Kamboçya, Laos, Myanmar, Tayland ve Vietnam, 2025 boyunca toplam 746.168 hektar ağaç örtüsü kaybetti. University of Maryland'deki Global Land Analysis and Discovery (GLAD) laboratuvarı ile Global Nature Watch (GNW) —eski adıyla Global Forest Watch— tarafından yayımlanan veriler, bu kaybın 154.000 hektardan fazlasının birincil orman olduğunu ortaya koyuyor. Bölgenin koruma alanlarındaki kayıp ise yaklaşık 200.000 hektara ulaştı.

Bölgesel ormansızlaşma hızı, 2024 verilerine göre yaklaşık yüzde 25 geriledi ve GNW verileri 2023'te başlayan düşüşün sürdüğünü gösteriyor. Daha az yangın, yüksek yağış, sıkı yasal denetim ve emtia fiyatlarındaki düşüş gerilemenin olası nedenleri arasında sayılıyor. Uzmanlar yine de kısa vadeli düşüşlerin her zaman kalıcı bir eğilimi yansıtmadığı uyarısında bulunuyor.

Laos: Bölgenin en yüksek kaybı, pazar dinamikleriyle şekilleniyor

Laos, 2025'te 230.200 hektar ağaç örtüsü kaybıyla Mekong bölgesinin en yüksek ormansızlaşma oranını kaydetti; bu rakam ülke yüzölçümünün yaklaşık yüzde 1'ine denk geliyor. Buna karşın 2024'e göre yüzde 34'lük bir düşüş de içeriyordu. Kayıpların yaklaşık üçte biri birincil ormandı. Koruma alanlarından ise yaklaşık 146.000 hektar kaybedildi. Orta kesimdeki Bolikhamxay ve kuzeydeki Luang Prabang eyaletlerindeki koruma alanları en ağır tahribatı yaşadı.

Forest Trends kıdemli analisti Phuc Xuan To, Laos'ta ormansızlaşmanın itici gücü olarak kereste ticaretinin yerini tarımsal emtiaların aldığını belirtiyor. Manyok, muz, kauçuk, kahve ve durian gibi ürünlerin büyük bölümü Çin'e ihraç ediliyor. Phuc, manyok arz-talep dalgalanmalarının 2024'ten 2025'e düşüşü açıklamada etkili olabileceğini söylüyor. Covid-19 pandemisi sırasında manyok ekim alanları genişlemiş, pandemi sonrasında artan arz fiyatı 2024'te düşürmüş ve 2025'te ekim yavaşlamış.

Phuc'a göre Laos'tan Vietnam'a kereste ihracatı, 2000'lerin sonundaki yıllık yaklaşık 1 milyon metreküp seviyesinden şu anda yıllık 10.000 metreküp civarına geriledi. Lüks kereste talebi, Laos ve Kamboçya'daki doğal ormanlardaki azalan erişilebilir stoklarla birlikte düştü.

Myanmar: Silahlı çatışma ve yasadışı ekonomiler ormanları eritiyor

Yüzölçümü bakımından Mekong bölgesinin en büyük ülkesi olan Myanmar, 2025'te 227.000 hektara yakın ağaç örtüsü kaybıyla bölgenin ikinci en yüksek rakamını gördü; bu, ülke yüzölçümünün yaklaşık yüzde 0,34'üne denk geliyor. Kayıpların yaklaşık 33.000 hektarı —yaklaşık yüzde 14'ü— birincil ormandı. 2024'e göre yaklaşık yüzde 18'lik düşüş kaydedildi.

2021 darbesinden önce kurulan 62 koruma alanındaki kayıp, toplamın yalnızca yüzde 2,5'ini oluşturdu. Myanmar ordusunun en geniş ormanlık alanların kontrolünü yitirmesi nedeniyle bu alanların güncel durumu belirsizliğini koruyor. Doğudaki Shan Eyaleti, 78.500 hektardan fazla kayıpla en ağır tahribatı yaşadı; bu rakam, ikinci ve üçüncü sıradaki Chin ve Karen eyaletlerinin kayıplarının toplamından daha yüksek.

Darbe nedeniyle yerinden edilmiş Myanmarlı ormancılık uzmanı Thant Zin Maw, bu eyaletlerin Çin, Hindistan ve Tayland sınırlarına komşu olmasının yasadışı kereste ticareti için tarihsel pazar oluşturduğunu belirtiyor. Forest Trends, Myanmar'ın orman ürünleri ithalat-ihracatında 633 milyon dolarlık bir tutarsızlık tespit etti; Çin, Hindistan ve Tayland başlıca destinasyonlar arasında.

Maw, kereste çıkarma şirketlerinin çatışma bölgelerinden kereste taşıdığını ve askeri hükümete veya silahlı gruplara vergi ödediğini ifade ediyor. Ayrıca altın, yeşim ve nadir toprak elementleri madenciliğinde bir patlama yaşandığını ve bunun büyük bölümünün Çin'e satıldığını ekliyor. Hukaung Valley Wildlife Sanctuary ve genişletilmiş sınırları —Kachin Eyaleti ve Sagaing Bölgesi sınırında 1,7 milyon hektardan fazla alanı kapsayan iki koruma alanı— endüstriyel ölçekte madencilik nedeniyle orman tahribatı ve yeraltı suyu kirliliğiyle karşı karşıya. Bu iki alan, 2025'te toplam 2.600 hektara yakın ağaç örtüsü kaybetti; bu, Myanmar'daki tüm koruma alanı kayıplarının yüzde 44'üne denk geliyor.

Kamboçya: Ulusal düzeyde iyileşme, koruma alanlarında alarm

Kamboçya, 2025'te 59.000 hektardan fazla ağaç örtüsü kaybetti —ülke yüzölçümünün yaklaşık yüzde 0,33'ü— ve bu, 2003'ten bu yana ülkenin ormanları için en iyi yıl oldu. 2023'e göre yaklaşık yüzde 50'lik düşüş kaydedildi. Ancak yine de 23.000 hektardan fazla birincil orman kaybedildi; bu, yılın toplam kayıplarının yaklaşık yüzde 40'ı.

Kaybedilen 59.000 hektarın yaklaşık 32.000 hektarı —yaklaşık yüzde 54'ü— koruma alanlarından geldi. Yol, enerji altyapısı ve madencilik faaliyetlerinin sürmesi, koruma alanı yönetimini zorluyor.

En ağır tahribat yaşanan koruma alanı, kuzey Kamboçya'daki Beng Per Wildlife Sanctuary oldu; 4.400 hektardan fazla kayıp kaydedildi. Bu alanın 2002-2025 arasında yaklaşık yüzde 77'si doğal ormandan kauçuk gibi tek ürün plantasyonlarına dönüştürüldü. Prey Lang Wildlife Sanctuary'de 2025'te 4.068 hektar kayıp yaşandı; 2024'te bu rakam 9.340 hektar idi. Virachey National Park ise 3.216 hektar kayıpla rekor yılını geride bıraktı.

Deneyimli orman aktivisti Marcus Hardtke, "Ormanlar yavaşça bozularak ölür, bin kesişle ölüm; orman kaybının yüzde 90'ı nihai tam kesimden çok önce bu yolla gerçekleşir" diyor. Hardtke, "Kamboçya'da koruma alanı yönetimi hâlâ örgütlü yolsulluk gibi sistemik sorunlardan mustarip; bu, açıklanan politikaları baltalıyor" diye ekliyor.

Cambodian Youth Network başkanı Moeu Chandara ise verilerin ulusal düzeyde "cesaret verici" ama tek tek koruma alanları için "endişe verici" olduğunu söylüyor. Chandara, "Koruma statüsü tek başına yeterli değil; denetim zayıfsa, kaynaklar kısıtlıysa ve yasadışı kesim veya arazi gaspı hesap sorulmadan devam ediyorsa" durumun değişmeyeceğini vurguluyor.

Tayland ve Vietnam: Sıkı yasa ve denetimle sınırlı kayıp

Tayland ve Vietnam, ulusal koruma politikaları ile orman yönetişimini yıllar içinde güçlendirdi. Tayland, 2025'te 111.500 hektardan fazla ağaç örtüsü kaybetti; bunun yalnızca 3.618 hektarı birincil ormandı ve yaklaşık 11.000 hektarı koruma alanlarındaydı. Kayıp, 2024'e göre yaklaşık yüzde 24 geriledi ve ülke yüzölçümünün yalnızca yüzde 0,21'ini oluşturdu; bu, Mekong ülkeleri arasında en küçük oransal kayıp.

Vietnam'da GNW, 118.000 hektardan fazla ağaç örtüsü kaybı kaydetti; bunun 14.200 hektardan fazlası birincil ormandı. Koruma alanlarındaki kayıp ise 3.300 hektarın altında kaldı. Vietnam'daki düşüş yüzde 8 ile daha sınırlıydı ve ülke yüzölçümünün yaklaşık yüzde 0,36'sı etkilendi.

Vietnam'da 2018'de yürürlüğe giren yasalarla yasadışı kesim yapanlara 15 yıla kadar hapis cezası verilirken, Tayland'da 2019 yasaları aynı suç için 20 yıla kadar ceza öngörüyor. Forest Trends'den Phuc, Vietnam hükümetinin doğal ormanlar için tam kesim yasağı uyguladığını ve yasadışı kesimin çok sınırlı düzeyde kaldığını belirtiyor.

Tayland'da ise koruma alanı sınırlarının çizilmesi sürecinde yerel toplulukların dışlandığını belirten RECOFTC Tayland ofisi ülke direktörü Warangkana "Nok" Rattanarat, bu durumun ormanlarda uzun süredir yaşayan topluluklarla yetkililer arasında çatışmalara yol açtığını söylüyor. Rattanarat, GNW uydu verilerinin yerel halkın kullandığı alanları koruma alanlarından ayırt edemeyebileceğini ve bu nedenle bazı Tayland koruma alanlarındaki kaybın gerçekte olduğundan yüksek görünebileceğini ifade ediyor.

Pazar güçleri ve bölgesel dinamikler

Phuc, bölgedeki ormansızlaşma düşüşünün lüks kereste arz ve talebinin azalması, tarımsal emtia fiyatlarındaki değişim ve Tayland ile Vietnam'ın tarımsal plantasyonlarını komşu ülkelere dış kayması gibi etkenlerin birleşiminden kaynaklanabileceğini öne sürüyor. "Küresel pazardaki emtia fiyatları, ormansızlaşmanın artıp azalmasını açıklayan çok önemli bir neden olabilir" diyen Phuc, "Mekong bölgesindeki ormansızlaşmanın temel itici güçlerine 20 yıllık bir dönemde bakarsanız, hepsi emtialardır. Keraste neredeyse tükendi" diye ekliyor.