Rio de Janeiro'dan gün doğumunda hareket eden Boaventura II yatı, Ipanema Plajı'nın üç mil açığındaki Cagarras Adaları'nı geçer geçmez kambur balina arayışına giriyor. Önce şişe burunlu yunuslar beliriyor, ardından havada asılı kalan iki buhar sütunu gezinin amacını müjdeliyor: bir çift kambur balina. Yatın kaptanı ve ROC Sail tur ajansının kurucu ortağı Theo Andrade, "Bu gösteriye paha biçemezsiniz. Saf büyü" diyor. Daha kuzeydeki üreme alanlarında balina izleme seferleri düzenleyen Andrade, bu yıl Rio'da kendi turlarını başlatmış durumda.
Rio'nun orman kaplı dağlarının fonunda izlenen bu sahne, eskiden nadir bir ayrıcalıktı. Brezilya kambur balinaları, güney yarımküre kışında Cidade Maravilhosa kıyılarına geri dönüyor ve neredeyse yok olmanın eşiğinden çarpıcı bir toparlanma sergiliyor. Amigos da Jubarte koruma projesinin direktörü Thiago Ferrari, "1980'lerin sonunda bu Brezilya grubunda 1.000'den az birey sayılmıştı. Bugün ise yaklaşık 30.000 birey var" diyor. Diğer tahminler sayıyı 35.000'e yaklaştırıyor.
Kambur balinalar her yıl haziran ile kasım arasında, Güney Atlantik'teki South Georgia ve Sandwich Adaları çevresindeki beslenme alanlarından Brezilya'nın kuzeydoğu kıyısındaki daha sıcak ve sığ Abrolhos Bankı'na göç ederken Brezilya kıyı şeridini izliyor. Sanatçı Leandro Joaquim'in 1780 civarında Guanabara Körfezi'nde kovalanan ve zıpkınlanan balinaları resmetmesiyle kayıtlara geçen ayrım gözetmeyen avcılık, 1986'da küresel ticari balina avı yasağı yürürlüğe girene kadar popülasyonu neredeyse tüketti.
Ilhas do Rio araştırma projesinde görevli deniz biyoloğu Liliane Lodi, Rio kent sularında ilk kambur balinayı 2014'te kaydetti. O tarihten bu yana gözlem sayısı hızla arttı; yeni doğmuş yavrular, erkekler arası rekabet gösterileri ve balina şarkıları gibi üreme bölgelerine özgü davranışlar da belgelendi. Lodi, "Rio de Janeiro bir geçiş bölgesi; bir göç rotası" diyor ve ekliyor: "Ancak geçiş alanlarından ziyade üreme bölgelerine özgü davranışlar da kaydettik."
Bu yıl Guanabara Körfezi'nde bir kambur balina en az 18 kez görüldü; bu bir ilk. Lodi'nin araştırması, tüm gözlemlerin haziran ortasından beri körfezin korunaklı sularında yaşayan ve sabah kanocularını keyiflendiren aynı yavru balinaya ait olduğunu ortaya çıkardı. Lodi, hayvanı incelemek için vatandaş bilimcilerden yardım aldı ve "İstediği zaman çok sosyal" diyor.
Bilim ve rekreasyon arasındaki işbirliği, Rio'nun gelişmekte olan balina izleme endüstrisini hem koruma aracına hem de kış aylarında turizm gelir kaynağına dönüştürebilir. ROC Sail, Boaventura II'deki her balina izleme gezisine çevre bilimleri öğrencisi Mariana Bueno'nun eşlik etmesini sağlıyor. Bueno, "Turizm ve araştırmayı birleştirdiğinizde, birlikte çalışmadığınız duruma kıyasla sonsuz derecede daha iyi veri topluyorsunuz" diyor. Elinde panosuyla turistlerin sorularını yanıtlayan Bueno, kaptana balinalardan en az 100 metre uzakta durmayı ve aynı bireylerin yanında 30 dakikadan fazla kalmamayı hatırlatıyor. Her gözlemin ayrıntılarını kaydedip Amigos da Jubarte'ye iletiyor. Bueno, "Birey sayısını izlemek popülasyon artışını ve bireysel davranışları takip etmemizi sağlıyor" diyor. "Bu davranışsal araştırmalar daha sonra yasa ve kuralların oluşturulmasına temel teşkil ediyor."
Ferrari de teknede bir araştırmacı bulunmasını "sağlıklı, sürdürülebilir ve düzenli bir balina izleme turizmi için temel" olarak nitelendiriyor. Biyolog ekibiyle Amigos da Jubarte, yerel yetkililerle ortaklaşa ücretsiz eğitim kursları düzenliyor ve ROC Sail dahil yaklaşık 20 acenteye deniz memelisi izleme sertifikası verdi. Brezilya suları, bir zamanlar nesli tehlike altında olan güney gerçek balinası ve Bryde balinası da dahil çeşitli türlere ev sahipliği yapıyor. Ferrari, 15 metre uzunluğundaki kambur balinanın akrobatik gösterileri nedeniyle "yıldız" olduğunu söylüyor.
Ancak Lodi, turizmin araştırmaya katkısını kabul etmekle birlikte koruma üzerindeki etkisinden endişe ediyor. Rio'da balina izleme trendi, Cagarras Adaları'nın hemen ötesindeki göç koridorunda daha fazla teknenin kümelenmesine yol açıyor. "Bu popülasyon artışı biz araştırmacılar için büyük bir mutluluk kaynağı" diyor Lodi. "Ancak sayılardaki artışla birlikte [insan-balina] çatışmaları da artıyor." Balıkçılık, turizm, büyük gemiler, kimyasal kirlilik ve gürültü kirliliğini de tehdit olarak sıralıyor.
Brezilya'da balinaları koruyan nispeten güçlü yasalar var; onlarla yüzmek yasak. Lodi yine de mevzuatın güncellenmesi ve uygulamanın garanti altına alınması için daha iyi izleme gerektiğini savunuyor. "Bir balina için, bir operatörün en iyi uygulamaları takip etmesi, diğerleri yapmıyorsa pek bir fark yaratmaz" diyor ve uyarıyor: "Son derece zeki hayvanlarla uğraşıyoruz. Yoğun bir şekilde rahatsız edilirlerse, uzun vadede kümülatif etkiler ortaya çıkabilir."
