Buenos Aires eyaletinin kuzeydoğusunda, 18 belediyeden geçen 82 kilometrelik Reconquista Nehri, Arjantin'in en kirli ikinci akarsuyu. Havzasında yaklaşık 4-5 milyon kişi yaşıyor; nehir Luján Nehri üzerinden Río de la Plata halicine dökülüyor. 1970'lerden bu yana arıtılmamış kanalizasyon, endüstriyel atık ve çöp sahası sızıntısıyla bir döküm alanına dönüşmüş durumda.
Nehir kıyısındaki San Martín ilçesi "Sanayi Başkenti" olarak biliniyor ve buradaki fabrikalar atıklarını doğrudan nehire boşaltıyor. Eyaletin kanalizasyon şirketi de nehir kıyısında bulunuyor; altyapısı yetersiz olan evler ise tahliye borularını suya bağlıyor. National Scientific and Technical Research Council araştırmacısı antropolog Natalia Gavazzo, kirliliğin yalnızca suyu değil toprağı ve havayı da etkilediğini, bölgede içme suyuna erişim bulunmadığını ve tüm akiferlerin kirlendiğini belirtiyor.
Gavazzo, Migrantas en Reconquista projesini yönetiyor; proje, Reconquista nehri havzasındaki mahallelerde kadınların toplumsal ve çevresel stratejilerini güçlendirmeye yönelik araştırma ve girişimler yürütüyor. Gavazzo, Costa Esperanza'daki çevresel aktivizmin ağırlıklı olarak kadınlar tarafından üstlenildiğini ve bu kadınların yalnızca mağdur olmadığını, aynı zamanda uyum ve azaltımın kilit aktörleri olduğunu vurguluyor: "Onlar aynı zamanda uyum ve azaltımın kilit aktörleri; topluluklarının hayatta kalması için merkezi bir bilgi birikimine sahipler."
Topluluk temizliği ve sağlık etkileri
Costa Esperanza topluluğu, 1998'de Buenos Aires eyaletinin San Martín ilçesinde kuruldu. Adını dönemin popüler Arjantin gençlik dizisi Verano del 98'in kurgusal mekânından alıyor. 61 yaşındaki María Monges, 23 yıl önce sular altında kalan mahallesine bakıp bir şeyler yapılması gerektiğine karar verdi. Kapı kapı dolaşarak insanları çalışmaya çağırdı ve 2005'te eyalet yönetiminden alet, üniforma ve eğitim desteği aldı. Bugün Monges, 9 de julio adlı işçi kooperatifini yönetiyor; kooperatif hafta içi her gün nehirden beslenen dereleri temizliyor. Monges, "Her gün çöp buluyoruz. İnsanlar anlamıyor galiba" diyor.
Mahalleli, kirliliğin sağlık üzerindeki etkilerini doğrudan yaşıyor. National Institute of Industrial Technology'de çalışan 47 yaşındaki Lorena Batista, kokunun "asit gibi" olduğunu söylüyor. María'nın kızı Zulma Monges ise kokunun yaz aylarında dayanılmaz hale geldiğini ve rüzgâr estiğinde pencereleri kapatmak zorunda kaldıklarını anlatıyor. Sakinler kurdeşen, döküntü, yara ve iz gibi cilt sorunları ile solunum ve gastrointestinal hastalıklarla karşılaşmış; Zulma Monges, annesinin topluluk ekibi çöp toplamaya başladıkça cilt sorunlarının azaldığını ifade ediyor.
Kurumların sınırlı müdahalesi
Buenos Aires eyaleti, 2001'de nehir havzasını temizlemek amacıyla Reconquista River Basin Committee'yi (Comirec) kurdu. Ancak komitenin etkisi sınırlı kaldı; 2026 başındaki raporlara göre Costa Esperanza'nın bulunduğu nehir kesimleri hâlâ "ağır bozulma" sergiliyor. Çevresel analiz uzmanı biyokimyacı Patricio Carmona, yüksek E. coli seviyelerinin dışkının varlığına işaret ettiğini ve düşük oksijen seviyeleriyle birlikte nehrin sucul yaşam için uygun ortam oluşturmadığını, nüfus için risk taşıdığını belirtiyor.
National Water Institute'ten yeni emekli olmuş hidrolog Juan Borús, hükümetlerin her kirlilik kaynağını tek tek ele alması gerektiğini, bunun son derece maliyetli ve titiz bir düzenleme gerektiren bir görev olduğunu söylüyor. Borús, karmaşık atık deşarjı yapan şirketlerin kuralları deldiğini ve bunu "bütün hayatları boyunca" yaptıklarını ifade ediyor.
Kuraklık ve daha geniş bağlam
WMO'nun Küresel Su Kaynakları Durumu raporu, La Plata havzasının büyük bölümlerinin 2021 ile 2025 arasında çok yıllık kuraklık koşulları nedeniyle tekrarlayan şekilde normalin altında su seviyeleri yaşadığını gösteriyor. Paraguay Nehri, 2020'den bu yana sürekli olarak en düşük su seviyelerini kaydetmiş; 1991'den bu yana geçen 25 en kurak ayın tümü 2020 sonrasında gerçekleşmiş.
Gavazzo, iklim değişikliğinin dünya genelinde eşit olmayan bir etki yarattığını ve küresel ölçekte olduğu gibi yerel ölçekte de aynı mantığın geçerli olduğunu söylüyor: "Kuzey emisyon üretiyor, ama bedeli güneyde biz ödüyoruz." Yerel ölçekte ise, "Kapalı sitelerde yaşayanlar çöplerini atıyor, ama çöp buraya düşüyor" diyor.
Çözüm arayışları
San Martín University'nin School of Habitat and Sustainability'si, kalıcı kirleticileri süzmeye ve bölgenin biyoçeşitliliğini geri kazandırmaya yardımcı olabilecek yapay sulak alanlar geliştiriyor. Foro por la Recuperación del Río Reconquista adlı yerel örgütler grubu ise bir ekolojik koruma alanı oluşturulması için kampanya yürütüyor. Örgüt, çöp sahası inşa edilmeden önce bölgenin geniş bir bataklık ve plajlardan oluştuğunu belirtiyor.
Zulma Monges, yaşlı sakinlerin eskiden balık tutup hafta sonlarını bölgede geçirdiğini ve her zaman çok sayıda hayvan bulunduğunu anlattıklarını aktarıyor. Mahalle ayda bir toplanarak sorunları tartışıyor ve yerel yönetim temsilcilerine iletmek için bir araya geliyor. Bakkal Rosa Valencia, bu kültürün artık mahallenin ayrılmaz bir parçası haline geldiğini söylüyor.
Zulma Monges, annesinin ekibinin temizlediği derenin fotoğrafını gösterirken nehirdeki mücadelenin özünü özetliyor: "Temizken çok güzel. Ama çöplerin mahalleye ulaşmasını durdurmak gerekiyor."