Aylardır Kenya, Uganda ve Tanzanya arasında projenin nereye yapılacağı tartışılıyordu. Nijeryalı iş adamı Aliko Dangote, rafineriyi Kenya'nın Hint Okyanusu kıyısındaki Lamu adasında kurmaya karar verdi. 17 milyar dolarlık yatırım, hükümetin ekonomik getirileri öne çıkardığı, çevre örgütlerinin ise adanın ekosistemi için alarm verdiği bir tartışmanın merkezine yerleşti.
Kenya Devlet Başkanı William Ruto, Temmuz ayında Dangote ile anlaşmaya varıldığını duyurdu. Ruto, projenin Doğu ve Orta Afrika'ya fayda sağlayacağını ve inşaat ile işletme aşamalarında en az 60.000 kişiye istihdam yaratacağını söyledi. Hükümet de projenin Doğu Afrika bölgesinin ekonomisini canlandıracağını savunuyor.
Dangote Industries Limited'in petrol ve gaz bölümünden sorumlu başkan yardımcısı Devakumar Edwin, Reuters'a projenin üç yıl içinde tamamlanacağını ve günde en az 700.000 varil ham petrol işleme kapasitesine sahip olacağını açıkladı. Ham petrolün Doğu Afrika bölgesinden gelmesi öngörülüyor. Tamamlanırsa tesis, Dangote Industries'in Lagos'ta işlettiği günde en az 650.000 varil kapasiteli ve Afrika'nın en büyük rafinerisi olan tesise benzer biçimde çalışacak.
Lamu, UNESCO World Heritage Site statüsündeki Lamu Old Town'a ev sahipliği yapıyor. Power Shift Africa İcra Direktörü Mohamed Adow, projenin hedeflendiği bölgenin mangrov ormanları, deniz çayırları ve mercan resifleri barındırdığını belirterek bu ekosistemlerin balıkçılık için hayati, turizm açısından ise merkezi öneme sahip olduğunu vurguladı. Adow, projenin kırsal bölgelerdeki milyonlarca Afrikalı için süregelen enerji yoksulluğuna çözüm sunmayacağını da sözlerine ekledi.
Adow, Kenya'nın yenilenebilir enerjiye geçişte öncü ülkelerden biri olarak tanındığını hatırlatarak şunları söyledi: "Ülkenin liderliği hâlâ bu anlaşmayı reddetme ve Afrika'nın en iyi korunmuş miras alanlarından birini muhafaza etme fırsatına sahip."
Greenpeace Africa, 14 Temmuz'da yayımladığı bildiride rafinerinin Lamu'nun kırılgan kıyı ekolojisine zarar verebileceğini ve Kenya'yı fosil yakıtlara bağımlı kılmaya devam edeceğini uyardı. Kuruluş, istihdam vaadinin yatırımın gerçek maliyetini gizlemek için kullanılamayacağını ifade etti:
"Büyük fosil yakıt projeleri çoğu zaman geçici işler yaratırken balıkçılık, turizm ve küçük ölçekli yerel ekonomilerdeki mevcut geçim kaynaklarını baltalamaktadır."
Lamu Beach Management Unit Başkanı Somo Mohammed, hükümetin projenin niteliğine ilişkin ayrıntı paylaşmadığını söyledi. Rafinerinin Lamu Port yakınına inşa edilmesi halinde balıkçılık üzerindeki etkilerin ciddi olacağını belirten Mohammed, balıkçıların halihazırda azalan balık stoklarından şikâyet ettiğini; tarım üzerindeki olası etkiler ve yerel halkın yerinden edilme ihtimalinin de endişe yarattığını aktardı. Mohammed, Mongabay'a şu açıklamayı yaptı:
"Bu projeyle ilgili bilgileri kitle iletişim araçlarından alıyoruz. Anayasa, bu tür projeler hayata geçirilmeden önce yerel topluluğun yeterince sürece dahil edilmesini öngörüyor."
Kenya merkezli Africa Movement of Movements Building Space'ten Omar Elmawi, projenin inşasına dair kamuya açık bilgilerin yetersiz olduğunu ve ham petrole on yıllardır bel bağlayan ülkelerin öngörülen faydalardan daha yüksek çevresel etkilerle karşılaştığını belirtti. Kenya çevre yasalarının petrol rafinerisi projelerini en kirletici ve çevre için en yıkıcı faaliyetler arasında saydığını hatırlatan Elmawi, bu nedenle yeterli ve şeffaf bir Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) yapılması gerektiğini vurguladı.
Elmawi, Mongabay'a telefonla yaptığı açıklamada düzgün bir ÇED sürecinin projeyi durdurabileceğini öne sürdü:
"Düzgün bir ÇED yapılır ve yerel topluluklar anlamlı biçimde sürece katılırsa, Lamu Coal Powered Project'te olduğu gibi bu projenin de suya düşme ihtimali yüksek."
"Bizim görüşümüze göre bu projeyle devam etmek büyük bir hata olur; yalnızca mevcut kuşağı değil, bunun yükünü çekecek gelecek kuşakları da etkiler."
Elmawi, Afrika'da Sudan, Güney Afrika ve Nijerya'da benzer projeler bulunduğunu hatırlattı. Dangote'nin Lagos'taki rafinerisinde kıyıda arazi bozulumu ile toprak erozyonu gibi balıkçılığı etkileyen çevresel sorunlar yaşandığı yönünde endişeler olduğunu da sözlerine ekledi. Aktivistler ayrıca yeni rafinerinin deniz kirliliğine, balık üreme alanlarının zarar görmesine ve olası bir petrol sızıntısı durumunda mangrov balı üretiminde düşüşe yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Kenya hükümeti, projenin inşaatına başlanacağı tarihi henüz açıklamadı. Aktivistler ve yerel topluluğun şeffaf biçimde yapılmasını talep ettiği herhangi bir ÇED raporu da kamuoyuyla paylaşılmadı.
