Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), her yıl Birleşmiş Milletler'in uluslararası temiz hava günü için yayımladığı bülteninde, iklim krizinin beslediği ısı dalgaları ve orman yangınlarının dünya genelinde hava kalitesini iyileştirme çabalarını geriye çektiğini bildirdi. Otomobil ve sanayi kaynaklı kirlilikte düşüş kaydeden bölgeler bile orman yangını dumanına maruz kaldıkları için yeni hava kalitesi tehditleriyle karşılaşıyor. Yoğun ısı dalgalarının yükselttiği sıcaklıklar ise yer yüzeyi ozonunda artışa yol açıyor.

WMO bilimsel yetkilisi Lorenzo Labrador, "Hava kalitesi ve iklim ayrı konular olarak ele alınamaz; bunlar derinden iç içe geçmiştir ve birlikte ele alınmalıdır" dedi. Labrador, bu olayların ürettiği kirliliğin kendisinin de iklim bozulmasına katkıda bulunduğunu ve dünyayı daha derin bir çevre felaketine sürükleyebilecek bir geri besleme döngüsü yarattığını belirtti.

Yangın dumanı büyüyen bir halk sağlığı tehdidi

Bülten, aşırı orman yangınlarının arttığını ve yaydıkları dumanın toksisitesi nedeniyle ciddi sağlık sonuçları doğurduğunu vurguluyor. Rapora göre bu eğilim, "iklim değişikliği ile yangına elverişli hava koşulları arasındaki geri besleme döngüsü" tarafından sürdürülüyor ve "acil ve büyüyen bir halk sağlığı tehdidi" oluşturuyor.

Yangın dumanı yüksek miktarda ince partikül madde taşımanın yanı sıra insan vücudunda oksidatif strese de neden oluyor. Raporda, "Sistematik incelemeler ve deneysel çalışmalar, orman yangını dumanına maruziyeti artan astım atakları, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) nedeniyle hastaneye yatışlar, solunum ilacı kullanımındaki sıçramalar ile ruh sağlığı ve doğum sonuçları üzerindeki etkilerle tutarlı şekilde ilişkilendiriyor" deniliyor. Raporda atıf yapılan bir araştırmaya göre, 1990'lar sonrasında orman yangınlarının üç katına çıkması 2010 ile 2018 yılları arasında yılda yaklaşık 100.000 ölümüne katkıda bulundu.

Yer yüzeyi ozonu ve ısı dalgaları

WMO, bu geçen yaz Avrupa'yı etkileyen yoğun ve uzun süreli ısı dalgalarının yer yüzeyi ozon kirliliğini daha da kötüleştirdiğine dikkat çekiyor. Labrador, ozonun çok güçlü bir oksidan olduğunu belirterek, "Akciğere ulaştığında temelde akciğer dokusunu oksitleyip enflamasyon ve dolaşım sorunlarına, nihayetinde kalp sorunlarına yol açıyor" dedi. Ağır kirlilikteki bölgelerde KOAH kaynaklı ölümlerin yaklaşık beşte biri uzun süreli ozon maruziyetine bağlanıyor.

Smoke Engulfs Singapore [annotated]

PM2.5 ve aerosollerin iklim etkisi

Bülten her yıl PM2.5 olarak adlandırılan ince partikül madde konsantrasyonlarındaki anomalileri de içeriyor. Havada asılı duran ve 2.5µm'den daha küçük olan bu mikroskobik parçacıklar ve damlacıklar, akciğerlere ve kan dolaşımına derin nüfuz edebildikleri için ciddi sağlık tehlikesi oluşturuyor; aynı zamanda iklim için de önemli bir risk teşkil ediyor. PM2.5; fosil yakıt temelli sanayi faaliyetleri, tarım, evsel ısıtma ve ulaşımın yanı sıra orman yangınları ve toz fırtınaları tarafından da yayılıyor. Partiküllerin ve havanın birleşimi aerosol olarak adlandırılıyor. Rapora göre atmosferik aerosol, bulutların özelliklerini, ömrünü ve parlaklığını değiştirerek Dünya'nın iklimini etkiliyor.

Parçacıkların yüzeye çökmesi de iklim üzerinde etki yaratıyor. Kar ve buz üzerindeki karbon siyahı, yani is birikimi, buz yüzeylerini karartarak ışığın uzaya geri yansımasını engelliyor ve küresel ısınmayı daha da hızlandırıyor. Rapor, bu sürecin bir geri besleme döngüsü yarattığını açıklıyor: "Artan kuraklık ve arazi kullanımı değişiminin aerosol emisyonlarını artırması bekleniyor; bu da ısınan iklimin yangın ve toz emisyonlarını artırdığı, kar ve buz yüzeylerindeki birikimi güçlendirdiği, bunun da erimeyi hızlandırdığı ve sonuçta ısınmayı pekiştirdiği güçlü bir iklim geri besleme döngüsü yaratıyor."

Çözüm: Sera gazı emisyonlarını azaltmak

Labrador, iklim ve hava kalitesinin birlikte ele alınması gerektiğini vurgulayarak, sera gazı emisyonlarının azaltılmasının aynı zamanda hava kalitesini bozan maddelerin emisyonlarını da düşürdüğünü belirtti. "Bu da beni var olan en iyi çözüme, yani küresel sera gazı emisyonlarının ve fosil yakıt yakımının genel olarak azaltılmasına götürüyor" dedi.