# Konya Ovası'ndaki TarımGES pilotunda karabuğday hasadı verim artışını doğruladı
Konya Ovası'nda kurulan 60 kW gücündeki pilot Tarıma Entegre Güneş Enerjisi Santralinde (TarımGES) güneş panellerinin altına ekilen karabuğdayın ilk hasadı yapıldı. Solar3GW ile Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) iş birliğinde yürütülen ve Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünün (TAGEM) katkı sağladığı projede şeker pancarı da ekildi. İlk sonuçlar, karabuğdayda verimin kontrol sahasına kıyasla %7 arttığını, su tüketiminin ise %20 azaldığını gösterdi.
Türkiye gibi su stresi yaşayan ülkelerde tarımsal üretim ile güneş enerjisi üretimini aynı arazide buluşturan TarımGES uygulamalarının su kaynaklarını koruyarak verimi artırabileceği değerlendiriliyor. Sistemde güneş panelleri ürünü olağanüstü hava koşullarından korurken, gölgeleme sayesinde toprak nemi tutuyor ve toplanan yağmur suyuyla sulama yapılıyor.
"Temel öncelik tarımsal üretimi güçlendirmek olmalı"
ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden, kuraklık, su kıtlığı, aşırı sıcaklıklar, değişen yağış düzenleri ve iklim belirsizliğinin tarımsal üretimi zorlaştırdığını belirtti. Artan sulama ve enerji maliyetlerinin çiftçiler üzerinde ciddi bir ekonomik yük oluşturduğuna dikkat çeken Özden, aynı arazide eş zamanlı gıda ve enerji üretiminin bu çok boyutlu sorunlara bütünleşik çözümler sunabileceğini vurguladı. Özden, doğru ürün seçimi ve tarımsal ihtiyaçları esas alan sistem tasarımlarıyla arazi kullanım verimliliğinin artırılabileceğini ve su kullanım etkinliğinin iyileştirilebileceğini söyledi. Koordinatör, "Burada temel önceliğimiz, tarım arazilerinde elektrik üretmek değil, tarımsal üretimi daha verimli, dirençli ve sürdürülebilir hale getirmek olmalı" dedi. Özden, TarımGES sistemlerinin başarısının yalnızca üretilen elektrikle değil, tarımsal üretime sağladıkları somut katkılarla da değerlendirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
Çiftçiye ek gelir sağlıyor, arazi kaybı endişesini gideriyor
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan, TarımGES sistemlerinin çiftçilere tarım gelirine ek olarak elektrik üretiminden de gelir sağlama imkânı verdiğini söyledi. Bazı yüksek katma değerli ürünlerde geleneksel tarıma göre daha fazla gelir elde edilebileceğini, gelir düzeyinin ürün çeşidine ve yerel piyasa koşullarına göre değişebileceğini aktardı. Çiftçilerin TarımGES uygulamaları nedeniyle tarım arazilerini kaybedecekleri yönündeki endişenin yanlış bir kanı olduğunu ifade eden Turhan, Konya'daki pilot uygulamanın bu yanlış anlaşılmaların giderilmesine katkı sağlayacağını söyledi. Turhan, olağanüstü hava koşulları nedeniyle tarım yapılamayan arazilerde güneş panellerinin konulmasıyla ekim ve dikimin mümkün hale gelebileceğini belirtti. Turhan, "Tarım arazisi korunacak, verim artırılacak ve ucuz enerji üretilecek" dedi.
Mevzuat yalnızca arazinin %1'ine izin veriyor
Turhan, mevcut mevzuatın tarım arazilerine güneş enerjisi santrali kurulmasına izin vermediğini, yalnızca öz tüketim amaçlı ve arazinin %1'ini aşmamak kaydıyla kurulum yapılabildiğini hatırlattı. TarımGES alanlarının toplulaştırılarak özel alanlar belirlenmesini ve bunların TarımGES YEKA'ları olarak ihale edilmesini öneren Turhan, "Tarım arazilerimizin sadece %1'i TarımGES YEKA olarak kullanıldığında, gelişen teknolojilerle yaklaşık 190 GW'lık bir TarımGES potansiyeli ortaya çıkıyor. Bu rakam, halihazırda toplam GES kurulu gücümüzün 7 katına denk geliyor" dedi.
Maliyet konusunda da değerlendirmelerde bulunan Turhan, güneş panellerinin konulacağı konstrüksiyonlar nedeniyle maliyetin %30-40 oranında artabildiğini söyledi. Standart güneş santrali kurulumunun megavatı 400 bin dolar iken TarımGES'lerde bu rakamın 550-560 bin dolara çıktığını aktaran Turhan, tarımsal verimliliği artırması ve enerji üretimi sayesinde maliyetin karşılanabileceğini belirtti. Turhan, "Bir TarımGES yatırımı 8-10 yıl içinde kendini amorti edebilir. Bu geri ödeme süresi, diğer güneş yatırımlarıyla hemen hemen aynı" diye konuştu.
Dünyada TarımGES yaygınlaşıyor
ODTÜ-GÜNAM'ın "Türkiye'nin TarımGES Görünümü 2026" raporu, ülkelerin TarımGES teknolojisine kendi ekonomik, coğrafi ve politik koşullarına göre farklı stratejilerle yaklaştığını ortaya koyuyor. İtalya, son yıllarda Avrupa'nın en kapsamlı teşvik mekanizmalarından birini geliştirdi ve yaklaşık 1,1 milyar euroluk bir teşvik programı oluşturdu. 2026 yılı sonuna kadar yaklaşık 1 GW yeni TarımGES kapasitesinin devreye alınması planlanıyor.
Japonya'da 2013 yılında düzenlenen yönetmelikler sonucunda TarımGES projeleri hızla yaygınlaştı. 2024 yılında TarımGES'lere Tarım Arazisi Koruma Kanunu kapsamında açık bir statü tanınarak arazi kullanımına ilişkin düzenlemeler artırıldı. Hindistan'da 2040 yılına kadar toplam kurulu TarımGES kapasitesinin 783 GW'a ulaşabileceği, toplam potansiyelinin ise 1,2 TW'tan fazla olduğu tahmin ediliyor. Çin'de 2022 yılı itibarıyla toplam kurulu gücü 134,55 GW'a ulaşan bin 678 TarımGES projesi bulunuyor. Çin, pilot uygulamaların ötesine geçerek TarımGES teknolojilerinin büyük ölçekli ticari uygulamalarının gerçekleştirildiği öncü ülkelerden biri haline geldi.
Uluslararası örnekler, Türkiye'nin TarımGES alanında standartların geliştirilmesi, potansiyel kapasitenin analiz edilmesi, izleme altyapısının kurulması, toplumsal kabulün güçlendirilmesi, destek mekanizmalarının oluşturulması ve sürdürülebilir iş modellerinin geliştirilmesini içeren kapsamlı bir yol haritasına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. TarımGES projeleri bu sayede yalnızca bir yenilenebilir enerji yatırımı olmaktan çıkıp Türkiye'nin iklime dirençli tarım, sürdürülebilir enerji ve kırsal kalkınma hedeflerini aynı zeminde buluşturan stratejik bir teknolojiye dönüşebilir.