Küresel enerji düşünce kuruluşu Ember'ın analizine göre Çin'in sanayi tabanını besleyen fosil yakıt sistemi, rüzgar, güneş ve batarya kapasitesindeki devasa genişlemenin etkisiyle ilk kez gözle görülür bir biçimde aşınmaya başladı. Rapora göre 2025'te temiz elektrik, Çin'in tüm elektrik talep artışını karşıladı; talep yüzde 5 yükselmesine karşın kömürle elektrik üretimi on yılda ilk kez geriledi.
Ember'ın 2021-2025 arasında incelediği 26 il ve bölgenin 17'sinde kömürle elektrik üretimi büyümeyi durdurdu. Güney Çin'deki Hunan ile çimento üretimi gibi enerji yoğun sanayilere ev sahipliği yapan Shandong da bu bölgeler arasında yer alıyor. Bu bölgeler birlikte Çin'in termik güç kapasitesinin yarısından fazlasını barındırıyor.
Çin ekonomisinin elektrikle çalışan payı diğer büyük ekonomileri geride bıraktı. 2024'te nihai enerji tüketiminin yüzde 29'u elektrikten sağlanırken, bu oran Avrupa'da yaklaşık yüzde 23, ABD'de yüzde 21 düzeyindeydi. Yılın ilk yarısında Çin'in ürettiği elektriğin yarısından azı kömürden geldi.
Ember'ın izlediği 11 endüstriyel sektörün 8'inde fosil yakıt kullanımı düştü. Fosil yakıt çıkarımı ile tekstil, makine, gıda ve içecek, ulaşım ekipmanları ve kimyasal maddeler gibi üretim sektörlerinde tüketim, zirve seviyelerinden yüzde 26 ile yüzde 71 arasında geriledi. Makine, elektronik ve tekstil gibi elektrifikasyonu nispeten kolay sektörlerde elektrik, nihai enerji tüketiminin yaklaşık dörtte üçünü karşılıyor.
Dünyanın en büyük kimyasal üreticisi olan Alman BASF, bu yılın başlarında güney Çin'de tamamen yenilenebilir enerjiyle beslenen yeni bir tesis açtı. Şirket, tesisin emisyonlarının geleneksel petrokimya tesislerinden yüzde 50 daha düşük olabileceğini açıkladı.
Raporun baş yazarı ve Ember kıdemli enerji analisti Muyi Yang, "Çin endüstriyel ekonomisinin enerji temeli değişiyor" dedi. Yang, fosil yakıtların tarihsel olarak üstlendikleri işlevlerde kademeli olarak yerini kaybettiğini ve fosil yakıt zirvesinin giderek görünür hale geldiğini söyledi.
Ekonominin en fosil yoğun kesimlerinden biri olan metal eritme ve işleme sektöründe fosil yakıt kullanımı düzleşme işaretleri veriyor. Yang, bunun dönüşümün azaltılması daha zor sektörlerde de tutunmaya başladığına dair "cesaret verici işaretler" sunduğunu belirtti ve "Bu daha fazla ilde ve daha fazla ekonomik sektörde oluyorsa, fosil yakıtların enerji sisteminden kademeli olarak sıkıştırıldığı anlamına gelir" diye ekledi.
Asia Society Policy Institute'ta China Climate Hub direktörü Li Shuo, Çin'in temiz enerji ekipmanı üretimindeki liderliğini "geri döndürülemez" olarak nitelendiriyor. Li, bu büyümeyi ekosistemin farklı parçalarının birbirini güçlendirerek geliştiği bir yağmur ormanına benzetiyor. Rüzgar ve güneş enerjisinin erken başarısı elektrik maliyetlerini düşürdü; bu da elektrikli araçların hızla benimsenmesi için uygun koşullar yarattı ve şebekeyi dengelemek için kritik önem taşıyan bataryalara talebi artırdı.
Yenilenebilir enerji arz fazlası, endüstriyel oyuncuları ucuz ve kolay erişilebilir temiz güçten yararlanmaya teşvik etti. Ulaşım sektöründe elektrifikasyon binek araçlardan elektrifikasyonu daha zor olan kamyonlara doğru ilerliyor.
Buna karşın Çin'in devasa fosil yakıt üretim kapasitesi hâlâ genişliyor. Yılın ilk altı ayında 30 GW yeni kömür kapasitesi devreye alındı ve kömür yakıtlı üretim aynı dönemde yüzde 3 arttı. Yerel yönetimler, 2021'deki şiddetli elektrik kesintilerinin tekrarlanmasını önlemek için kömür projelerini hızlandırdı. 274 GW kömür kapasitesi daha inşaat halinde veya izin almış durumda; aynı dönemde şebekenin ememediği devasa miktarda güneş ve rüzgar gücü israf edildi.
Yang, "Bu, geçişin hız kaybettiği anlamına gelmiyor" dedi ve Çin'in artık geçişin daha karmaşık boyutlarıyla yüzleştiğini savundu.
Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA) tarafından Carbon Brief için yapılan bir analiz, Çin'in fosil yakıtlar ve çimentodan kaynaklanan CO2 emisyonlarının Mart 2024'teki zirvenin ardından iki yıldan uzun süredir platoda seyrettiğini ortaya koydu. Ember, 12 aylık hareketli ortalamada kömürle elektrik üretiminin yıllarca süren kesintisiz genişlemenin ardından o tarihten bu yana durakladığını tespit etti.
Yılın ikinci çeyreğinde CO2 emisyonları yüzde 1 düştü. ABD-İran savaşı, Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez'den petrol kargolarının taşınmasını engelleyince Çin'in petrol tüketimi yüzde 9 azaldı. Ulaşım sektörünün elektrifikasyonu, özellikle elektrikli kamyonlar, petrol talebinin yerini alan en büyük etken oldu.
Sydney merkezli International Society of Energy Transition Studies (ISETS) başkanı Xunpeng Shi, Çin'in inişli çıkışlı geçişinin daha erken aşamadaki ülkeler için yararlı bir ders sunduğunu söyledi. Shi, "Temiz elektrik devralmaya başlayabilecek kadar hızlı inşa edin ve fosil sistem üzerindeki baskı gelmeden önce buna hazırlanın, çünkü bu kimsenin kolayca yapamadığı kısım" dedi.
Fosil yakıt ihracatından elde edilen gelire büyük ölçüde bağımlı ülkeler için Çin'in fosil yakıt kullanımındaki zirve, yatırımların uzun süredir dayandığı artan talep varsayımını zayıflatıyor. Shi, "Onlar için bunu planlamanın zamanı şimdi, gelirler hâlâ mevcutken" dedi.