Güneydoğu Asya'ya özgü uzun kuyruklu makaklar (Macaca fascicularis), 2022'den bu yana IUCN Kırmızı Listesi'nde nesli tehlike altında olarak sınıflandırılıyor. Küresel yaban hayatı koruma otoritesi olan IUCN'ye göre türün popülasyonu son 30 yılda en az yüzde 50 azaldı. Nehir kıyılarından mangrov ormanlarına, yağmur ormanlarından kentlere kadar geniş bir habitat yelpazesinde yaşayabilen bu orta boy primatlar, uyum yeteneklerine rağmen habitat kaybı, iklim değişikliği, avcılık ve özellikle biyomedikal araştırmalara yönelik ticaret nedeniyle sert biçimde geriledi.
Buna karşın U.S. Fish and Wildlife Service (FWS), türü federal Tehlike Altındaki Türler Yasası (Endangered Species Act) kapsamına alma talebini 14 Temmuz 2026'da ikinci kez geri çevirdi. Böyle bir listeleme, türün biyomedikal araştırmalar için ithalatını kısıtlayarak popülasyon üzerindeki en büyük baskılardan birini hafifletebilirdi. ABD, her yıl 30 binden fazla uzun kuyruklu makak ithal ederek dünyanın en büyük ithalatçısı konumunda.
People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) örgütünün primat deneyleri baş bilimsel danışmanı Lisa Jones-Engel, tıbbi testler için maymun yakalamanın popülasyon düşüşündeki en büyük etken olduğunu belirtti. Jones-Engel, Mongabay'a yaptığı görüntülü görüşmede, "Habitat değişikliği, iklim değişikliği… bu hayvanlar inanılmaz derecede uyum sağlayabiliyor, bunlarla baş edebilirler" dedi. Yavrular ve üreme çağındaki dişiler de dahil olmak üzere tüm birliklerin doğadan yakalandığını ve halihazırda on binlerce makak barındıran yetiştirme tesislerine satıldığını anlattı.
PETA, doğadan yakalanan maymunlara yönelik talebi azaltmak amacıyla 2023 ve 2025'te FWS'ye türün yerel nesli tehlike altındaki türler listesine alınması için başvuruda bulundu. Federal kurum her iki başvuruyu da reddetti. En son değerlendirmesinde FWS, "başvuru, uzun kuyruklu makağın tehdit altında veya nesli tehlike altında bir tür olarak listelenmesinin gerekli olabileceğini gösteren önemli bilimsel veya ticari bilgi sunmamaktadır" ifadesini kullandı.
Oysa 2024'te dönemin FWS direktörü Martha Williams, House Committee on Natural Resources önünde verdiği ifadede, ABD'ye biyomedikal araştırma için ithal edilen bazı uzun kuyruklu makakların Kamboçya'daki milli parklar ve koruma alanları da dahil olmak üzere birden fazla kaynaktan yasa dışı yollarla alındığını öne süren bir eyalet iddianamesine atıfta bulundu. İddianame, hayvanların Kamboçya'daki yetiştirme tesisleri üzerinden tutsak doğumlu gibi gösterilerek aklanıp sahte CITES izinleriyle ihraç edildiğini de ileri sürdü. 2025 tarihli bir araştırma ise Kamboçya, Laos ve Vietnam'daki ve yurt dışındaki laboratuvarlara malzeme sağlayan yetiştirme çiftliklerine doğadan kaçak yakalanan makakların karıştığını ortaya koydu.
Jones-Engel, makağın IUCN Kırmızı Listesi'ndeki statüsünün ve FWS'nin ticaretteki yasa dışılığa ilişkin kendi tanıklığının kapsamlı bir Endangered Species Act incelemesini tetiklemesi gerektiğini söyledi. "Bunun yerine FWS, uzun kuyruklu makakların uyum sağlayabildiği ve insan eliyle değiştirilmiş ortamlarda varlığını sürdürebildiği fikrine büyük ölçüde dayandı" diyen Jones-Engel, "Bu çerçeveleme meselenin özünü kaçırıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Mongabay, FWS'den konuyla ilgili yorum talep etti ancak yayın saatine kadar bir yanıt alamadı.
