Romanya, Tuna'nın su seviyesi reaktörlerin soğutma ihtiyacını karşılayamayacak kadar düştüğü için nehir kıyısındaki nükleer santralleri ilk kez durdurdu. Ülke genelinde olağanüstü hal ilan edildi; akışı engelleyen kayayı temizlemek amacıyla Bala kanalında 180kg patlayıcı patlatıldı ve bu sayede kalan reaktöre birkaç gün daha çalışma süresi kazandırıldı. Komşu Macaristan'da ise normalde ülke elektriğinin yaklaşık yarısını sağlayan Paks nükleer santralinin günler içinde tamamen kapanabileceği belirtiliyor.
Tuna'daki kriz yalnızca enerji sektörünü değil, ulaşımı da felce uğratıyor. Geçen hafta Viking Ullur adlı cruise gemisi kum bankasına oturunca 186 yolcu tahliye edildi; Viyana ile Budapeşte arası ulaşım kesintiye uğradı. Budapeşte'de nehir seviyesi 41cm'e gerileyerek 2018'deki tüm zamanların en düşük seviyesine yalnızca 8cm kaldı; Macaristan bölümünde ise yeni rekor düşük seviyeler kaydedildi. Romanya'da Tuna, 1996'dan bu yana en düşük su seviyelerini görüyor. Nehrin ülkeye girdiği Baziaș'ta akım, Temmuz ortalaması olan 4.700m³/s karşısında 1.700m³/s'e düştü; feribat seferleri ve tahıl mavnaları durduruldu.
Avrupa'nın bir diğer büyük nehri Ren de benzer bir çöküş yaşıyor. Kıtanın en önemli iç su taşıma güzergahında Kaub'da su seviyesi yaklaşık 40cm'e indi — bu seviyede taşımacılık acil modda çalışıyor ve mavnalar normal kapasitelerinin yalnızca beşte birini yükleyebiliyor. Almanya'nın meteoroloji servisi, Ren'in 132 gün boyunca düşük suda kaldığı 2018 yılına "Jahrhundertsommer" — yüzyılda bir görülen yaz — adını vermişti. Dönemin federal ulaşım bakanı Andreas Scheuer, "2018'deki olayların tekrarlanmasına izin verilmemeli" demişti. Ancak tekrarlandı.
Kuraklığın sıklığı ve şiddeti en kötümser uzmanları bile şaşırtacak boyuta ulaştı. 2022'de Avrupa Birliği (EU) bilim insanları, kıtayı kasıp kavuran kuraklığı en az 500 yılın en kötüsü olarak nitelendirdi. 2025'te Almanya kayıtların en kurak Mart'ını yaşadı. Bu Temmuz'da Tuna'nın su seviyesi, 2018 kuraklığında ancak Ekim'de ulaşılan bir düşüşü gördü. Kriz artık her yıl ortaya çıkıyor ve her seferinde daha erken geliyor.
Ekonomik yıkım da giderek kesinleşiyor. University of Mannheim'dan Dr Sehrish Usman'ın European Central Bank ekonomistleriyle yürüttüğü çalışma, geçen yazın sıcak dalgalarının, kuraklıklarının ve sellerinin Avrupa Birliği bölgelerinin dörtte birini vurduğunu ortaya koydu. Kısa vadeli kayıplar en az €43bn olarak hesaplanırken, toplamın 2029'a kadar €126bn'ye ulaşması bekleniyor. Kiel Institute ise Ren'de tek bir aylık düşük su döneminin Alman sanayi üretimini yaklaşık %1 kestiğini gösterdi.
Kıtadaki dev yangınlar bu kuraklık olgusundan ayrı düşünülemez. Daha sıcak bir atmosfer, yağmurun yenileyebileceğinden daha hızlı toprak nemi çekiyor; kuru toprak nehirleri ve bitkileri besleyemiyor, bitkiler ise yangınları besliyor. Fransa bu yaz yıllık ortalama yangın sayısının üç katından fazlasını kaydederken, Météo-France sezonun bu erken döneminde kaydedilen en düşük toprak nemini ölçtü. Yangınlar da tıpkı nehir krizi gibi normal takviminden önce geliyor.
Nehir ekosistemleri ağır darbe alıyor. 2018'de İsviçre yetkilileri, su sıcaklığı 25°C'yi aştığında Ren'den yaklaşık bir tonne ölü grayling çıkardı; bu, yıllık avın yaklaşık %30'una denk geliyordu. 2022'ye gelindiğinde onlarca yıldır yeniden yerleştirilmeye çalışılan Atlantik somonu üreme alanlarına ulaşamaz oldu. Su seviyesi düştükçe kirletici konsantrasyonları yükseliyor. Aynı yıl Tuna'da oksijen seviyeleri, alabalığın yaşayamayacağı eşiğe yaklaştı; taraklama yasaklandı, atık su tesisleri hazır bekletildi.
Viyana merkezli deniz biyoloğu ve sanatçı Christina Gruber, bu süreci çoğundan daha uzun süredir izliyor. Arkadaşlarının yazın yüzerek ulaştığı bir adanın 2019'da yürüyerek ulaşılabilir hale geldiğini anlatıyor. Tuna'nın balıkçıları da yavaşça kayboluyor; nehir en az MÖ 300'den beri onları besliyordu. Nehri en iyi tanıyan insanlar, suyla birlikte gitti.
1986'da İtalyan düşünür Claudio Magris, Tuna'yı kaynağından deltasına kadar gezdi ve nehrin anlamı üzerine bir kitap yazdı. Tuna, yüzyıllar boyunca Mitteleuropa'nın bağlayıcı dokusunu oluştururken, Ren Almanya'nın sanayi omurgasıydı. Artık "yüzyıl olayı" resmi sözlükten çıktı; yedi yıl üst üste rekorlar bu tabiri anlamsız kıldı. Yerini "tüm zamanların en düşüğü", "tarihi", "30 yılın en düşüğü" gibi üstünlük ifadeleri aldı. Ancak bu dil her yazı hâlâ istisnai bir olay olarak ele ediyor ve bir toparlanma umudu ekliyor. Avrupa'nın büyük nehirlerinin, onları besleyen iklimi değiştirmeye devam ettiğimiz sürece eskiden oldukları şeyler olarak kalmaya devam edeceği varsayımı da terk edilmeli.
