Katar Üniversitesi'nden yaban hayatı ekolojisti Muhammad Ali Nawaz ve ekibi, ülkenin dört bölgesine hareketle tetiklenen kameralar yerleştirdi. Araştırmacılar kameraları hintyağı ve balık yağı karışımıyla yemleyerek 2022-2025 yılları arasında çalıştırdı. Kum kedileri (Felis margarita) kameraları 106 kez tetikledi; tüm kayıtlar yaklaşık 55 km² (21 mil kare) büyüklüğündeki Al-Ureiq Koruma Alanı'ndan geldi. Nisan 2024'te bir anne ve iki yavru da görüntüler arasındaydı. Bulgular, Frontiers in Conservation Science dergisinde yayımlandı ve Katar'daki ilk ampirik kum kedisi kaydını oluşturdu.
Nawaz, kameraları topladığında büyük bir sürprizle karşılaştığını belirterek, "Bu, ülkedeki kara yaban hayatı için umut veren bir keşif" dedi. Araştırmacı, birden fazla kedi olduğunu vurguladı: "Kaç tane? 20 mi, 50 mi yoksa 100 mü — bunu söyleyemem." Kum kedileri diğer yaban kedigillerine göre daha az ayırt edici işaret taşıdığı için fotoğraflardaki birey sayısını saptamak güç. Nawaz yine de 'önemli bir popülasyon' olduğunu düşünüyor.
Kum kedisi, çöl yaşamına uyum sağlamış tek kedigil. Kum rengi kürkü kusursuz bir kamuflaj sunuyor; pati tabanlarındaki yoğun tüyler sıcak kuma karşı yalıtım sağlıyor. Keskin işitme duyuları yer altındaki avları tespit etmelerini sağlıyor. Küçük memeliler, kuşlar ve böceklerle beslenen tür, zehirli yılanları bile avlayabiliyor. Avdan elde ettiği su ihtiyacını karşıladığı için haftalarca su içmeden yaşayabiliyor.
Bu küçük kedigili izlemek özellikle zor. Gececil, yalnız ve geniş arazilere dağılmış halde yaşayan kum kedileri, tüylü pati tabanları sayesinde neredeyse görünmez izler bırakıyor. Üzerlerine ışık tutulduğunda çömelip gözlerini kapatarak göz parıltısını engelliyorlar. Nawaz, normal bir yaşam alanının 10-15 km (6-9 mil) olabileceğini tahmin ediyor. Fas'ta bir erkek kum kedisi 30 saatten kısa sürede düz bir hatta 14 km'den (8,7 mil) fazla hareket etmişti. Nawaz, Sliwa ve Breton, fotoğraflanan kedilerin komşu Suudi Arabistan'a da geçiyor olabileceğini belirtiyor.
Sahra Çölü'nde izlediği dişi kum kedilerinin yaşam alanının en az 275 km² (106 mi²), erkeklerinkinin ise en az 320 km² (124 mi²) olduğunu belirten Alexander Sliwa, yeterli sayıda kediyi yeterince uzun süre takip edemedikleri için gerçek alanların muhtemelen daha büyük olduğunu söyledi. Sliwa, bireysel alanların örtüştüğünü ancak sosyal sistemin hâlâ belirsizliğini koruduğunu ekledi. Al-Ureiq Koruma Alanı, Sahra'daki bu alanların çok küçük bir kısmına denk geliyor. Sliwa, fotoğraflanan kedilerin aynı rotaları tekrar tekrar kullanan yalnızca iki-üç birey olabileceğine dikkat çekti: "Bir kum kedisinin tüm yaşamı boyunca ve bir popülasyonun geliştiği süre boyunca daha uzun dönemli izlemeler yapmamız gerekiyor. Belirli bir dönemde istikrarlı olup olmadığını ancak böyle söyleyebiliriz."
IUCN, kum kedisini en son 2016'da değerlendirmiş ve türü 'düşük riskli' (least concern) kategorisine almıştı. Almanya'daki Köln Zoo'nun küratörü ve o değerlendirmeyi yürüten Sliwa, gelecek yıl yayımlamayı umduğu güncellemede türü 'tehdide yakın' (near threatened) statüsüne yükseltmek istiyor. Kâr amacı gütmeyen Panthera kuruluşunun yöneticisi Grégory Breton da güncelleme üzerinde çalışıyor. Breton, yeni araştırmanın 'tam zamanında geldiğini' söyleyerek, "Katar ile ilgili çok iyi, sağlam verilere sahip olacağız. Artık türün ülkede gerçekten var olduğunu söyleyebiliriz" dedi.
Sliwa, kum kedilerinin yoğun insan faaliyeti olan bölgelerden, işlek yollardan ve çobanların bulunduğu alanlardan kaçındığını belirtti. Çoban köpekleri kum kedilerini öldürebiliyor; başıboş köpek ve kediler hastalık bulaştırabiliyor. Araştırmacılar, fotokapan çalışmalarının Katar geneline yayılmasını ve Al-Ureiq Koruma Alanı'ndaki başıboş köpek popülasyonunun yönetilmesini öneriyor. Başıboş köpekler kum kedileriyle rekabet edebiliyor, onları avlayabiliyor ve kuduz ile köpek gençlik hastalığı virüsü gibi hastalıkları bulaştırabiliyor.
Nawaz, orta ve küçük boy kedigillerin korumacılar ve hükümetler tarafından sıklıkla göz ardı edildiğini, oysa Katar'da büyük memeliler bulunmadığı için bu türlerin ekosistemin tüm işleyişini yönlendiriyor olabileceğini söyledi.
