Zambiya hükümeti, Copperbelt Eyaleti'nde Birleşik Krallık merkezli çokuluslu Vedanta Resources'a ait Konkola Copper Mines (KCM) tesislerinden Kafue Nehri'ne karıştığı öne sürülen kimyasal sızıntıyı soruşturuyor. Chingola ilçesindeki sakinler Mongabay'a, 28 Eylül'de nehrin renginin değiştiğini ve balık ölümleri gördüklerini anlattı. Olay, ülkenin en önemli bakır üretim bölgelerinden birindeki madencilik faaliyetlerinin çevresel ve toplumsal etkilerine ilişkin endişeleri yeniden gündeme getirdi.
Zambiya'nın Green Economy and Environment Bakanı Gilbert Siame, yazılı açıklamasında olayın KCM'nin atık liç tesisindeki sızan bir borudan ve Chingola dışındaki kirlilik kontrol barajının taşmasından kaynaklandığını bildirdi. Chingola'da yaşayan insan hakları aktivisti ve Caritas koordinatörü Eugene Mulenga, barajın dolu olduğu için taştığını söyledi. Mulenga, "Kimyasal deşarj sürekli oluyor, çoğunlukla geceleri; bölge sakinleri başka seçenekleri olmadığı için bu suyu tüketiyor" dedi.
Sızıntının ardından Zambia Environmental Management Agency (ZEMA), KCM ve yerel su kuruluşu Mulonga Water Supply and Sanitation Company tarafından Kafue Nehri'nin aşağı kesimlerinde yapılan testler, bulanıklık ve iletkenlik değerlerinin yükseldiğini ortaya koydu. Siame, yetkililerin ağır metalleri ve diğer kirleticileri doğrulamak üzere su örneklerini test etmeyi sürdürdüğünü belirtti. KCM ise 1 Ekim'de yayımladığı açıklamada sızıntıdaki sorumluluğunu reddetti; şirket yetkililerinin olayı ZEMA'ya bildirdiğini ve kanıta dayalı bir soruşturma istediğini duyurdu. Şirkete yöneltilen sorular yayım anına kadar yanıtsız kaldı.
Bakanlık, KCM'ye kirlilik kontrol barajlarını, atık boru hatlarını ve ilgili altyapıyı kapsayan kapsamlı bir değerlendirme yapması talimatını verdi. Değerlendirme, başka tesislerin de çevresel risk oluşturup oluşturmadığını ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Siame, "Bakanlık, Environmental Management Act hükümleri uyarınca kirleticiye uygulanacak uygun cezai yaptırımlar konusunda ilgili paydaşlarla görüşüyor" ifadesini kullandı. Bu yasa kapsamında büyük toksik deşarjlar veya tehlikeli atık ihlalleri 280.000 Kvaça (14.000 dolar) düzeyine kadar cezayla sonuçlanabiliyor.
28 Eylül'deki olay, KCM ve Copperbelt'te faaliyet gösteren diğer maden şirketlerine yönelik uzun süredir dile getirilen çevre endişelerine bir yenisini ekledi. KCM, 2008'deki bir kirlilik olayının ardından Birleşik Krallık'ta açılan kapsamlı bir davayla karşı karşıya kalmıştı. Dava 2021'de mahkeme dışında çözüldü ve şirket, etkilenen yaklaşık 2500 köylüye "sorumluluk kabul etmeksizin" tazminat ödedi. Zambiya hükümeti 2019'da vergi kaçakçılığı, ödenmemiş borçlar, yetersiz yatırım ve çevre kirliliği gerekçeleriyle KCM'yi tasfiyeye almış, şirket 2024'te faaliyetlerine yeniden başlamıştı.
Zambiya'nın en büyük bakır üreticilerinden biri olan KCM, hükümetin ulusal bakır üretimini önümüzdeki yıllarda üç kattan fazla artırma hedefi doğrultusunda madencilik ve işleme faaliyetlerini genişletiyor ve yeniden sermayelendiriyor. Vedanta Resources, KCM'nin %80 hissesini elinde bulunduruyor.