Kalkınma bankalarının desteklediği geçiş minerali projeleri sık sık önemli çevresel, sosyal ve insan hakları riskleri taşıyor. International Accountability Project (IAP) adlı uluslararası savunma örgütü, 2023 ile 2025 arasında onaylanan 77 projeyi küresel çapta inceledi ve bulguları Transition Minerals Finance Tracker adlı etkileşimli çevrimiçi veri tabanında belgeledi.
İnceleme, projelerin yarısından fazlasında ve Afrika projelerinin yaklaşık dörtte üçünde yerel topluluklara yönelik fiili, olası veya potansiyel zarar kanıtı bulunduğunu ortaya koydu. Rapor, finansman sağlayan ülkelerin ekonomik faydaların büyük kısmını elde ettiği, hammaddeye sahip ülkelerin ise su tükenmesi ve kirlenmesi, zorla yerinden etme, ormansızlaşma, toprak ve çevre savunucularının suçlandırılması ile insan hakları ihlalleriyle karşılaştığı bir tablo çiziyor. Rapor bu durumu adil olmayan bir geçiş olarak nitelendiriyor.
IAP program koordinatörü Vaishnavi Varadarajan, telefon görüşmesinde insan hakları konusunda kötü sicili olan çok uluslu maden şirketlerinin kalkınma bankalarından kredi alabildiğini belirtti. Varadarajan, "Bu durum bankaların önceden yaptığı özen değerlendirmesinin sorgulanmasına yol açıyor" dedi. 2015'teki Paris Anlaşması'ndan bu yana ülkeler, sera gazı emisyonlarını sınırlamak için güneş ve rüzgar enerjisi ile elektrikli araçlara yatırım yapıyor. Bu teknolojiler, çoğunlukla Küresel Güney'de bulunan ve katma değerli işleme için Küresel Kuzey'e gönderilen mineraller ile nadir toprak elementlerinden üretilen bileşenler gerektiriyor. Varadarajan, bu düzeni "bir tür sömürgeci çıkarma biçimini güçlendirmek" olarak nitelendirdi.
IAP Afrika program koordinatörü Elias Jika, birçok projenin "Hadi yoksulluğa son verelim!" söylemiyle başladığını ancak çoğu kalkınma bankasının asıl motivasyonunun kâr odaklı olduğunu söyledi. Jika, "Koruyucu önlemlerin uygulanması, hükümetlerin sosyal etki çalışmaları yapmasının istenmesi ve hafifletme önlemlerinin gerektirilmesi için mücadele ediyoruz" diye ekledi.
Sahra Altı Afrika'da finanse edilen projelerin dörtte üçü, yenilenebilir enerjide kullanılan kobalt, bakır ve nikel çıkarımına yönelik. Bu projelerin yaklaşık %44'ü ABD'nin kalkınma bankası olan U.S. International Development Finance Corporation (DFC) desteğiyle yürütülüyor. Jika, Çin'in geçiş minerali projelerinde pazarın çoğunluğuna hakim olduğunu ve ABD hükümetinin Çin ile rekabet etmeye çalıştığını belirtti. Bu bağlamda DFC ve World Bank Group'un parçası olan International Finance Corporation (IFC), geçiş minerali projelerine yönelik finansmanını giderek artırıyor.
DFC'den yayım saatine kadar yanıt alınamadı.
