Ekvador Amazonu'nda resmi koruma sözleşmesi bulunmayan yerli toprakları, orman koşullarını devletin koruduğu alanlar kadar iyi tutuyor. Uydu verileriyle yürütülen yeni bir araştırma, ülkenin üç farklı orman yönetişim modelini karşılaştırdı ve her birinin bitki örtüsü üzerindeki etkilerini ölçtü.
Ekvador'da ormanlar üç şekilde yönetiliyor: devlet kurumlarının koruduğu ormanlar, resmi koruma anlaşmaları kapsamında yerel toplulukların yönettiği ormanlar ve resmi koruma sözleşmesi olmayan yerli toprakları. Araştırmacılar bu üç modeli değerlendirmek için uydu verileriyle üç göstergeyi inceledi: bitki örtüsü yeşilliğindeki uzun vadeli değişimler, yerleşim ve yol ile tarım alanları gibi ani bozulmaların yarattığı keskin değişimler ve orman üretkenliğinin 2015-2016 El Niño kuraklığına verdiği tepki.
Topluluk sözleşmeli ormanlar bazı ölçütlerde, özellikle kuraklık sonrası dirençte en iyi performansı gösterdi. Doğal kaynakları geçim ve kültürel koruma amacıyla kullanabilen yerli toprakları ise diğer yönetişim rejimleriyle karşılaştırılabilir orman koşulları sergiledi; bu alanlar, bitki örtüsü yeşilliğinde olumlu uzun vadeli eğilim gösteren en yüksek orana sahip oldu.
Devlet kurumlarının koruduğu ormanlarda ise uzun vadeli bozulmaya işaret eden olumsuz bitki örtüsü eğilimleri en büyük orana ulaştı. Bu kategoride doğal kaynak çıkarım faaliyetleri yasak; ancak bölgede yaşayan topluluklar araziyi sürdürülebilir biçimde kullanabiliyor. Kuzey Ekvador'daki devlet korumalı ormanlar güneye kıyasla belirgin şekilde daha fazla bozulma gösterdi: analiz edilen piksellerin %78,6'sında yeşillik azalırken, güneyde bu oran %57,1'de kaldı.
Araştırmacılar bu farkın kısmen, bu kategorideki ormanların büyük bölümünün kuzey Ekvador Amazonu'nda yer almasından kaynaklanabileceğini belirtiyor. Bu bölgede yollar, nüfus baskısı ve petrol gelişimi ülkenin geri kalanından daha yoğun.
Çalışmanın başyazarı Fernando Troya, araştırmayı Belçika'daki KU Leuven University'de doktora çalışmaları kapsamında yürüttü. Şu anda Ekvador'da bulunan Troya, Mongabay'a e-postayla yaptığı açıklamada sonuçların pratik mesajını şöyle özetledi:
"Pratik açıdan sonuçlarımız, korumanın yalnızca harita üzerinde çizgiler çizmek olmadığını gösteriyor. Aynı zamanda yönetişim, yerel katılım ve insanların ormanları uzun vadede sürdürülebilir biçimde yönetmesine yardımcı olacak sistemler oluşturmakla ilgili."
Troya, kuzeydeki baskıların etkisini de şöyle değerlendirdi:
"Bu faaliyetler onlarca yıldır araziyi şekillendiriyor ve ormanlar ayakta kalsa bile ormanlar üzerinde sürekli baskı oluşturuyor. Bilim dışındaki insanlar için mesaj basit: Ormanların gelecek nesillere temiz su, iklim düzenlemesi, biyoçeşitlilik ve ekonomik fırsatlar sağlamaya devam etmesini istiyorsak, hangi yönetim yaklaşımlarının sahada gerçekten işe yaradığını anlamamız gerekiyor."