Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin (KDC) güneybatısında, Muanda bölgesine bağlı Kitombe köyünde yaşayanlar, Fransız Perrodo ailesinin kontrolündeki çok uluslu petrol şirketi Perenco'yu faaliyetleri nedeniyle ağır kirliliğe yol açmakla suçluyor. Perenco REP adlı yan şirketi, 2000'lerin başından bu yana bölgede günde yaklaşık 4.500 varil ham petrol çıkarıyor.
12 Nisan 2025'te köydeki ham petrol depolama tesisinden büyük çaplı bir gaz salımı gerçekleşti. Kitombe ihtiyat komitesi sekreteri Benoît Packera, Mongabay'e verdiği demeçte o günü şöyle anlattı: "Çürük yumurtayı andıran, son derece keskin ve kötü bir koku yayıldı. Çok öksürdüm ve kusma hissi duydum." Packera, yaşananları "İshal oldum, başım döndü. Yiyeceklerin tadı artık aynı değildi… Bunu fark eden tek kişi ben değildim; köydeki herkes için aynıydı, nefes alamadık" sözleriyle aktardı. Köylüler solunum sorunları, baş dönmesi, ishal ve ürün kayıpları bildirdi.
Gaz salımı, şirketin rutin olarak yürüttüğü yakma (flaring) operasyonlarının ürettiği emisyonların üzerine eklenmiş oldu. Petrolle birlikte yüzeye çıkan "ilişkili gaz" ayrıştırıldıktan sonra yakıldığında, yanmamış metan ve karbondioksit yoluyla önemli miktarda sera gazı açığa çıkıyor.
Kitombe sakinlerinin oluşturduğu ihtiyat komitesinin uyarısının ardından dönemin Çevre Bakanı Ève Bazaiba ve resmî ekipler Mayıs 2025'te bölgeyi ziyaret etti. Kurulan parlamento komisyonu kısa sürede rapor yayımladı ve köylülerin ifadelerini doğruladı. Raporda, alanda su, hava ve toprak kirliliği tespit edildi; kükürt dioksitin solunum hastalıklarına ve toprak asitleşmesine yol açabileceği, azot oksitlerin hava kalitesini bozarak halk sağlığını etkileyebileceği, hidrojen sülfürün ise koku alma duyusunu felç edebileceği belirtildi.
Perenco'nun parlamento soruşturmasına işbirliği yapmadığı görüldü. Rapor yayımlandığında şirket, milletvekillerinin olaya ilişkin sorularını yanıtlamamıştı. Rapor ayrıca olay sonrasında alanda kanıt kaybolduğuna dikkat çekti ve Congolese Control Office (OCC) olay anına ait kritik izleme verilerine erişemediğini kaydetti. Buna rağmen Çevre Bakanlığı hukuki süreç başlatmış görünmüyor. Mongabay, bakanlıktan bilgi talep etti ancak yayım tarihine kadar yanıt alamadı.
Aradan bir yıl geçti; köylüler tıbbi destek, tazminat ya da çevresel iyileştirme alamadı. Packera, "Kesinlikle hiçbir gelişme olmadı. Şu an konuşurken boğazım ve burun deliklerim yanıyor. Toprak kirlendi, arazimiz giderek verimsizleşti ve ürünlerimiz artık iyi verim vermiyor" dedi. Bölge halkı, Mongabay'in incelediği bir belgeyle Perenco'ya köylüler için tıbbi bakım, yerel istihdam olanakları ve gelecekteki kirliliği önlemek üzere depolama tesisinin taşınması taleplerini iletti.
8 Mayıs 2026'da öfkeli kalabalık, Perenco tesislerine giden yolları ağaç kütükleriyle kapattı. Araç ve iş makinelerinin hareketini engellemeyi amaçlayan protesto, şirketin güney petrol sahası operasyonlarını geçici olarak felç etti. Eylem yerel düzeyde kalsa da, 12 ülkeden 210'dan fazla örgütü bir araya getiren uluslararası Notre Terre Sans Pétrole (NTSP) koalisyonu açıkça destek verdi. Koalisyon, "Muanda topluluklarının talepleri meşrudur ve duyulmalıdır. Kongolu yetkilileri ve Perenco'yu gecikmeden somut, görünür ve doğrulanabilir önlemler almaya çağırıyoruz" açıklamasını yaptı.
Perenco ise Muanda halkına ve özellikle Kitombe sakinlerine hitaben Fransızca bir bildiri yayımladı. Şirket, protestocuları kötü niyetli kişiler olarak nitelendirdi ve Kitombe köyünün elektrifikasyonunu engellemekle suçladı. Bildiride toplulukların şikâyetlerinin özüne doğrudan değinilmedi. Perenco, "Perenco REP bu eylemleri kınıyor; bu eylemler Kitombe köyü sakinlerinin tamamını cezalandırmakta ve şirketin operasyonlarını olumsuz etkilemektedir" ifadelerini kullandı.
Packera, şirketin suçlamalarına elektrik kesintisinin protestodan üç hafta önce başladığını söyleyerek yanıt verdi. Perenco REP genel müdürünün 14 Mayıs 2026'da bölgeyi ziyaret ederek görüşmelere başlama sözü verdiğini ancak sözün tutulmadığını aktaran Packera, "Bu dürüstçe değil. Kitombe'de durum insanları sınıra dayandırıyor. Sözlerini tutmamaya devam ederlerse barikatlara geri dönebiliriz" dedi. Kongolu yasaya göre yerel toplulukların, illeri aracılığıyla toplanan petrol telif gelirlerinden pay alması gerekiyor. Packera, "Haklarımızdan yararlanamıyor ve işimiz yok; bu kirliliğe hiçbir karşılık almadan maruz kalmaya gitgide daha az neden görüyoruz" diye konuştu.
Perenco, Mongabay'a yaptığı yazılı açıklamada 2021'den bu yana sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltmayı hedefleyen bir proje yürüttüğünü ve bu kapsamda Kinkasi ile Kitombe bölgelerinde 220 işaret fişeğinin kalıcı olarak söndürülüp alanların ıslah edildiğini bildirdi. Şirketin açıklamasında gazın değerlendirilmesi için hükümetle görüşmelerin sürdüğü ve uzun vadede emisyonların daha da azaltılabileceği ya da ortadan kaldırılabileceği belirtildi. Perenco, 12 Nisan 2025'teki kirlilik olayı ve sonrasına ilişkin ayrıntı vermedi. Şirket ayrıca kara operasyonlarındaki personelin %80'inin yerel topluluklardan geldiğini öne sürdü.
Perenco'nun kirlilik suçlamalarıyla karşı karşıya kalması ilk kez değil. Sherpa ve Friends of the Earth adlı sivil toplum kuruluşları, KDC'deki faaliyetlerle bağlantılı kirlilik ortaya çıkmasının ardından 2022 sonunda Fransa'da dava açtı. Bir araştırma konsorsiyumu, son 15 yılda bölgede Perenco faaliyetleriyle bağlantılı 167 kirlilik vakası kaydedildiğini saptadı. Üç yıllık hukuki sürecin ardından Fransız petrol şirketi, KDC'de yol açtığı "ekolojik zarar" nedeniyle Paris adliyesinde yargılanacak. Davanın 2026 sonu veya 2027 başında görülmesi bekleniyor.
