6 Ekim sabahı erken saatlerde Sumatra'nın Güney Solok ilçesindeki Jorong Jujutan ormanında çöken yamaç, dört altın madencisini toprak altında bıraktı. Yerel yetkililer yaşamını yitirenleri Dani, Defriadi, Rafli ve Zul Fatrianto olarak tanımladı; cesetler toprak kaymasından yaklaşık dört saat sonra sabah saat 5 civarında çıkarıldı.

Heyelan, Endonezya'nın 38 ilinden biri olan Batı Sumatra'da yasa dışı altın madenciliğinin can aldığı son olay olarak kayıtlara geçti. Endonezya'nın en büyük çevre örgütü Endonezya Çevre Forumu'nun (Indonesian Forum for the Environment, Walhi) Batı Sumatra ofisi, son 15 yılda madenciler arasında 52 ölüm kaydetti; ofis direktörü Tommy Adam, gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğini söyledi. Yasa dışı madencilik kazaları Batı Sumatra'nın Sijunjung, Solok, Güney Solok ve Batı Pasaman ilçelerinde de madencileri toprak altında bıraktı. Mayıs ayında şiddetli yağmurun yasa dışı bir madende 30 metrelik (100 fit) uçurum yüzeyini çökertmesi sonucu dokuz madenci ölmüştü. Felaketin yaşandığı köyün muhtarı, yüksek altın fiyatının genç erkekleri yasa dışı ticarete yönelttiğini belirtti.

Traces of damage caused by illegal gold mining activities in South Solok. — Image by Vinolia/Mongabay Indonesia.

Güney Solok ilçe polis şefi Andreanaldo Ademi, yakındaki işçilerin kurtarma girişiminde bulunduğunu ancak kalın çamur ve kaya tabakasının müdahaleyi imkânsız kıldığını belirtti. Andreanaldo, yaklaşık 180 bin nüfuslu ve Batı Sumatra'nın 19 yerel yönetiminden biri olan ilçede orman içi baskınlar ve ekskavatör el koyma operasyonları yürüttüklerini söyledi. Yine de bazı yasa dışı madenlerin, yetkililer saha denetimlerini tamamladıktan sonra faaliyetlerini sürdürdüğünü ifade etti. "Bu bizim için Güney Solok'ta gerçekten bir zorluk; ancak yasa dışı madenciliğe karşı yasayı uygulama konusunda tam kararlılığımızı sürdürüyoruz" dedi.

Küresel ekonomideki değişimler ve yeni jeopolitik riskler, ocak ayında altının ons fiyatını 5600 doların üzerine çıkardı; bu tutar, 2020 başında koronavirüs salgını başlamadan önceki fiyatın üç katını aştı. Uluslararası altın fiyatlarındaki bu tarihsel yükseliş, küresel enflasyonist baskılar ve jeopolitik gerilimlerle birlikte daha fazla kişiyi yasa dışı madenciliğe özendirebilir.

Illegal gold mining activity in the Pamong Besar River, Sangir, South Solok. Image by Vinolia/Mongabay Indonesia.

Dünya genelinde yaklaşık 80 ülkede en az 20 milyon kişi, iş kazalarından cıva maruziyetinin yol açtığı uzun vadeli sağlık hasarına kadar uzanan risklerle karşı karşıya kalarak kayıt dışı ve yasa dışı altın madenciliği sektöründe çalışıyor. Cıva, altını ham cevherden ayırmak için yaygın kullanılan güçlü bir nörotoksin olup kalıcı nörolojik ve fiziksel zararlara neden oluyor. Ülkeler, Minamata Cıva Sözleşmesi (Minamata Convention on Mercury) kapsamında diş hekimliği ve yasa dışı altın madenciliği gibi sektörlerde cıva kullanımını aşamalı olarak sonlandırmak için ulusal eylem planları geliştiriyor. Sözleşme, endüstriyel cıva kirliliğinin yerel topluluklarda ciddi zehirlenmelere yol açtığı Japon şehri Minamata'dan adını alıyor. Bu ay Sudan'daki UNESCO ofisi, savaşın harap ettiği ülkede 2 milyon madenciden oluşan yasa dışı sektörün neden olduğu cıva kirliliğine ilişkin Sudan Çevre Koruma Derneği'nden (Sudanese Environment Conservation Society) yeni kanıtlar dinledi. Eylül ayında Küresel Çevre Fonu (Global Environment Fund) destekli planetGOLD programı, cıva içermeyen yeni teknolojileri ilerletmek ve yasa dışı madencileri kayıtlı sektöre kazandırmak için Panama'da toplandı.

Endonezya yakın zamanda büyük cıva sevkiyatlarına el koydu; yetkililer özel lisanslar sistemi aracılığıyla kayıt dışı madencilik faaliyetlerini kayıtlı sektöre kazandırmayı planlıyor. Batı Sumatra'nın enerji ve madencilik dairesi, il genelinde 300'e kadar yasa dışı madenin faaliyet gösterdiğini ve devlete yaklaşık 6 trilyon rupiah (332 milyon dolar) maliyet oluşturduğunu tahmin etti. Yetkililer, Endonezya'nın 38 ilinden yalnızca birinden gelen bu rakamın politika yapıcıların ve kolluk kuvvetlerinin karşı karşıya olduğu zorluğun boyutunu yansıttığını söyledi.

Batı Sumatra'nın başkentinde bulunan Padang Devlet Üniversitesi'nden profesör Indang Dewata, kazı ve cıva kullanımının yol açtığı ekolojik hasarın yıllarca hissedileceğini belirtti. Tommy Adam da gelişmeyi şöyle değerlendirdi: "Bu trajediyi yerel halkın elle altın kazdığı bir olaya indirgemek, örgütlü çevre suçunu küçümseyip sıradan bir bireysel felaket gibi gösterme çabasıdır."