Birleşik Krallık bu yaz kayıtlardaki en sıcak yazını yaşadı; bunu aşırı ve sürekli bir kuraklık izledi. Swansea University yangın araştırmacısı Prof. Stefan Doerr, "Birleşik Krallık temelde bir kibrit kutusu haline geldi" diyor. Geçen yıl yanan arazi miktarı rekor kırdı. Bu yıl ise ağustos ortasına kadar İngiltere ve Galler'deki itfaiye ekipleri, 2025'in tamamından daha fazla orman yangınına müdahale etti. WildfireTaC yangın eğitimi ve danışmanlık şirketinin kurucusu Andy Elliott, "Yangınları kontrol etmek giderek daha zorlaşıyor. İnsanların evlerini, iş yerlerini ve araçlarını yok etmeye de başladılar" diyor.
Yangın sezonu altı-dokuz aya çıktı
Environmental Research Letters dergisinde yayımlanan araştırma, Birleşik Krallık'ın yangın sezonunun 2011-16 döneminde bir-dört ayken 2017-21 döneminde altı-dokuz aya çıktığını ortaya koydu. Çalışmayı yürüten University of Exeter Wildfire Lab asistan direktörü Sarah Baker, son yaz yangınlarının İngiliz bataklık alanlarındaki etkilerini inceliyor. "Altındaki turba tabakalarına kadar inebilen çok daha fazla yangın görüyoruz" diyen Baker, bazı alanlarda 20 santimetreye kadar ölçümler aldıklarını belirtiyor. Turbanın yanması, yanan batarlak alanlarının yenilenmesini engelleyebiliyor ve ek karbon salınımına yol açıyor.
Geleneksel olarak Birleşik Krallık'taki yangınlar kış sonu ve ilkbaharda yoğunlaşıyordu; kıştan kalan ölü otlar ve eğreltiotları bol yakıt sağlıyordu. Yaz aylarında ise manzara yeşererek doğal bir yangın bariyeri oluşturuyordu. Uzun süreli kuraklık bu düzeni bozarak Akdeniz'e özgü kahverengi, kurak yaz manzaralarını ortaya çıkarıyor. Doerr, "Yaz yangınlarını söndürmek çok daha zor ve birçok yönden çok daha tehlikeli" diyor. Yaz kuraklığı, otları ve ürünleri kasabalara ve evlere kadar kurutabiliyor; yangınlar doğrudan müdahale edilemeyecek kadar şiddetli hale gelip hızla tırmanabiliyor. Elliott, "Yolları rahatça geçiyorlar, insanların bahçelerine ve evlerine giriyorlar" diyor.
Sıcaklık ve kuraklık, daha önce ikincil sayılan tutuşturma kaynaklarını da daha tehlikeli hale getiriyor. Elliott, yıldırım ve kuşların elektrik hatlarına çarpmasını örnek gösteriyor: "Kuş genellikle çok yüksek bir gerilim alıyor, alev alıyor ve yere düşüyor." Normalde ıslak veya yeşil vejetasyon bunun yayılmasını engelliyorken, şimdi kurumuş vejetasyon koşullarında kuş çarpmaları daha fazla yangına katkıda bulunabiliyor.
Yangın nedeni araştırmasında kritik boşluk
Birleşik Krallık'ta yangın nedenlerini uzmanca inceleme kapasitesi ciddi biçimde sınırlı. Elliott, ülkedeki görevdeki tek uzman yangın kökeni eğitimli itfaiye subayı. "Şu anda Birleşik Krallık'ta orman yangını araştırması için hiçbir kapasite yok, nokta" diyor.
2023 Forestry Commission raporu, itfaiye ekiplerinin olası neden kayıtlarını genellikle sınırlı veya uzmanlık eğitimi olmayan personel tarafından yaptığını ve doğruluklarının "sorgulanmaya açık" olduğunu uyardı. Rapora imza atan Forestry Commission yangın acil durum planlama danışmanı Rob Gazzard, "Orman yangını araştırması farklı bir disiplin, neredeyse tamamen farklı bir dünya" diyor. Daha ciddi veya karmaşık yangınlar uzman yangın araştırmacılarına yönlendirilebiliyor; ancak uzmanlıkları genellikle yapı yangınları üzerinde, vejetasyon yangınları değil.
İngiltere yılda yaklaşık 30 bin vejetasyon yangını yaşıyor. Çoğu hızla sönse de, bu yangınların nerede, ne zaman ve neden çıktığını anlamak, daha fazlasının büyük olaylara dönüşmesini engelleyebilir. Gazzard, "Hazırlık ve önleme, yangını kazandığınız yerdir. Müdahaleyle ilgili değildir" diyor.
Önyargılar önleme çabalarını yanıltabiliyor
Forestry Commission, uzman olmayan araştırmaların önyargıların yangın nedenleri hakkında yanıltıcı sonuçlara yol açabileceği uyarısında bulundu. Sigara izmaritleri İngiltere'deki kampanyalarda sıkça gündeme getirilse de rapor, bu tezi çürütüyor: "Yangın bilim insanları tarafından yürütülen araştırmalar, sigaranın neden olarak son derece olası olmadığını ve en önde gelen yangın araştırmacılarının çoğu tarafından çürütüldüğünü belirledi."
Tek kullanımlık barbeküler konusunda da benzer bir belirsizlik var. Elliott, barbekülerin yangın çıkarabildiğini kabul etmekle birlikte, mevcut verilerin bunun ne sıklıkta gerçekleştiğini güvenilir şekilde belirleyemediğini söylüyor. "Üç yaygın yangın nedenimiz var: erkekler, kadınlar ve çocuklar. Bunun ötesinde bilmiyoruz" diyor. Forestry Commission, yangın sahnesinde kanıt koruma ve yangın kökeni ile neden araştırması öğreten iki kurs planlıyor; ancak her ikisi de finansman bekliyor.
FireInSite yangın davranışını öngörüyor
Yangınları önlemenin bir boyutu tutuşturmayı engellemekse, diğer boyutu yayılma öngörüsü. Baker ve diğer araştırmacılar, İngiliz yangın yakıtlarının örneklerini laboratuvar koni kalorimetresinde yakarak, yılın farklı dönemlerinde ne kadar kolay tutuştuklarını ve ne kadar ısı ile enerji açığa çıkardıklarını ölçüyor. Bu deneyler, itfaiyecilerin giderek daha fazla kullandığı FireInSite adlı Birleşik Krallık yangın davranışı tahmin sisteminin gelişimine katkıda bulundu.
FireInSite, vejetasyonun türü ve miktarı, mevsim ve güncel hava koşullarına göre bir yangının ne hızla yayılabileceğini ve alevlerinin ne kadar büyük olabileceğini öngörüyor. Sistem beş güne kadar ileriye bakabiliyor ve itfaiyecilere müdahale için "fırsat pencereleri" belirleyebiliyor. Elliott, "Örneğin size altı ila sekiz metre alev uzunlukları söyleyecekse, bir yangın söndürme aletiyle saldırmak işe yaramayacak, çünkü helikopterlere bakıyorsunuz demektir" diyor ve ekliyor: "Ayrıca geri çekilip yangının yanmasına izin verileceği zamanı da söylüyor."
Yayılma modeli için yakıt haritası şart
FireInSite'in öngörü gücü sınırlı. Doerr, "Modelimiz size bir yangının nasıl yanacağını söylüyor. Yangının nereye gideceğini söylemiyor" diyor. Yayılma öngörüsü için yakıt, arazi, hava ve manzaradaki vejetasyon desenini birleştiren farklı bir modelleme gerekiyor. Kanada gibi ülkelerde yangın yayılma modelleri var; ancak bunlar yerel yakıt türlerine göre kurulmuş ve İngiliz vejetasyonunu kapsamıyor.
London School of Economics'ten Prof. Tom Smith, yangın yayılma modellerini Birleşik Krallık manzaralarına uyarlamaya çalışıyor. Smith, "Birleşik Krallık'ta 30 metrede çok şey olabilir" diyor ve bir metre ile iki metre genişliğindeki bir patikanın bile alevlerin bir vejetasyon parçasından diğerine geçip geçmeyeceğini belirleyebileceğini ekliyor.
Araştırmacılar, farklı noktalardan başlayan binlerce yangını simüle ederek belirli yerlere ulaşma olasılığını hesaplayabilir. Bu, yüksek riskli toplulukları veya yangınların tekrar tekrar yayıldığı "darboğazları" belirleyerek arazi yöneticilerinin stratejik noktalardaki vejetasyonu kaldırması veya değiştirmesi gibi müdahaleleri hedeflemesini sağlayabilir. Modelleme, yüksek riskli toplulukların tahliye planları geliştirmesine de yardımcı olabilir; bu, 2017'de Portekiz'deki Pedrógão Grande yangınında onlarca kişinin alevlerden kaçmaya çalışırken hayatını kaybetmesi gibi trajedileri önleyebilir.
Büyük bir engel, Birleşik Krallık'ın yeterince detaylı bir yangın yakıtı haritasından yoksun olması. Şimdilik araştırmacılar hava görüntüleriyle nispeten küçük alanlar için detaylı yakıt haritaları oluşturabiliyor; ancak bunu tüm ülke için yapmak başka bir mesele. Elliott, modellemenin gücünü şöyle özetliyor: "Yüzlerce simülasyon çalıştırabilirsiniz ve hiçbir manzarayı yok etmezsiniz. Kimseyi öldürmezsiniz. Sadece modelleri çalıştırmaya devam eder ve onlardan öğrenirsiniz."