Dünyanın en büyük et şirketi JBS, 6 milyar dolarlık (4,5 milyar sterlin) küresel genişleme planının iklim, doğa ve insan hakları sorumluluklarıyla uyumlu olup olmadığını açıklamak zorunda kalabilir. Greenpeace, şirketin genel merkezinin bulunduğu Hollanda'da mahkemelere başvurarak JBS'nin "özen yükümlülüğü" yasalarına ve kendi kamuoyu taahhütlerine uyup uymadığının araştırılmasını istedi.
Greenpeace International hukuk danışmanı Richard Brown, dilekçenin JBS'ye karşı resmi bir davanın ön aşaması olduğunu belirtti. Brown, "Temel amacımız JBS'nin iş modelini ve genişleme modelini sorgulamak" dedi ve şirketin etkilerini anlamak için gerekli bilgileri toplamadığından şüphelendiklerini ifade ederek, "Adeta kör uçuş yaptıklarını düşünyoruz" diye konuştu.
Avukatlara göre dava, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni bir cephe açıyor. Ormansızlaşmanın en büyük nedeni ve metan emisyonlarının önemli bir kaynağı olan tarım sektörüne karşı açılan ilk davalarından biri olma özelliğini taşıyor. Şimdiye kadar benzer davalar yalnızca fosil yakıt şirketlerine karşı açılmıştı. Geçen ay bir Paris mahkemesi, Fransız petrol şirketi TotalEnergies'in petrol ve gaz ürünlerinden kaynaklanan emisyonlarla bağlantılı iklim risklerini açıklamasına ve bunları ele alma planlarını ortaya koymasına hükmetti; ancak denizaşırı arama ve üretimi sınırlamak gibi belirli önlemler talep etmedi. Hollanda'da ise Shell, Lahey'de Milieudefensie (Friends of the Earth Netherlands) ve Friends of the Earth tarafından Paris iklim anlaşmasıyla uyumlu olarak karbondioksit salımını 2030'a kadar %45 azaltması talebiyle açılan davayla karşı karşıya. Bu davada nihai kararın 2027'nin başlarında çıkması bekleniyor.
Nijerya'daki 2,5 milyar dolarlık yatırım ve şeffaflık eksikliği
Davanın merkezinde, JBS'nin Nijerya'daki devasa genişleme planlarına ilişkin şeffaflık eksikliği var. Şirket, önümüzdeki yıllarda hızla büyüyen Afrika pazarına açılan bir köprübaşı olarak görülen altı dev et işleme tesisine 2,5 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor. Sivil toplum kuruluşları, bu planın sosyal ve çevresel sonuçlarının JBS tarafından değerlendirilip değerlendirilmediğine dair çok az bilgi olduğunu söylüyor. Planın küçük çiftçileri, yerel gıda güvenliğini ve arazi kullanım önceliklerini tehdit edeceği ve büyük miktarda metan emisyonunu kilitleyeceği belirtiliyor. Metan, iklimi en fazla istikrarsızlaştıran sera gazlarından biri.
Youth in Agroecology and Restoration Network sözcüsü Elujulo Opeyemi, "Bu, Nijerya tarihinde duyduğum en büyük tarım yatırımı ancak çok az ayrıntı var ve sivil toplumla hiçbir istişare yapılmadı" dedi. Opeyemi, "Somut bir maliyet-fayda analizi yapana kadar Nijerya hükümetinin durmasını istiyoruz. Bu yatırım ancak insanlara ve gezegene faydalıysa değerli olur. Aksi takdirde sadece daha fazla sorun yaratır" ifadelerini kullandı. Riskleri göstermek için Nijer eyalet hükümetinin JBS'ye şimdiden 1,2 milyon hektar arazi sözü verdiğini de ekledi.
Hollanda'ya taşınma ve daha sıkı kurallar
1953'te Brezilya'da kurulan JBS, New York Borsası'nda listelenme stratejisinin bir parçası olarak geçen yıl genel merkezini Hollanda'ya taşıdı. Bu değişiklik, şirketin genişleme fonları için uluslararası finans piyasalarına erişmesine ve kurucu ailenin Batista kardeşlerin – Joesley ve Wesley Batista – sahiplik paylarını önemli ölçüde artırmasına olanak sağladı. Ancak Avrupa'ya taşınmak, şirketi daha sıkı şeffaflık kurallarına da maruz bıraktı. Brown, "Hollanda'ya geliyorsanız, Hollanda kurallarına göre oynamanız ve Hollanda standartlarına göre hesap vermeniz gerekir diyoruz" dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü: "Nihayetinde bu, küresel bir holding ve faaliyetlerinin güvenli gezegen sınırları içinde nasıl sınırlandırılması gerektiğiyle ilgili."
Brezilya'daki çevre karnesi ve bozulan taahhütler
Davanın arkasında, JBS'nin özellikle anavatanı Brezilya'daki çevre karnesine duyulan hayal kırıklığı yatıyor. Şirket burada defalarca sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunup daha sonra bunları terk etti veya erteledi. Sığır yetiştirmek için ağaçların kesilmesiyle ormansızlaşmanın başlıca nedeni olan sığır eti üretimi, bilim insanlarının Amazon'u bir karbon yutak alanından karbon salıcısına dönüşmesini hızlandıracak bir devrilme noktasına yaklaştırdığı uyarısına yol açtı.
Brezilya sığır pazarına hakim olan JBS, 2025 sonuna kadar bölgedeki sığır tedarik zincirini temizleme sözü vermişti. Ancak Guardian ve araştırma ortakları geçen yıl JBS'nin bu sözünü tutmayacağını ortaya çıkardı. JBS daha sonra yıl sonu hedefini karşılayamadı ve o zamandan beri "2040'a kadar net sıfır" taahhüdünü rafa kaldırdı. Şirketin son sürdürülebilirlik raporu, JBS'nin iklim etkisinin ana bileşenlerinden olan ineklerden kaynaklanan dolaylı emisyonları, özellikle metanı hesaplamaların dışında tuttu.
Greenpeace Netherlands icra direktörü Marieke Vellekoop, STK'nın "Hollanda mahkemeleri aracılığıyla bilgi edinme hakkımızı aramaktan başka seçeneği kalmadığını" söyledi. Opeyemi ise Nijerya'nın planlanan yatırımın tüm sonuçlarının hesaplanabilmesi için JBS'den şeffaflığa ihtiyacı olduğunu belirterek, "JBS Nijerya'da bir yer edindiğinde, Afrika'nın tamamına yayılabilir. Bu yüzden Nijerya hükümeti bunu doğru yapmak zorunda" dedi ve "Bu dava, netlik kazanabilmemiz için faydalı" ifadelerini kullandı.
JBS, Guardian'a gönderdiği e-postada, "hakkında bilgilendirilmediği potansiyel hukuki süreçler hakkında yorum yapmayacağını" bildirdi.
