Sulawesi adasına özgü ve kritik tehlike altındaki maleo kuşları, uluslararası yasa dışı ticaretin yeni hedefi haline geldi. Journal of Asian Ornithology'de yayımlanan çalışma, türün yasa dışı uluslararası ticarette ilk kez belgelendiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, 2024 yılında Hindistan'da veya Hindistan'a giderken ele geçirilen 25 canlı yavru maleonun, egzotik evcil hayvan talebini beslediğini belirledi.
Çalışmanın yazarı ve Center for Biological Diversity kıdemli koruma savunucusu Chris Shepherd, kuşları Hindistan'daki egzotik yaban hayatı el koymalarındaki artışı incelerken fark ettiklerini söyledi. Shepherd, "Maleoları uluslararası ticarette daha önce hiç görmemiştik, bu yüzden onları görmeyi beklemiyorduk" dedi ve keşfin kendisinde "alarm zillerinin çaldığını" ifade etti.
Alliance for Tompotika Conservation direktörü ve kurucu ortağı Marcy Summers, çalışmaya dahil olmamasına rağmen konuyu değerlendirdi. Summers, "Bu makale, yerel ve uluslararası yetkililere bir uyanış çağrısı yapıyor; yasa dışı kaçakçılıkla tehdit edilen türler listesine bir başka ikonik, popüler ve umutsuz derecede tehlike altındaki türü ekliyor" dedi.
60 santimetrelik ikonik bir tür erimekte
Maleo, 60 santimetre (2 feet) boyunda, siyah-beyaz tüylere ve yüzünde mavi, turuncu ve sarı lekeler taşıyan bir kuş. Sulawesi'nin tropikal ormanlarında yaşayan tür, yumurtlamak için güneşin veya jeotermal enerjinin ısıttığı kumsallara geliyor; ayaklarıyla yuva kazıyor, yumurtlayıp uzaklaşıyor. Civcivler birkaç ay sonra yumurtadan çıkıyor ve birkaç saat içinde uçmaya hazır hale geliyor.
Orta Sulawesi eyaletinin ve Bogani Nani Wartabone Milli Parkı'nın resmi fauna maskotu olan maleo, bir zamanlar Sulawesi'de yaygın olarak görülüyordu. Günümüzde ise popülasyon 4.000–7.000 üreme çiftine geriledi. 1983'ten bu yana 149 yuvalama alanının üçte ikisinden fazlası kaybedildi; konut ve ticari gelişim, madenler ve yollar habitatı parçaladı. Maleo yumurtaları bir lezzet olarak görüldüğü için yuvalar da yağmalanıyor ve popülasyonun yenilenmesi engelleniyor. Tür, Endonezya yasalarıyla korunuyor ve CITES kapsamında tüm uluslararası ticari ticareti yasak.
2024'te üç operasyon, 25 yavru
Araştırmacılar, medya raporlarını tarayarak 2024'te üç el koyma olayını belgeledi. 18 Haziran 2024'te Mumbai'deki Chhatrapati Shivaji Maharaj Uluslararası Havalimanı'nda, Jakarta'dan gelen bir yolcudan 5 maleo ele geçirildi. Yanında magnificent riflebird, pale-billed sicklebill ve nesli tükenmekte olan bir proboscis maymunu de vardı. Kuşlar, geri gönderme girişiminden önce birkaç hafta içinde öldü.
29 Temmuz 2024'te Jakarta'da Mumbai'ye götürülmek üzere valizlere doldurulmuş 12 maleo bulundu. Yetkililer dört Hindistan vatandaşını tutukladı ve 10.000 Hindistan rupisi (o dönemde 107 dolar) para cezasına çarptırdı.
Aralık 2024'te ise güney Hindistan'daki Cochin Uluslararası Havalimanı'na Bangkok'tan gelen bir Thai Airways uçuşuyla 8 maleo getirildi. Yanlarında cennet kuşları ve Filipinler'e endemik iki nesli tükenmekte olan Visayan hornbill vardı. Tutuklanan iki Hindistan vatandaşına, yerel basına göre hayvanları kaçırmaları için 75.000 Hindistan rupisi (yaklaşık 875 dolar) teklif edilmişti.
Tüm ele geçirilen kuşların yavru olması, kuluftan kısa süre sonra yakalandıklarına işaret ediyor.
Hindistan iç pazarı talebi sürdürüyor
Çalışmanın ortak yazarı ve Hindistan'da yaban hayatı ticareti araştırmacısı, Wildlife Trust of India danışmanı Uttara Mendiratta, talebin büyük ölçüde Hindistan iç pazarından kaynaklandığını belirtti. Mendiratta, "Şu ana kadar sahip olduğumuz tüm kanıtlar Hindistan'daki evcil hayvan pazarına işaret ediyor. Egzotik kuşların çevrimiçi ticaretinde birçok nesli tükenmekte olan tür görüyoruz; ayrıca sosyal medyada ünlülerin veya fenomenlerin nadir yaban hayatını evcil hayvan olarak tuttuğu gönderiler görüyoruz" dedi.
Mendiratta'ya göre kaçakçılar, kuryelere Güneydoğu Asya'da (Tayland veya Endonezya) her şey dahil bir tatil ve ek nakit teklif ediyor. Çocuklu ailelerin, genç çiftlerin ve bekar bir annenin bu şekilde istismar edildiğini aktaran Mendiratta, "Çocuklu aileler genellikle taramadan daha hızlı geçtiği için kaçakçılar bunu istismar etmeye çalışıyor" diye ekledi.
Hindistan'ın, özellikle Güneydoğu Asya'dan egzotik yaban hayatı ithalatı son yıllarda artış gösterdi. Shepherd, Hindistan'daki yetkililerin ticareti durdurması gerektiğini ancak aynı zamanda "neden bu ani talep var, bu talebi ne besliyor ve buna karşı ne yapılabilir" sorularına yanıt arayan daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.
Kuluçkahaneler olası kaynak
Ele geçirilen 25 yavrunun genç olması, araştırmacıların yuvalama alanlarından yakalanmış olabileceklerini düşünmesine yol açtı. Ancak Marcy Summers, bunun pek olası olmadığını savundu. Maleo civcivlerinin koruma alanları dışında çok nadir olduğunu, gece yumurtadan çıktığını ve tespit edilmesinin çok zor olduğunu belirten Summers, "Bu nedenle, benzer yaşta görünen bu sevkiyatlardaki maleoların, yumurtaların kuluçkahanelerde çıkarıldığı ve civcivlerin doğaya salınmadan önce bir süre tutulduğu birkaç maleo 'koruma' projesinden birinden gelmiş olması neredeyse kesindir" dedi.
Endonezya'da iki tür kuluçkahane faaliyet gösteriyor. Bogani Nani Wartabone Milli Parkı'ndaki Tambun veya Muara Pusian ile Lore Lindu Milli Parkı'ndaki Saluki gibi yarı doğal kuluçkahaneler, doğal yuvalama alanlarının yanına kuruluyor. Personel yumurtaları çıkarıp iki-üç aylık kuluçka için sahada bir kuluçkahane taşıyor; civcivler daha sonra "alışma kafeslerinde" tutuluyor ve ziyaretçiler ücret ödeyerek onları doğaya salıyor. İkinci tür ise endüstrilerin kurumsal sosyal sorumluluk projeleri kapsamında işlettiği, doğal alanların dışındaki kuluçkahaneler. Summers, bu kuluçkahanelerden çıkan civcivlerin de doğaya salındığını ancak hayatta kalma oranının düşük olduğunu belirtti.
Summers, yavruların bu iki kuluçkahane türünden birinden gelmiş olmasının "yüksek olasılık" olduğunu ifade etti ve uyardı: "Bu maleo civcivlerini yasa dışı evcil hayvan ticareti için sağlayarak, kaçakçılar live maleolara yönelik uluslararası bir iştah besliyor ve maleolar üzerindeki halihazırda ağır baskıları daha da kötüleştirecek."
Tayland'da hapsolmuş kuşlar
Aralık ayında ele geçirilen 8 maleo, CITES gereği sevk edildikleri Tayland'a iade edildi. Kuşlar, Tayland Ulusal Parklar, Yaban Hayatı ve Bitki Koruma Dairesi'nin (DNP) kurtarma tesislerinde tutuluyor; bir çalışma ortak yazarı 2024'te dört maleoyu bir Tayland hükümet tesisinde kaydetti ve Eylül 2025'te kuşlar hâlâ oradaydı. Araştırmacılar, sekiz kuşun Endonezya'ya iade edilip edilmeyeceğinin belirsiz olduğunu belirtti.
Tayland, büyük bir yaban hayatı kaçakçılığı ve transit merkezi haline geldi. Ancak CITES kapsamındaki yerli olmayan türler, "kontrollü türler listesinde" yer almadıkça ülkede otomatik olarak korunmuyor. Maleo bu listede olmadığı için Tayland'a iade edilen kuşlar hükümetin kurtarma tesislerinde kalabiliyor.
Shepherd, bu durumun değişmesi gerektiğini ve ülkelerin kaçakçılıkla ele geçirilen yaban hayatını mümkün olduğunda doğaya geri kazandıran bir iade programı geliştirmesi gerektiğini söyledi. "Kuşlar Endonezya'ya iade edilmeli ve oradaki yabani kuş popülasyonunu desteklemek için doğaya geri bırakılmalı" dedi.
IUCN değerlendirmesi güncellenmeli
Shepherd, 25 kuşun küçük bir sayı gibi görünse de hızla azalan küçük bir popülasyondan geldiği için "oldukça zarar verici" olduğunu vurguladı. Kuşlar doğadan alındığında çoğunun yakalama ve taşıma sırasında öldüğüne dikkat çeken Shepherd, el koymaların genellikle gerçek ticaretin çok küçük bir kısmını temsil ettiğini ve ticaretin çok daha büyük olabileceğini belirtti.
"Geçmişte uluslararası ticaret muhtemelen tür için bir tehdit değildi, ama şimdi büyük bir tehdit olabileceğini düşünüyorum" diyen Shepherd, IUCN Kırmızı Liste değerlendirmesinin uluslararası ticareti bir tehdit olarak eklemesi gerektiğini savundu.
Çalışmada, Endonezya'da bu kuşların ticaretini yapanlara karşı başarıyla sonuçlanmış bir dava bulunamadığı da belirtiliyor. Shepherd, Endonezya yetkililerinin kuşların doğadan nasıl çıkarıldığını, ülkeden nasıl kaçırıldığını ve havalimanı güvenliğinin bunu neden yakalamadığını soruşturması gerektiğini söyledi. Summers ise Endonezya hükümetinin yarı doğal kuluçkahaneler ve endüstri işletmeli kuluçka projelerindeki potansiyel yolsuzluğu engellemesi gerektiğini ifade etti.
Araştırmacılar, Hindistan, Endonezya ve Tayland yetkililerinin havalimanlarında denetim ve uygulamayı artırması ve ele geçirilen kuşları Endonezya'ya iade edecek bir mekanizma kurması çağrısında bulundu. Mongabay, üç ülkedeki ilgili yetkililere ulaştı ancak yayın saatine kadar yanıt alamadı.