8 Ocak 2026'da Eastern Band of Cherokee Indians (EBCI) Kabile Konseyi, Cherokee'de toplandı ve Longperson (Ganvhidv Asgaya) adı verilen su yolu sisteminin doğal haklarını tanıyan kararı oybirliğiyle kabul etti. Kararı Konsey'e taşıyan NAIWA Daughters, North American Indian Women's Association'ın gençlik kolu ve 10 ila 17 yaş arasındaki yerli kızlardan oluşan bir grup. Earth Law Center'a göre bu girişim, ABD'de tamamı kadınların yürüttüğü ilk doğa hakları çalışması; bir kabile ulusu tarafından kabul edilen ikinci gençlik öncülüğündeki doğa hakları kararı oldu.

Cherokee halkı için Longperson, Great Smoky Mountains'tan doğan ve 1.270 kilometreden (790 mil) fazla yol kat ederek birden fazla eyaletten geçip Gulf of Mexico'ya ulaşan yaşayan bir varlık. Cherokee dilinde su yolunun denize kavuştuğu nokta "ayakları" olarak tanımlanıyor.

Beş doğal hak

Karar, Longperson'a beş temel hak tanıyor: zararlı insan müdahalesinden uzak şekilde var olma, sürdürme ve yaşamsal döngülerini yenileme; kirlilikten ve istilacı türlerden arınmış doğal bütünlüğünü koruma ve onarma; insan olmayan akrabalar için habitat işlevi görme; serbest akış koşullarını sürdürme; ve EBCI hukuku ile geleneği altında korunma.

NAIWA Daughters'ın Doğa Hakları proje sorumlusu Kyndra Postoak, EBCI konseyine sunduğu bildirimde şunu sordu: "Doğayı sahip olduğumuz bir şey olarak mı görüyoruz, yoksa onu korumakla yükümlü olduğumuz bir şey olarak mı?"

Çalışmayı destekleyen Earth Law Center'ın yönetici direktörü Grant Wilson, kararı e-postayla değerlendirdi: "Bu tarihi karar, Cherokee anlayışının Longperson'ın kutsal, yaşayan bir akraba olduğu — salt mülk olmadığı — yönündeki görüşünü güçlü bir yasal çerçeveye dönüştürüyor." Wilson, "Kültürel ve manevi bağları en derin olanlar, çoğu zaman Doğaya yasada ses vermeye en uygun olanlardır" dedi.

Fikir nehirde doğdu

Girişimin kökeni, kızların nehirde tubing yaparken turistlerin kayaları yerinden oynattığını fark ettiği bir güne dayanıyor. Bu davranış, doğu hellbender semenderinin (Cryptobranchus alleganiensis alleganiensis, Cherokee dilinde tsuwa) habitatını bozuyordu. NAIWA Daughters başkanı ve kurucu ortağı Jasmine Smith, "Sinirlenmiştik. 'Bunu yapamazsınız' diyen bir karar çıkarsak ne olur diye düşündük" dedi.

Grup başlangıçta semenderler için koruma talep etmeyi planladı; ancak yaşlıların yönlendirmesiyle temel meseleye — su yolunun kendisine — odaklandı. 2024 Bioneers Indigenous Environmental Network Konferansı'nda NAIWA Daughters, Bioneers Indigeneity programının Doğa Hakları proje koordinatörü avukat Britt Gondolfi ile tanıştı. Gondolfi, grubu Bioneers'ın altı haftalık doğa hakları eğitimine davet etti ve genç kadınları bu fikri destekleyebilecek hukuki çerçeveyle tanıştırdı. NAIWA Daughters ayrıca 2023'te Rights of the Herring kararını kendi kabile konseyinden oybirliğiyle geçiren Mashpee Wampanoag gençleri de dahil olmak üzere benzer çalışmalar yürüten yerli topluluklarla bağlantı kurdu.

Bioneers'ın desteğiyle geçen 18 ay boyunca grup topluluk yemekleri düzenledi, anketler yürüttü, Cherokee etkinliklerinde stant açtı ve konsey üyeleriyle birebir görüşmeler yaparak destek inşa etti. Jasmine Smith, Berkeley, Kaliforniya'daki Bioneers Konferansı'nda yaptığı konuşmada oylama anını "ataların ve topluluğun varlığıyla ağır" bir oda olarak tanımladı ve atalarından Ruth Littlejohn'ın mokasenlerini giyerek konuştu. "O gün anılarıma kazındı" dedi. "Longperson'ı odaya taşıyıp onun adına, onun yanında konuşma onuru..."

Oylamadan önce genç kadınlar, dağ kaynak sularından toplanan ve geleneksel çömleklerde taşınan suyu odaya getirdi. Oda kapasitesinin ötesinde doldu, destekçiler lobiye taştı. Konsey kararı oybirliğiyle geçirince, salon ve konsey üyeleri ayağa kalkarak alkışladı. Oylamanın ardından NAIWA Daughters, su kabını bir su töreniyle Oconaluftee River'a geri verdi.

Gondolfi, genç kadınların sürecini şöyle anlattı: "Bu yasayı ortaya koyan genç kadınlar bu tarihi anı yapay zekayla yaratmadılar. Yaşlılara, avukatlara, alan uzmanlarına ve kültür taşıyıcılarına danıştılar. 18 ay topluluk örgütlemesi yaptılar ve bu ekosistemi yasada ve eylemde onurlandırmak için tabandan bir hareket oluşturdular. Geleneksel yerli ahlak felsefesini yasama canlandırdılar."

Ela Barajı kararı

Kararın geçmesinden haftalar içinde, kabilenin doğal kaynaklar departmanı ve NAIWA Daughters, EBCI'yi artık devre dışı bırakılmış Ela Barajı'nın kaldırılması için fon toplama kampanyası yürütmeye adayan ayrı bir karar sundu. Bu karar Mart ayında kabul edildi.

Bir asırdan uzun süredir Ela Barajı havzayı bölüyor ve kritik tehlike altındaki sicklefin redhorse (Moxostoma ugidatli) balığının göç yolunu engelliyor. Cherokee dilindeki adı "tüy takıyor" anlamına gelen ve "güneyin somonu" olarak anılan bu balık, kabile için kültürel açıdan önemli bir tür. NAIWA Daughters mentoru Kimberly Smith, barajın kaldırılmasının "suda yaşayan bir akraba için güvenli geçiş sağlayacağını" söyledi. Smith ayrıca baraj alanındaki tortu birikiminin yeni bir Cherokee höyüğü oluşturmak için kullanılabileceğini ve bunun binlerce yıl öncesine uzanan bir kültürel pratiği sürdüreceğini belirtti.

Doğa hakları hareketinin arka planı

Doğa Hakları hareketi, ekosistemlerin ve doğal varlıkların tıpkı bireyler gibi var olma ve gelişme hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor. Bu çerçeve 40'tan fazla ülkede yasalarda tanındı; Ekvador 2008'de doğa haklarını Anayasası'na ekledi.

ABD'de birçok kabile ulası doğa hakları mevzuatını benimsedi. Ho-Chunk Nation 2016'da Doğa Hakları'nı Anayasası'na eklemeyi öneren ilk kabile egemen varlığı oldu. Ponca Nation of Oklahoma 2017'de doğanın var olma hakkını tanıdı; White Earth Band of Ojibwe 2018'de manoomin'in (yabani pirinç) gelişme hakkını onayladı; Yurok Tribe 2019'da Klamath River'ın haklarını tesis etti. Nez Perce 2020'de Snake River'ı yaşayan bir varlık olarak tanıdı ve Menominee Indian Tribe of Wisconsin aynı yıl Menominee River'ın kirlenmemiş kalma hakkını ileri sürdü. 2022'de Sauk-Suiattle Indian Tribe, somonun davacı olarak adlandırıldığı bir davada Seattle şehrine dava açtı; dava, şehrin hidroelektrik barajlarında balık geçitleri inşa etmeyi kabul etmesiyle sonuçlandı.

EBCI üyesi Juanita Wilson, 2021'den bu yana kabilenin yıllık Honoring Longperson temizlik etkinliklerini yürütmüş ancak bu karara doğrudan dahil olmamış. Wilson, "Longperson'da çok güç buluyoruz" dedi. "İnsanların tıbbi, fiziksel ve duygusal sağlık için yaptığı birçok ritüel var. Karada ne varsa suya düşer. Kelimenin tam anlamıyla her şeyin hayat kanıdır."

Yol devam ediyor

NAIWA Daughters'ın çalışması bitmedi. İlk Doğa Hakları görev gücü toplantısı Mayıs ayında yapıldı. Görev gücü, Longperson'ın sağlığını izlemeyi, politika uygulamasını yönlendirmeyi ve topluluğu ile diğer kabile gençlerini eğitmeyi planlıyor.

Yıllık Honoring Longperson etkinliği 25 Eylül'de gerçekleşecek. Gönüllüler ve topluluk üyeleri nehri temizleyecek; NAIWA Daughters genç topluluk üyelerine eğitim vermek için atölyeler düzenleyecek. Bu yıl etkinlik, doğa hakları yolculuğunun başarısını da kutlayacak.

Jasmine Smith, "Başarı, topluluğun ve işbirliğinin yükselen dalgasında yatıyor" dedi. "Atalarımızın vatanı vahasında yaşamak için şanslıyız... Kaynak suların koruyuculuğunu üstlenmek bizim sorumluluğumuz, böylece aşağıdaki her canlı yaşam için suya sahip olur."