Çin'de kömüre dayalı elektrik üretimi, 2026'nın ilk altı ayında yüzde 3 yükseldi ve geçen yılki düşüşü tersine çevirdi. Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) ile Global Energy Monitor (GEM)'in ortak raporuna göre, aynı dönemde 30 gigavat (GW) yeni kömür santrali devreye alınırken yalnızca 2,7 GW kapasite kullanımdan kaldırıldı.
Kömürdeki bu genişlemenin kökleri, 2021'de ağırlıklı olarak yüksek kömür fiyatlarının tetiklediği elektrik kıtlığına dayanıyor. Yaklaşık 20 Çin eyaletini etkileyen karartmalar ve fabrika kapanmalarının ardından yerel yönetimler, gelecekteki kesintilere karşı önlem olarak yeni kömür projelerini hızla onayladı. Rapora göre mevcut kömür filosunun yaklaşık beşte birine denk gelen 274 GW ek kapasite halihazırda inşa halinde ya da izin almış durumda; bu durum, sektördeki büyümenin önemli bir bölümünü yıllar boyunca kilitliyor.
Raporun yazarı Qi Qin, kömürdeki bu kilitlenmeyi "iklim açısından endişe verici" olarak nitelendiriyor. Qin, "Kömür santralleri bir kez inşa edildikten sonra onlarca yıl boyunca gelir ve çalışma saati arayışına girecek; bu da temiz enerjiyi dışlayabilir ve eski kömür ünitelerinin emekliye ayrılmasını yavaşlatabilir" diyor.
Pekin yönetimi bir yandan enerji söyleminde kademeli bir değişime işaret ediyor. Geçen nisan ayında yayımlanan bir belgede, Çin hükümeti ülkenin kömürden elektrik üretme kapasitesini ve ilk kez olarak kömürden fiilen ne kadar elektrik ürettiğini "makul şekilde kontrol etmesi" çağrısında bulundu. Çin ayrıca son beş yıllık planında, 2026-2030 arasında karbon yoğunluğunu yüzde 17 azaltma ve 2060'a kadar net sıfıra ulaşma taahhüdünü paylaştı. Qi'ye göre ulusal politikanın yönü ile sahada yaşananlar arasında yine de gerçek bir uçurum var.
Çin, haziran ayına kadar altı aylık dönemde elektriğinin yarıdan azını ilk kez kömürden üretti; ancak artan elektrik talebi, kömürlü üretimi yüzde 3,4 yükselterek 2025'te kaydedilen yaklaşık yüzde 1'lik düşüşü tersine çevirdi. Rapora göre, rüzgâr ve güneşten elde edilebilen temiz elektrik —Çin'de rekor bir genişleme yaşadı— tam kullanılsaydı ek talebi karşılamaya ve kömürü geriletmeye fazlasıyla yeterdi. Bunun yerine boşa giden temiz elektrik miktarı büyümeye devam etti.
Altı aylık dönemde rüzgâr ve güneş için tahmini kısıntı oranları geçen yıla kıyasla yaklaşık yarı yarıya artarak Endonezya'nın yıllık elektrik üretimine eşdeğer enerjiyi heba etti. Araştırmacılar bunun nedenini, Çin şebekesinin ilave temiz elektriği absorbe edememesinin yanı sıra enerji sözleşmeleri ve fiyatlandırma mekanizmalarının kömür lehine çarpık olmasıyla açıklıyor.
Çin'deki kömür santralleri, bir önceki yılın üretiminin sabit bir payını kapsayan uzun vadeli sözleşmeler imzalamak zorunda; bu oran şu anda yüzde 70 seviyesinde. Qi, elektrik kesintisi korkusuyla düzenleyicilerin bu düzenlemeleri kömür santrallerine öngörülebilir fiyatlar ve kullanım oranları garanti ederek korumak amacıyla getirdiğini belirtiyor. Buna ek olarak Çin, bu yıl devreye koyduğu yeni kapasite ödemeleriyle kömür santrallerine fiilen çalışmasalar bile hazır beklemeleri karşılığında ödeme yapıyor.
Qi, bu mekanizmaların her birinin tek başına meşru bir amacı olsa da bir araya geldiklerinde kömüre aşırı koruma sağladığını söylüyor. "Yenilenebilir enerji bol olduğunda, [kömür işletmecilerinin] üretimi düşürmek için ne bir teşviki var ne de bunu yapmaları isteniyor" diye ekliyor.
Rapor, temiz enerjinin boşa gittiği ya da elektrik fiyatlarının uzun süre sıfır veya negatif seyrettiği eyaletlerde kömüre özgü sözleşme alt limitlerinin düşürülmesini, hatta askıya alınmasını öneriyor. Araştırmacılar bunun kömürün daha esnek bir yedek role geçmesini kolaylaştıracağını ve yenilenebilir enerjinin şebekeye entegrasyonuna yardımcı olacağını savunuyor. Ayrıca Çinli yetkililere yeni kömür projeleri için izinleri durdurma, halihazırda izin verilmiş olanları yeniden değerlendirme ve enerji güvenilirliğini artırmak için şebeke genişletme, eyaletler arası enerji ticareti ile depolamaya öncelik verme çağrısı yapıyorlar.
