İskoçya'da atık sektörü, daralan depolama kapasitesi ile Glasgow'daki ana yakma tesisinin aylardır kapalı olmasının birleştiği "mükemmel fırtına" nedeniyle sokaklarda çöp birikmesi riskiyle karşı karşıya. Sektör temsilcileri bakanlarla görüşecek, ancak krizi önleyecek belirgin bir kısa vadeli çözüm olmadığını dile getiriyor.
Geçen yıl İskoçya'nın artık atıklarının çoğunu kabul eden 10 depolama sahası vardı; bu sayı üçe geriledi ve bunlardan biri kayyum yönetiminde. Sahalar, siyah torba atıklarının depolama alanlarına gönderilmesini yasaklayacak düzenleme öncesinde işletmecilerin faaliyetlerini azaltmasıyla küçüldü. Aynı dönemde Glasgow'un Polmadie bölgesindeki Grrec yakma tesisi, Nisan'da rutin denetimlerde kaynak çatlakları tespit edilmesi üzerine durdu. Tesisin gelecek Mart'a kadar yeniden çalışması beklenmiyor.
Polmadie'deki arızanın yarattığı baskı doğrudan Glasgow'daki Mount Vernon depolama sahasına yüklendi. Sahayı işleten Patersons, haftalık atık miktarının yaklaşık 2.000 tondan 5.000 tona çıktığını, alanın ise yıl sonuna dolacağını öngörüyor. Scottish government, sahanın genişletilmesi başvurusunu temyizde reddetti. Patersons'ta depolama yöneticisi olan David Balmer, İskoçya'nın depolama alanının hızla tükenbileceğini söyledi: "Sokakta atık görebilir misiniz? Kesinlikle." Balmer, belediyeler ve yüklenicilerin çöpleri toplamakla yükümlü olduğunu ama atığı işleyecek bir sonraki aşamanın yoksa en kolay çözümün atıkları sokaklarda bırakmak olduğunu belirterek "Bir çözüm göremiyoruz" dedi.
Albion Environmental'dan atık danışmanı Alasdair Meldrum, yaklaşık 40 yıllık kariyerinde böyle bir kriz yaklaşımı görmediğini ifade etti. Bazı ticari işletmecilerin atık gönderecek yer bulmakta zorlandığını ve atıkların yüzlerce kilometre ötedeki İngiltere'deki tesislere gönderildiğini aktaran Meldrum, "Kolay bir çözüm yok. Daha fazla boşluk alanı geliştirebilecek birkaç depolama sahası var ama kışın mühendislik çalışması yapamazsınız. Gerçek bir kısa vadeli çözüm yok. Kendimizi gerçek bir sorunun içine soktuk" diye konuştu.
Siyah torba atıklarının depolama sahalarına gönderilmesini yasaklayan düzenleme, geri dönüşümü teşvik etmek ve artık atıkları elektrik üretimi için yakma tesislerine yönlendirmek amacıyla tasarlandı. Öneriler, atıktan enerji üreten tesis planlarında patlama yarattı; bunun üzerine 2022'de, özellikle geri dönüşüm oranları artarsa İskoçya'nın gerekenden fazla yakma tesisine sahip olabileceği endişesiyle yeni başvurulara yasak getirildi. Ancak evsel atık geri dönüşüm oranı on yıldır neredeyse aynı seviyede kaldı. Zero Waste Scotland'ın geçen ay yayımladığı rapor, çoğu yakma tesisinin maksimum kapasitelerinin oldukça altında çalıştığını ve kapasite açığının yanlış hesaplanmış olabileceğini ortaya koydu. North Cardonald'daki South Clyde Energy Centre dahil birkaç tesis inşa halinde, ancak mevcut krizi çözecek kadar hızlı devreye girmeleri beklenmiyor.
İngiltere'nin kuzeyindeki bazı tesisler, şüpheli yasa dışı atık faaliyetlerine ilişkin soruşturmalar sonucunda Environment Agency tarafından kapatıldı; bu tesislerden bazılarının İskoçya'dan atık aldığı anlaşılıyor. Siyah torba atıklarının depolama yasağı aslında bu yılın başında yürürlüğe girecekti. BBC'nin Disclosure programının araştırması, yasağın günde 100 kamyon yükü atığın karayoluyla İngiltere'ye gönderilmesini gerektireceğini ortaya koyunca, yürürlük Ocak 2028'e ertelendi.
Uzmanlar, siyah torbalardaki atığın yüzde 80'inin geri dönüştürülebileceğini belirtiyor. Zero Waste Scotland, evsel artık atığın yarısından fazlasının geri dönüştürülebileceğini tahmin ediyor; en büyük kalemlerden biri, ayrı toplanırsa anaerobik çürütmeyle işlenebilecek gıda atığı. Friends of the Earth Scotland ise sorunun kaynağında bireysel hanelerin değil, politikanın yattığını savunuyor. Döngüsel ekonomi kampanyacısı Kim Pratt, yakma tesislerine aşırı odaklanıldığını ve sistemdeki atık miktarını azaltmaya yeterince önem verilmediğini belirterek "Bu, tüm bu sorunların çözümünü çok daha kolaylaştırır. Haneler için masrafı azaltır, depolama yasağını karşılamayı kolaylaştırır ve yakma ihtiyacını azaltır" dedi.
Glasgow City Council, genel atıkların diğer atıktan enerji tesisleri de dahil çeşitli alternatif sahalarda bertaraf edildiğini bildirdi. Konseyin sözcüsü, "Grrec onarım için devre dışıyken genel atıkların uygun şekilde bertaraf edilmesini sağlayacak yeterli kapasitenin genel sistemde mevcut olduğundan eminiz. Sakinler evsel çöp kutularını normal şekilde kullanmaya devam etmelidir. Geri dönüşüm hizmetleri mevcut sorunlardan etkilenmemektedir" dedi. Glasgow City Council ve tesisi işleten Viridor, onarım tamamlandığında Polmadie'deki tesisi yeniden devreye almak için çalışıyor.
Scottish government'ın iklim eylemi sekreteri Gillian Martin, malzemelerin rutin olarak bertaraf edilmek yerine mümkün olduğunca uzun süre kullanımda tutulduğu bir ekonomiye geçişin şart olduğunu vurguladı. Martin, bazı malzemelerin henüz geri dönüştürülemediği veya yeniden kullanılamadığı geçiş sürecinde "yeterli stratejik depolama kapasitesinin" bulunması gerektiğini kabul etti ve "Kapasiteyi izlemek, dayanıklılığı korumak ve gerekmesi halinde uygun acil durum düzenlemelerini belirlemek için paydaşlarla yakın çalışıyoruz" dedi.