Salmon Free Falklands (SFF), Falkland Adaları'nda planlanan dev somon çiftliği için referandum istiyor. Yerel balıkçılık şirketi Fortuna ile Danimarkalı F-land ApS'nin ortak girişimi Unity Marine, takımadanın 16 noktasında yılda 50.000 ton somon yetiştirmeyi öngörüyor; bu, adaların tarihinin en büyük kıyısal sanayi yatırımı olacak. Penguenlerin — adada beş farklı türü bulunuyor — insanlardan fazla olduğu, kril ve kalamar açısından zengin kıyı sularının deniz aslanlarını, fil foklarını, yunusları ve balinaları çektiği Falkland Adaları'nda 3.500 kişilik nüfus, proje karşısında ikiye bölünmüş durumda.
Hükümetin yaptırdığı bir değerlendirmeye göre yıllık 30.000 tonluk üretim, bölge ekonomisine 35 milyon sterlin — gayrisafi yurt içi hasılanın %11'ine denk gelen bir tutar — katkı ve 133 iş olanağı sağlayabilir.
SFF, 7 Ağustos'ta başlayıp 30 Ekim'e kadar sürecek kamu danışma sürecine güveninin kalmadığını belirtiyor. SFF'den Sally Poncet, "Ülkemizde ne olacağına halkın karar vermesi gerekir" dedi ve danışma raporlarının Unity Marine'in sağladığı, bağımsız olarak doğrulanamayan verilere dayandığını öne sürdü. Poncet, başka bölgelerdeki somon çiftliklerini araştırarak somon atıklarının kelp ormanlarına — ticari açıdan önemli kalamarın yumurtlama alanı — ve diğer deniz canlılarına zarar verebileceğinden endişe duyduğunu sözlerine ekledi.
SFF'ye danışmanlık veren, Tazmanya'daki çevre koruma otoritesinin eski üyesi Louise Cherry, sunulan raporları "neredeyse değersiz" olarak nitelendirdi. Cherry'ye göre taşıma kapasitesi — bölgenin kaç ton somonu kaldırabileceği — titiz bir bilimsel süreçle belirlenmedi; düzenleme ve etkilerin maliyeti hesaplanmadı, dolayısıyla adalıların bilinçli tercih yapabileceği bir fayda-maliyet analizi ortada yok. Cherry ayrıca, somon endüstrisinde sık görülen toplu balık ölümlerinin bu uzak adalarda nasıl bertaraf edileceğine dair çevre raporunda hiçbir bilgi bulunmadığını vurguladı.
Blue Marine Foundation'ın hukuk işleri başkanı Dr. Tom Appleby de benzer eleştirilerde bulundu: "Falkland Adaları hükümetinin, bağımsız olarak doğrulanmış birincil verileri kullanmayan raporları bu danışma sürecinde kamuoyuna sunması olağanüstü bir durum. Raporlar, bilgi kaynaklarına ilişkin o kadar çok çekinceyle dolu ki anlamsız hale gelmiş."
Falkland Adaları hükümeti, somon çiftliğini "ne savunduğunu ne de karşı çıktığını" açıkladı. Sözcü, raporların "belirli bir projeye nihai onay vermekten ziyade, farklı varsayımlar altında olası sonuçları ve etkileri inceleyerek kamuoyu tartışmasını bilgilendirmeyi" amaçladığını belirtti. Hükümet, çevresel etkilerin açıkça ortaya konmadığı yönündeki eleştirileri reddetti. Taşıma kapasitesi raporunun "modelleme sürecinin potansiyel bir projeye nasıl uygulanacağını göstermek amacıyla" hazırlandığını ve Falkland'ın kesin kapasite tespiti anlamına gelmediğini ifade etti. Sosyoekonomik raporun ise gelecekteki düzenleyici maliyetleri "bu aşamada doğru biçimde tahmin edilemeyeceği" için sayısallaştırmadığını ekledi.
Tartışma 2022'ye uzanıyor. Hükümet o yıl somon çiftliğine hayır demişti; Unity Marine, asıl karardan önce ada çapında danışma yapılması gerektiği gerekçesiyle yargı denetimi başvurusunda bulundu ve talebi kabul edildi. Taraflar daha sonra, 2022 kararını geçersiz kılan ve mevcut danışma sürecinin çerçevesini çizen bir rıza kararında anlaştı.
Fortuna'nın genel müdürü James Wallace, şirketin lisans başvurusu yapmadığını, hükümete araştırma süresi tanıdığını anlattı: "Unity Marine bir işletme lisansı için başvurmadı; Falkland Adaları hükümetine, ticari ölçekte somon yetiştiriciliğinin fizibilitesini araştırması için talep ettiği süreyi tanıdı. Bu araştırma sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri belirlemeyi de kapsıyordu." Wallace, hükümetin şirketten gösterge niteliğinde bir iş planı istediğini ve bağımsız ön raporların yayımlandığı, kamu danışmalarının yürütüldüğü bir araştırma sürecinde olduklarını sözlerine ekledi. "Büyük ölçekli somon çiftçiliğinin Falkland Adaları için uygun olup olmadığına dair bilinçli bir karar alma sürecinin, yerel halkın kamu danışmalarında dile getirdiği belirli sorulara yanıt verebilecek sağlam bir çevresel etki değerlendirmesini içermesini bekliyoruz" dedi.
