Meksika'dan Batı Afrika'ya, Florida'dan Brezilya'ya uzanan 5.500 millik bir yüzen yosun kütlesi, 2011'den bu yana tropikal Atlantik'i yeniden şekillendiriyor. Bu yaz 38 milyon metrik tona ulaşan ve tüm Amerikalıların toplam ağırlığını aşan rekor ağırlıkla büyüyen Büyük Atlantik Sargassum Kuşağı, kıyılarda çürürken hidrojen sülfür ve amonyak salgılıyor. Karayipler'de doktorlar, özellikle plaj temizliği yapan işçiler arasında binlerce solunum şikayeti bildirdi; astım krizleri ve diğer solunum rahatsızlıkları tetikleniyor. Yosun ayrıca su girişlerini tıkıyor, balıkçıların denize açılmasını engelliyor, ağları ve pervaneleri tıkıyor, deniz canlılarının toplu ölümlerine yol açıyor ve deniz kaplumbağalarının yumurtlamasını engelliyor. Karayipler ve ötesindeki 30 ülkenin kıyı şeridini etkileyen kahverengi örtüler, arsenik gibi ağır metalleri de biriktiriyor; yosun karada ayrışırken bu metaller su kaynaklarına sızabiliyor.
Kıyıdaki yıkıma karşın, açık okyanusta aynı yosun kütlesi bambaşka bir işlev üstleniyor. Mainz, Germany'deki Max Planck Institute for Chemistry'de deniz ekolojisti Jonathan Jung, yosun ve sakinlerinin "Dünyadaki birbirine bağlı en büyük yüzen biyomu" oluşturduğunu söylüyor. Jung'un geçen yıl öncülük ettiği uluslararası çalışmaya göre sargassum; ton balığı, marlin, deniz kaplumbağaları ve kuşlar için temel besin ve barınak sağlayan yüzen bir ekosistem işlevi görüyor. Yüzen Sargassum fluitans ve Sargassum natans türlerinin yaprakları, gövdeleri ve hava kesecikleri üzerinde bakteriler, algler, yengeç ve karides gibi omurgasızlar, deniz kuşları ve endemik yırtıcı sargassum balığı yaşıyor. Bu yeni biyom, daha önce besin açısından fakir ve canlı yaşamını sınırlayan berrak okyanusun yerini aldı.
Sargasso Sea'den tropikal Atlantik'e
Kuşağın kökeni Bermuda açıklarındaki durgun sularla çevrili Sargasso Sea'ye dayanıyor. Christopher Columbus'un denizin otla kaplanmış gibi göründüğünü aktardığı bu bölge, Amerikan ile Avrupa yılan balıklarının üreme ve yumurtlama alanı olarak doğrulandı. 2011'de Sargasso Sea'deki yosun, North Atlantic Oscillation (NAO) adlı atmosferik döngünün alışılmadık uzunluktaki negatif fazının ürettiği anormal rüzgarlarla güneye yayıldı. Rüzgarların tetiklediği okyanus karışımı, normalde bin fitin altındaki derinliklerde bulunan azot ve fosforu yüzeye taşıyarak yüzen kütleyi besledi. NAO anomalisi ve olağandışı karışım sona ermesine rağmen kuşak tropikal Atlantik'te kaldı.
Kalıcılığın nedeni tartışmalı. Brezilya'daki Amazon ve Afrika'daki Kongo nehirleri boyunca ormansızlaşmanın sürekli besin akışı sağladığı ya da Sahra tozunun kaynak olduğu öne sürüldü. Milano'daki CMCC Foundation'da oşinograf Annalisa Bracco ve meslektaşları ise Nisan ayında yayımladıkları modellemede bu teorilerin ne besin akışlarına ne de olayların zamanlamasına uyduğunu gösterdi. Model, sargassum çevresinde hızla gelişen zengin ekosistemin başlangıçta yüzeye çıkan besinleri sürekli geri dönüştürdüğünü ortaya koydu. Bracco, "Ekosistem artık kendi kendini besliyor" diyor ve ekliyor: "Rüzgarla başlayan bir olay, kendi kendini sürdüren biyolojik bir sisteme dönüştü."
Koruma çağrıları ve bilimsel bölünme
NOAA, Gulf of Mexico ve U.S. Caribbean sularındaki tropikal sargassum kuşağının bölümlerini "essential fish habitat" ve loggerhead kaplumbağaları için "critical habitat" olarak belirledi. Kurum, bu habitatı korumak amacıyla North Carolina'nın güneyindeki tüm ABD federal sularında sargassumun ticari hasadını yasaklıyor. Greenpeace, IUCN ile Bermuda ve U.K. hükümetlerinin öncülüğünde Sargasso Sea'deki örtülerin U.N. High Sea Treaty kapsamında deniz koruma alanı ilan edilmesi yönünde çağrılar sürdürürken, bazı okyanus bilimciler aynı korumanın bu dev yeni kuşağa da sağlanmasını istiyor.
İklim değişikliğinin kuşağın ortaya çıkışındaki rolü konusunda bilim insanları ikiye bölünmüş durumda. Bazı iklim modelleri, ısınan dünyanın NAO'yu 2010 ve 2011'deki gibi daha uç fazlara ittiğini öne sürüyor. Sargassum büyümesi için en uygun deniz sıcaklığı yaklaşık 79°F; 86°F üzerindeki sıcaklıklar büyümeyi engelleyebiliyor. Tropikal Atlantik'te ortalama deniz yüzeyi sıcaklıkları şu anda 81°F ile 85°F arasında seyrediyor. Max Planck Institute for Chemistry'de jeokimyacı Alfredo Martínez-Garcia, "Tropikal Atlantik'teki sargassumun geleceği nihayetinde küresel ısınmaya bağlı olacak" diyor. Bracco ise son 15 yılda yaşananların emsalsiz olduğunu vurguluyor: Bin yıl önce Maya uygarlığı döneminde Gulf of Mexico'da kaydedilen yosun çoğalmaları çok daha küçük ve seyrekti ve tarihsel kayıtlarda bu enlemlerde bugünkü dev çoğalmayla karşılaştırılabilecek hiçbir şey bulunmuyor.
Meksika'da temizlik ve ekonomik bedel
Kıyıya vuran yosun, turizm ve balıkçılığa bağımlı ekonomileri vuruyor. Meksika, temizlik için yılda 300 milyon dolardan fazla harcıyor. Quintana Roo eyaletinde 500'den fazla koruyucu giysili işçi bu yıl plajlardan 100.000 metrik tondan fazla sargassum topladı. Cancun, Tulum ve Playa del Carmen gibi turizm kentlerinin plajları ve resifleri yılın büyük bölümünde yosunla kaplanıyor; oteller boşalırken turistler ülkenin Pasifik kıyısına yöneliyor. Temmuz ayında Meksika hükümeti, kıyıya ulaşmadan örtüleri durdurmak için 30 millik bariyerler yerleştirmek ve açıkta devriye gezecek amfibi yosun hasat makineleri satın almak da dahil acil önlemler açıkladı.
Toplanan yosuna ekonomik değer kazandırma çabaları da hız kazandı. Modelciler sargassum sıcak noktalarını yedi ay önceden tahmin edebildiklerini söylüyor; bu da maliyet etkin hasadı mümkün kılabilir. Planlar arasında yosunun biyoyakıta veya gübreye dönüştürülmesi ve inşaatta çimentonun organik ikamesi olarak kullanılması yer alıyor. 2020'de Boston'da kurulan ancak Mexico ve Puerto Rico'da faaliyet gösteren Carbonwave, tekstil, plastik ve emülgatör yapmak için biyopolimerler çıkarıyor. Bracco, sargassumun büyürken büyük miktarda karbondioksit emdiğini ve kuru ağırlığının yüzde 30'unun karbon olduğunu belirtiyor: "Kıyıya ulaşıp ayrıştığında bu karbonun büyük kısmı atmosfere geri salınıyor. Bu gerçekleşmeden müdahale edilirse sistem, iklim değişikliğiyle mücadelenin parçası olabilir."
Florida International University'de deniz ekolojisti Danielle Hatt ise Guadeloupe için yaptığı çalışmada uyarıyor: "Sargassum biyokütlesinin tarımsal, gıda veya yem uygulamalarında kullanımını onaylamadan önce toksik metaller, özellikle arsenik için kimyasal tarama zorunlu olmalı."
Ekim ayında Cancun'da Avrupa Birliği (European Union) ile düzenlenecek uluslararası sargassum değerlendirme konferansında bu fikirler tartışılacak. E.U. Commissioner for International Partnerships Jozef Síkela, "Bu kriz, sargassumdan değer zincirleri kurarak bölge genelinde istihdam, inovasyon ve hatta temiz enerji kaynağına dönüştürülebilir" diyor.
Ancak Bracco, açık deniz hasadının yosunu ortadan kaldıracağına inananların az olduğunu söylüyor: "Kendi kendini sürdürmesini durdurmak için çoğunu, milyonlarca tonu toplamanız gerekir. Çiçeklenmenin çoğu kıyıya yakın değil; insanların hasat edemeyeceği okyanusun uzak bölgelerinde." Bu nedenle, kıyıların ve kıyı ekosistemlerinin ticari olarak sürdürülebilir hasatla korunduğu, açık okyanustaki tür barındıran kuşağın ise varlığını sürdürdüğü bir politika dengesi mümkün görünüyor.