Yucatán Yarımadası'nda alınan su örnekleri, endüstriyel domuz çiftliklerinin içme suyu kaynaklarını yaygın biçimde kirlettiğini ortaya koyuyor. Greenpeace México ve Greenpeace International'ın bu hafta yayımladığı "Domuzun Bedeli" (The Price of Pork) raporu, Yucatán'daki 17 noktada toplanan numunelerde Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization) kılavuz değerlerini büyük ölçüde aşan nitrat seviyeleri ve yaygın dışkı kirliliği saptadı.
Rapora göre içme suyundaki yüksek nitrat seviyeleri kolorektal kanser ve erken doğum gibi ciddi sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor. Giderek artan sayıda araştırma, yutulan nitratın mevcut DSÖ kılavuzunun çok altındaki seviyelerde bile bu risklerle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Bu bulgular, Santa María Chí'de yaşayan yaklaşık 500 kişilik Maya topluluğunun deneyiminde somut bir karşılık buluyor. Topluluğun 250 metre uzağında 49 bin domuz barındıran bir mega çiftlik kurulmuştu. Yerel Belediye Komiseri Wilberth Alfonso Nahuat Puc, çiftliklerden kaynaklanan yüksek nitrit, nitrat ve dışkı bakterisi yoğunluklarının suyu kirleterek mide-bağırsak ve solunum yolu hastalıklarına yol açtığını anlatıyor.
Sorun 2023'te yeni bir boyut kazandı. Mega çiftlik domuz atıklarını yakmaya başlayınca zehirli duman, çocuklarda ve yetişkinlerde akut farenjite neden oldu. Topluluk, yakmayı durdurmak için barışçıl protestolar düzenledi; çiftlik sahipleri ve yetkililer ise Wilberth'e yerel liderliği susturmak amacıyla davalar açarak karşılık verdi.
Wilberth ve komşuları eyalet, belediye ve federal kurumlara şeffaflık ve test talebiyle 28 çevresel ihtiyati tedbir başvurusunda bulundu. Çevre denetçileri, yasadışı atık su deşarjını ve tekrarlanan güvenlik ihlallerini doğruladıktan sonra 4 Eylül 2025'te mega çiftliği kalıcı olarak kapattı. 30 Nisan 2026'ya gelindiğinde tesisteki son hayvan da alandan çıkarıldı.
Bu zafer, daha geniş bir tehdidin yalnızca bir parçasını oluşturuyor. Yucatán eyaleti, büyük ölçüde ABD, Güney Kore ve Japonya'ya yapılan et ihracatıyla Meksika'nın toplam domuz üretiminin yaklaşık %10'unu karşılıyor. Bölge, yerel halkın "cenote" adını verdiği kuyu ve obruklardan oluşan Büyük Maya Akiferi'nin üzerinde yer alıyor; bu tatlı su sistemi 5 milyon kişiye içme suyu sağlıyor. Bölgedeki gözenekli kireç taşı zemin, sıvı gübre ve kimyasal atıkların neredeyse anında yeraltı suyu ağına sızmasına yol açıyor.
Resmi veriler, bölgedeki endüstriyel domuz çiftliklerinin %90'ından fazlasının zorunlu çevresel etki değerlendirmesi olmadan faaliyet gösterdiğini ortaya koyuyor. Yucatán Yarımadası'nın geri kalanında yerleşim alanlarına ve korunan ekosistemlere yakın yüzlerce benzer mega çiftlik çalışmaya devam ediyor.
Wilberth, mega çiftliklere karşı mücadeleyi sürdürdüklerini vurguluyor:
"Domuz mega çiftliklerine karşı ısrar ediyor, direniyor ve mücadeleyi sürdürüyoruz; çünkü yapılacak çok şey var. Topluluğumu etkileyen çiftlik kapanmış olsa da bölge hâlâ zarar görmüş durumda. Bu, tüm yarımadayı etkileyen bir sorun ve topraklarımızın bir mega çiftliği daha kaldıramayacağını biliyoruz."
Tesisten geride kalan zehirli atıkların güvenli şekilde uzaklaştırılması ve yeraltı suyunun eski haline getirilmesi gerekiyor. Greenpeace México, Meksika makamlarından yeni veya genişleyen endüstriyel domuz operasyonlarına derhal ara verilmesini, yasadışı işletmecilerin sorumlu tutulmasını ve yerel toplulukların su ve topraklarını etkileyen projelerde son söz sahibi olmasını talep ediyor. Yazıyı Greenpeace México kampanyacısı José Luis Perlasca kaleme aldı.