda büyük ölçüde yoktu. Pasifik önceliklerini gündeme almak yeterli değil. Gündem yerleştirme teslimat değildir" diye konuştu.
Fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda da gerginlik sürüyor. Geçen yılki COP30, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin küresel bir yol haritası sunamadı. Bunun üzerine aralarında birkaç Pasifik ada ülkesinin de bulunduğu bir grup ülke, Kolombiya'nın Santa Marta kentinde kendi fosil yakıt aşamalı çıkış zirvesini düzenledi. Gelecek yılki konferansa Tuvalu ev sahipliği yapacak ve İrlanda eş başkanlık edecek. Sharma, iklimle ilgili şoklar ve deniz seviyesi yükselişindeki artış göz önüne alındığında, PIF'in fosil yakıt çıkarımı ve tüketiminin aşamalı olarak sonlandırılması ihtiyacını da dile getirmesi gerektiğini söyledi. Santa Marta koalisyonunun eş başkanları ve Avustralya COP31 eş başkanlığı, bu konunun COP31'de tartışılması için çabayı sürdürme sözü verdi.
Pasifik'teki yerel toplulukların küresel iklim fonlarına erişmekte zorlandığına dikkat çeken Sharma, PRF'nin hızlı ve doğrudan ödeme modelinin "çok sağlam ve iyi" niyetler taşıdığını ancak bağışçı ülkelerden siyasi ve mali destek gerektireceğini belirtti. Sharma, "Kanıt, fonun fiilen faaliyete geçip topluluklara teslimat yapmaya başladığında ortaya çıkacak" dedi ve "Örneğin fonlara erişimde çok fazla bürokrasi olup olmadığı. Bunların incelenmesi gerekecek" diye ekledi.
Pasifik ülkeleri, Ekim başında Fiji'de düzenlenecek ön COP'u, büyük ölçüde alçak rakımlı adalarının karşı karşıya olduğu zorlukları dünyaya göstermek ve emisyonları daha hızlı ve derin keserek küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlama yönündeki yenilenmiş küresel çabayı savunmak için bir fırsat olarak görmek istiyor. Dünya liderlerinin yükselen deniz seviyelerinin ön cephesini deneyimlemek üzere Tuvalu'yu ziyaret etmesi planlanıyor; ancak Avustralya ve Fiji'nin kimin katılacağını henüz doğrulamadığı belirtiliyor.