Brezilya'nın uzay ajansının son raporu, Amazon'daki ormansızlaşmanın on yılın en düşük seviyesine gerilediğini ortaya koydu. Başkan Luiz Inácio Lula da Silva, 2023'te göreve başladıktan sonra yasadışı ormansızlaşmayı 2030'a kadar bitirme sözü vermiş; polisiye denetimleri ve ormanların uzaktan izlenmesini artırarak et endüstrisini daha şeffaf hale getirmeyi hedeflemişti. Çevre uzmanları ise bu ilerlemenin geri alınma riski taşıdığı uyarısında bulunuyor.
Ocak ayında bir grup tarım-gıda şirketi, Amazon Soy Moratorium adlı gönüllü ticaret anlaşmasından ayrıldı. Greenpeace'in geniş çaplı bir kampanyasının ardından kamu ve özel sektör aktörlerinin birlikte oluşturduğu bu pakt, 2008 Temmuz'undan sonra ormansızlaştırılan arazilerde yetiştirilen soyanın alımını yasaklıyordu ve soya kaynaklı ormansızlaşmayı frenlemede oldukça etkili olmuştu. Science dergisinde geçen hafta yayımlanan yeni bir makale, moratoryumun çöküşünün ardından önümüzdeki on yılda Amazon ormanlarının 1,4 milyon hektar — yaklaşık 2 milyon futbol sahası — alanını ormansızlaşmaya kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacağını öngörüyor.
Moratoryumdan önce soya üretimi, Amazon'da ormansızlaşmanın ana itici güçlerinden biriydi. Brezilya'nın önde gelen soya üreticisi eyaleti Mato Grosso'da 2001–2005 döneminde soya üretiminin dörtte biri ormanlık arazilerin temizlenmesinden gelmişti. Makalenin yazarlarından Lisa Rausch, moratoryuma büyük ölçüde uyulduğunu ve özellikle ilk yıllarda ihlalin çok az olduğunu belirtti. Rausch'a göre bu durum, 2008 sonrası ormansızlaştırılan arazileri soya tüccarları için değersiz hale getirdi.
Amazon Environmental Research Institute (IPAM) bilim direktörü Ane Alencar, moratoryumu "ormansızlaşmayı dizginlemek için çok önemli bir özel politika mekanizması" olarak nitelendirdi. Alencar, anlaşmanın ortadan kalkmasıyla 2008 sonrası ormansızlaştırılan ve şu anda sığır yetiştiriciliğinde kullanılan arazilerin soya üretimine dönüştürüleceğini öngörüyor; sığır yetiştiriciliğinin ise yeni ön bölgelere kayarak Amazon'un başka bölgelerinde ormansızlaşmayı tetikleyeceğini ekliyor.
Özel sektörün sürdürülebilirlik taahhütleri de zayıflıyor. Dünyanın en büyük et üreticisi JBS, bu ay 2040'a kadar net sıfır ormansızlaşma vaadinden alenen vazgeçti. Geçen yıl şirketin sürdürülebilirlik sorumlusu, Reuters'a verdiği demeçte bu taahhüdün her zaman yalnızca ideal bir hedef olduğunu itiraf etmişti. Alencar, JBS gibi şirketlerin kamuoyu baskısına duyarlı olduğunu ve özel sektörün ormansızlaşmayı caydırmada hâlâ rol oynayabileceğini söyledi:
"Kamuoyuna karşı çok tepkililer, bu yüzden belki de bu şirketlerin Amazon'da daha sorumlu olmasını talep eden daha fazla kampanyaya ihtiyaç var."
Brezilya'da ormansızlaşmayı sınırlandıran başka araçlar da bulunuyor. Ülkenin Orman Kanunu, her türlü tarımsal üretim için ne kadar arazinin temizlenebileceğini sınırlıyor; bu sınırların dışında ormansızlaştırma yapan arazi sahiplerine para cezası kesiliyor ve arazi ticari tarım ambargosu altına alınıyor. Rausch ise Orman Kanunu'nun ormanlık alanları korumada yeterli olmadığını savunuyor. Araştırması, Amazon'daki soya çiftliklerinin yüzde 20'sinin yasadışı ormansızlaştırma nedeniyle ambargo altında olduğunu ortaya koydu. Rausch, "Ormansızlaştırma için ekonomik teşvikler hâlâ mevcut" dedi ve Brezilya uzay ajansının bildirdiği son düşük ormansızlaşma verilerini memnuniyetle karşıladığını, ancak şu uyarıda bulundu:
"Masaya yeni şeyler getirilmezse bu geçici bir düşüş olacak ve kesinlikle tekrar yükselecek."
Latin Amerika'daki diğer orman ülkeleri de ormansızlaşmayı frenlemek için adım atıyor. Kolombiya, sığır eti sektöründe izlenebilirliği artırmayı amaçlayan türünün ilk örneği bir yasayı yakın zamanda kabul etti. Önümüzdeki iki yıl içinde devlet kurumları, sığır yetiştiricilerinin yasadışı yollarla ormansızlaştırılmış arazilerde hayvan yetiştirmediğinden emin olmak için çalışacak; mezbahalar, et işleyicileri, canlı hayvan müzayedecileri ve ihracatçılar da bu alanlardan ürün taşımadıklarını veya satmadıklarını garanti altına alacak. Rausch bu gelişmeyi güçlü bir sinyal olarak değerendirirken, Kolombiyalı yetkililerin hedeflere nasıl ulaşacağının henüz belirsiz olduğunu ekledi.
Siyasi görünüm de ormansızlaşma beklentilerini karartıyor. Lula, yeniden seçilme yarışında eski başkan Jair Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro ile karşı karşıya. Alencar, geleceğe dair tabloyu "endişe verici" bulduğunu ve elde edilen kazanımların riske girebileceğini söyledi:
"Elde ettiğimiz tüm bu sonuçların, hükümet daha çevre karşıtı hale gelirse gerçekten tehlikede olacağından korkuyorum."
