İklim

Küresel sıcaklık Paris Anlaşması'nın 1,5°C hedefinin aşılmasına yaklaşırken iki yeni rapor buz tabakaları, buzullar ve permafrosttaki geri döndürülemez erimeyi belgeliyor. Greenpeace, önümüzdeki hafta Antalya'da başlayacak COP31'de fosil yakıtlardan adil geçiş ve artırılmış iklim finansmanı istiyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün verileri, 2000'li yılların başında yıllık 400'ün altında olan aşırı meteorolojik olay sayısının 2026'nın ilk dokuz ayında bin 329'a ulaştığını gösterdi. Şiddetli yağış ve seller çoğu yılda en sık kaydedilen tür olurken, çığ, sel, yıldırım ve orman yangınları nedeniyle çok sayıda kişi yaşamını yitirdi.

COP31 Başkanı Türkiye, Paris Anlaşması kapsamındaki ikinci İki Yıllık Şeffaflık Raporunu 23 Ekim'de teslim ederek Kolombiya'nın ardından bu adımı atan ikinci taraf ülke oldu. Rapordaki güncellenmiş Ulusal Katkı Beyanı, emisyonların 2035'e kadar 1109 milyon tona yükselmesini ardından %42 azaltımla 643 milyon tona inmesini öngörüyor.

Ekonomi ve Barış Enstitüsünün raporuna göre dünya genelinde 900 milyonu aşkın kişi çok yüksek ekolojik tehdit altında yaşıyor. Değişen yağış rejimleri tarımsal üretimi tehdit ederken çatışma riskini de yükseltiyor. Raporda gıda güvensizliği yaşayanların sayısının 2,3 milyara ulaştığı belirtiliyor.

Kanada'nın Kuzeybatı Toprakları'nda 2017 ve 2018'de meydana gelen ve toplam 30 milyon yarda küp toprağı yerinden oynatan iki dev heyelan, donmuş toprakların alttan çözülmesiyle arazinin felaket biçiminde çökmesini içeren yeni bir olguyu ortaya koyuyor. Sürecin 1995'teki bir orman yangınıyla başladığı ve yaklaşık 20 yıl sonra permafrost tabanına ulaşan ısının çökmeyi tetiklediği belirlendi.

Science dergisinde yayımlanan bir çalışma, Kanada'nın kuzeyindeki Baffin Adası'ndaki Barnes buz şapkasının yaklaşık 2000 yıl önce genişlemeye başladığını ve bunun yeni bir buzul çağının ilk işareti olduğunu ortaya koydu. 1960'larda yaz sıcaklarının yükselmesiyle buz şapkası yeniden küçüldü ve araştırmacılar bu gerilemeyi insan kaynaklı ısınmaya bağladı.

Nature Food'da yayımlanan Bouyssou ve ekibinin araştırması, gıda emisyonlarını tüketici vergileriyle fiyatlandırmanın iki modelini karşılaştırıyor. Sabit fiyatlı vergi en yüksek azaltımı sağlarken, zenginliğe göre ayarlanan ve meyve-sebze sübvansiyonlarıyla desteklenen model yoksul ülkelerdeki sağlık risklerini hafifletiyor.

Gana'nın başkanlık ettiği Afrikalı Müzakereciler Grubu, BM iklim şefi Simon Stiell'e gönderdiği mektupla uyum finansmanının üç katına çıkarılması, ticaret-iklim ilişkisi ve Yeşil İklim Fonu'nun finansmanı için üç gündem maddesi talep etti. 9 Kasım'da Antalya'da açılacak COP31 zirvesinde gündem mücadelesi başlaması bekleniyor.

Endonezya'nın Maluku Adaları'nda balıkçılar, yoğunlaşan El Niño'nun yarattığı sert deniz koşulları nedeniyle haftalarca ava çıkamıyor. Ambon ve Seram çevresindeki izleme verileri ortalama avın iki yılda yarıdan fazla düştüğünü gösteriyor. Küresel bir çalışma, aşırı okyanus sıcaklığı ve düşük deniz üretkenliğinin tropikal bölgelerde çok düşük av riskini artırdığını ortaya koyuyor.

Doğu Pasifik'te ılık suların biriktiği El Niño dönemi, bitkilerin daha az karbon tutmasına ve toprakların daha fazla gaz salmasına yol açıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, süren olayın bugüne dek görülen en güçlü El Niño olmasını beklerken karbondioksit seviyelerinde yeni bir yükselişe işaret ediyor.

Lancet Countdown raporu, Paris Anlaşması'nın yürürlüğe girdiği 2016'dan bu yana iklim değişikliğinin sağlık etkilerinin hızlandığını ortaya koyuyor. Yüksek sıcaklıklara bağlı ölümler son on yılda %36 artarken temiz enerji yatırımları rekor kırdı. Türkiye'de ise sıcak hava dalgası günlerinin %87'si iklim değişikliği olmadan yaşanmayacaktı.

BM'nin yıllık değerlendirmesi, 154 ülkenin iklim planının küresel emisyonları 2035'te 2019 seviyelerinin yalnızca %6 altına indireceğini ortaya koydu. Geçen yıl 113 ülkeye dayanan tahmin %12 düşüş öngörüyordu. ABD'nin Paris Anlaşması'ndan çekilmesi ve zayıflayan yeni taahhütler tabloyu kötüleştirdi.

Ağustos 2026'da biten buzul yılında Grönland yaklaşık 135 milyar ton buz kaybetti ve 1996'dan bu yana 30. kez net kayıp verdi. Danimarka Meteoroloji Enstitüsü bilim insanları, 30 yıllık kesintisiz düşüşün insan kaynaklı iklim değişikliğinin izini doğal değişkenlikten ayırdığını belirtiyor.

Ajans, Avrupa Komisyonu'nun başlattığı İklim Direnci Çerçevesi'ni karşıladığını açıkladı ve iklim uyumunun her aşamasını kapsayan araç kataloğunu Climate-ADAPT üzerinde erişime açtı. Isı dalgaları, seller ve kuraklıklara hazırlanan planlamacılar ile işletmeler artık ihtiyaç duydukları dijital araçları tek bir yerden bulabiliyor.

Oxfam Konfederasyonunun COP31 öncesinde yayımladığı Afet Eşitsizliği Raporu, Türkiye'de en zengin binde birlik kesimin 22,9 milyon yoksulun toplam emisyonunu aştığını ortaya koyuyor. Rapor, en zenginlerin krizden kâr ederken en yoksulların bedelini ödediğini gösteriyor ve hükümetleri vergi politikalarına çağırıyor.

Atmosferdeki karbondioksit, metan ve azot oksidi yoğunlukları 2025'te tarihi zirveye çıktı. Örgüt, fosil yakıt ve tarım kaynaklı emisyonların gezegeni on yıllar hatta yüzyıllar boyunca ısınmaya sürüklediğini bildiriyor.

Antarktika'nın "Kıyamet Buzulu" Thwaites üzerine yayımlanan iki çalışma, buzulun deniz seviyesi yükselişine katkısının önceki öngörülerin iki katına çıkabileceğini ve okyanus erimesi durdurulsa bile buz kaybının en az 150 yıl sürebileceğini ortaya koyuyor.

Sakarya ve Bahçeşehir üniversitelerinin Climate Services dergisinde yayımladığı araştırma, kıyılarda hissedilen sıcaklığın 35-41°C'ye ulaştığını, bazı bölgelerde 41°C'yi aştığını, yaylalarda ise 20-23°C'de seyrettiğini ortaya koyuyor. Bilim insanları, sıcaktan kaçmak için yüksekliklere yönelmenin iklim göçünün kademeli ve yerel bir biçimi olduğunu vurguluyor.

İklim Merkezi'nin The Trace ile paylaştığı analize göre, 2021-2025 arasında ABD'nin en fazla silahlı şiddet yaşayan 100 kentinde yaklaşık 2 bin saldırı, iklim değişikliğinin olası kıldığı yüksek sıcaklıklara bağlanabiliyor. Philadelphia'da bu etki 149 ek saldırı olarak hesaplandı.

854 kenti kapsayan yeni bir modelleme, haziran ile ağustos arasında Avrupa kentlerinde sıcak nedeniyle 50 bin kişinin hayatını kaybettiğini ortaya koydu. Araştırmacılar ölümlerin üçte ikisini insan kaynaklı iklim değişikliğine bağladı. En yüksek ölüm oranları Malta, İtalya ve Macaristan'da ölçüldü.