Birleşik Krallık'ta son haftalarda art arda çıkan yangınlar, biyolojik çeşitlilik açısından kritik doğal alanları siyaha boyadı. West Midlands'daki Portway Hill'de geçen hafta otuz itfaiyecinin müdahale ettiği yangın, Birmingham & Black Country Wildlife Trust'ın yönettiği bir arazide çıktı. Bu alan piramidal orkide ve arı orkidesi gibi nadir bitkilere, ayrıca yaygın çoban düğmesi ve kızıl yumağa bağlı yaşayan mermer beyazı kelebeklerin ender bir kolonisine ev sahipliği yapıyordu.
Trust'ın başkan yardımcısı Dan Brown, yangınla birlikte kaybedilen bitkilerin omurgasızların besin kaynaklarını ve kelebeklerle arıların yaşam alanlarını ortadan kaldırdığını belirtti. Brown, "Bu etki, omurgasızları besin olarak kullanan kuşlara ve memelilere kadar yukarı doğru yayılıyor" dedi ve mermer beyazı kelebeklerin geri dönebilmesi için çayırın yeniden canlandırılmasının yıllar sürecek bir çalışma gerektirdiğini ekledi.
Koruma çalışmaları bir anda siliniyor
Staffordshire Fire and Rescue Service, yalnızca Temmuz ayında yaklaşık 600 açık alan yangınına müdahale etti; bu rakam geçen yılın aynı ayının kabaca iki katı. Alevler, koruma altındaki Cannock Chase bölgesinde üç ayrı noktada çıktı ve engerek yılanları ile kara kurbağalarının ölümüne yol açtı.
Staffordshire Wildlife Trust doğa rezervleri sorumlusu Jeff Sim, "Her gün yeşil alanları yok eden yangınlar görüyoruz ve ekibim inanılmaz derecede endişeli" dedi. Sim, yıllar süren özenli restorasyon çalışmalarının bir anda kaybedilebileceğini ve arazinin yangın sonrası toparlanmasının özel müdahaleyle bile on yıllar alabildiğini vurguladı.
Yıkım ulusal çapta
Yangınların etkisi West Midlands ile sınırlı kalmadı. Suffolk'taki Dunwich Heath'te geçen hafta başlayan bir yangın yaklaşık 371 acre (150 hektar) ova fundalığını küle çevirdi. National Trust, yaban hayatı ve peyzaj üzerindeki etkinin yıllarca hissedileceğini belirterek durumu "kesinlikle yıkıcı" olarak nitelendirdi.
İskoçya'da Cairngorms National Park'ta geçen ay başlayan yangın ise yaklaşık 10 mil kare (26 kilometrekare) fundalık ve ormanlık alanı yaktı. Alevler, binlerce türe ev sahipliği yapan RSPB'nin Abernethy'deki Loch Garten rezervine de sıçradı; böcekler, sürüngenler, ağaçlar, likenler ve yosunlar telef oldu.
Doğanın direnci ve restorasyon umudu
University of Worcester'dan koruma ekolojisti Dr. Kate Ashbrook, yangın sonrası atılacak en önemli adımın "yanmamış habitatı korumak" olduğunu söyledi. Ashbrook, "Alevlerden kurtulan her alan, hayatta kalan hayvanları ve yaşamı barındırır. Bu alanlar, etkilenen arazinin geri kalanının yeniden canlanmasına yardımcı olabilir" dedi.
Peak District'teki The Roaches bölgesinde Haziran ayında çıkan yangında, sphagnum yosunu bitkileri toprağın bir kısmını nemli tutarak ciddi hasarı önledi. Trust'ın yürüttüğü koruma projelerinde ise yerli geniş yapraklı ağaçlar dikilerek daha serin, gölgeli ve tutuşması zor ormanlık alanlar oluşturuluyor; nehir ve sulak alanların restorasyonuyla suyun arazide tutulması sağlanıyor.
2022'de büyük bir yangınla sarsılan Norfolk'taki Wild Ken Hill doğa restorasyon projesi, küllerinden doğan bir umut örneği sunuyor. Projenin kurucusu Dominic Buscall, "2022'deki yangın o an için yıkıcıydı, ancak en çarpıcı derslerden biri doğanın ne kadar dirençli olabileceğiydi" dedi. Buscall, bazı etkilerin iyileşmesinin yıllar alsa da bitki örtüsünün hızla yeniden oluştuğunu ve yaban hayatının etkilenen bölgelere istikrarlı biçimde geri döndüğünü belirtti: "Fırsat verildiğinde doğal sistemler şaşırtıcı derecede sağlam olabiliyor."
Dr. Ashbrook ise gerçek ekolojik iyileşmenin toprak mantarlarının geri dönmesine, bitkilerin yeniden yerleşmesine ve omurgasız popülasyonlarının toparlanmasına bağlı olduğunu vurguladı. Olgun ormanlık alanların kaybının telafisi ise on yıllar boyunca sürebilir.
İklim değişikliği ve insan faktörü
İklim değişikliği, daha sıcak ve kuru koşullar yaratarak yangın riskini büyütüyor. Dr. Ashbrook, "Birleşik Krallık'taki yaban hayatı zaten büyük baskı altında. Çiçeklerin ya da yuvalama habitatının kaybı gibi her türlü ek stres, önemli bir darbe indiriyor" dedi.
Koruma uzmanları, kırsal alanları daha dirençli hale getirerek doğanın kendisini savunmanın bir parçasına dönüştürmenin mümkün olduğunu söylüyor. Dan Brown'a göre ise "yangın riskini azaltacak en büyük faktör insanların davranışları". Brown, yeşil alanlarda tek kullanımlık mangal ve kamp ateşi yakılmaması, yanan sigara izmariti atılmaması ve çöplerin eve götürülmesi çağrısında bulundu.
Buscall da bireysel sorumluluğa dikkat çekerek, "Herkesin oynayacağı bir rol var. Yangınların çoğu insan faaliyetlerinden kaynaklanıyor, bu da çoğunun önlenebilir olduğu anlamına geliyor" dedi.
