Nepal'in kuzeyindeki Rasuwa bölgesinde, Bhote Koshi nehri havzasında Ağustos 2026 sonlarında aniden yükselen sular yerleşim yerlerini, yolları ve enerji altyapısını tahrip etti. Felakette 1.450'den fazla kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 6.000 kişi kayboldu. Nepal, acil destek için Fund for Responding to Loss and Damage'a (FRLD) resmi başvuru yaptı; ancak hâlâ bir yanıt bekliyor.
Climate Home News yazarı Megan Rowling'e göre bu felaket hiç kimseyi şaşırtmamalıydı. 2015'te imzalanan ve 1.5°C ısınma limitini öngören Paris Anlaşması'nın mürekkebi kurumadan önce bile gazeteciler, Pakistan, Hindistan ve Nepal'deki yerel muhabirlerle birlikte Himalayalar'da hızlanan buzul erimesinin tehlikelerini kapsamlı biçimde gündeme taşıyordu. Bu haberler, buzul gölü patlaması sellerini önlemeye yönelik uluslararası finansmanlı programları, aşağı havza topluluklarına yönelik artan riskleri ve sınır ötesi izleme sistemlerinin eksikliğini ele alıyordu.
Rowling'in aktardığına göre, o dönemde University College London'daki Benfield Hazard Research Centre'ı yöneten Profesör Bill McGuire, bir iklim ve jeoloji konferansında şunları söylemişti: "Yakında görmemiz en olası şey, dağlık arazilerde dev toprak kaymalarının, milyonlarca metreküp kaya çökmesinin artması." Nepal'deki son felaket, McGuire'nin bu uyarısından yaklaşık 13 yıl sonra tam da bu çaptaki bir çökme olarak gerçekleşti.
Rowling, hükümetlerin ve iş dünyasının, önleme ve hazırlığın hasar sonrası onarımdan çok daha ucuz olduğunu gösteren rakamlarla karşı karşıya kalmalarına rağmen adaptasyon politikalarında direnç gösterdiğini savunuyor. Bilgi birikiminin yeterli eyleme dönüşmediğini vurgulayan Rowling, bu durumu "adaptasyon hesap verebilirlik açığı" olarak adlandırıyor.
1.5°C eşiği ve dönüşümsel adaptasyon ihtiyacı
Climate Week NYC kapsamında düzenlenen bir etkinlikte, Nepal'den Brezilya'ya, Sierra Leone'den Marshall Adaları'na kadar uzanan ülkelerden adaptasyon uzmanları deneyimlerini paylaştı. Katılımcılar yamaçları stabilize etmek için ağaç dikmekten, kayıt dışı çalışanlar için sıcak sigortasına, ebeler için iklim risk rehberinden, kuraklığa dayanıklı tohumlara ve Nil boyunca tarım arazilerini sulamak için güneş panellerine kadar çeşitli çözümlerden söz etti.
Etkinlikte iki ortak tema öne çıktı. Birincisi, UN Environment Programme'ın 1.5°C eşiğinin aşılmasına ilişkin yeni raporunun da altını çizdiği gibi, bilinen adaptasyon yöntemleriyle yetişme fırsatının büyük olasılıkla kaçırılmış olması. Etkinlikte konuşan uzmanlar, küresel ısınma sürdükçe mercan resifleri, buz tabakaları ve okyanuslar gibi doğal sistemler eşik noktalarını aştığında ve zincirleme sonuçlar doğurduğunda yeni "dönüşümsel" stratejilere ihtiyaç duyulacağını belirtti. Rowling'e göre Nepal'deki sel felaketi, adaptasyon yaklaşımında büyük bir değişiklik gerektiren felaket türüne örnek teşkil ediyor.
İkincisi, yoğunlaşan iklim şoklarına adaptasyon için gereken yatırımın, küçülen kalkınma yardımı bütçelerinden sıkıştırılacak bir kalem gibi görülemeyeceği. Yerel, ulusal ve küresel düzeyde finansman sağlamaya yönelik denenmiş fonlar ve mekanizmalar bulunuyor; bunların doldurulması, yenilenmesi ve geciktirilmeden kullanılması gerekiyor. İş dünyasının da bu alana dahil olması bekleniyor; özellikle tarım ve su gibi bazı sektörlerde getiri fırsatları bulunuyor. Yine de deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle insanları güvenli bölgelere taşımak gibi bazı faaliyetleri hükümetlerin üstlenmekten başka seçeneği olmayacak.
Adaptation Fund'da finansman açığı
Gelişmekte olan ülkeler için kurulan Adaptation Fund'un başkanı Mikko Ollikainen, fonun 1,6 milyar dolarlık proje portföyüne sahip olduğunu, ancak finansman bekleyen 1,8 milyar dolarlık bir proje hattı bulunduğunu açıkladı. İhtiyaçlar büyürken, bağışçı ülkeler son yıllarda COP iklim zirvelerinde fonun 300 milyon dolarlık yıllık fon toplama hedefini karşılayamadı.
UN iklim uygulama organının başkanı Julia Gardiner, Kasım ayında Türkiye'de düzenlenecek COP31 zirvesinde hükümetlerin, 2035'e kadar adaptasyon finansmanını üçe katlama hedefine nasıl ulaşacaklarını ve FRLD'nin yetersiz kaynaklarını nasıl dolduracaklarını göstermesi için daha fazla baskıyla karşılaşmayı beklediğini söyledi.
Nepal'den çağrı: Himalayan Climate Resilience Mechanism
Nepalli bilim insanı ve UN iklim sürecinde en az gelişmiş ülkelere danışmanlık veren Manjeet Dhakal, felaketin yalnızca manşetlerde bir süre kalıp ardından başka bir haberle değiştirilecek sıradan bir iklim krizi olarak ele alınamayacağını vurguladı.
Nepal Başbakanının kişisel alt sekreteri Prakriti Dhakal, New York'taki görüşmelerinde birçok taziye ve destek mesajı aldığını, ancak bu mesajların somut adımlara dönüşüp dönüşmeyeceğini sorguladı: "Eve döndüğünüzde, bizim için duyduğunuz o sempatiyi Nepal'deki toplulukları güçlendirecek rasyonel, uzun vadeli bir şeye dönüştürmeye devam edecek misiniz?"
Nepal'in lideri, geçen hafta UN'da yeni bir Himalayan Climate Resilience Mechanism önerdi. Nepal'in önerdiği mekanizma, adaptasyon hesap verebilirlik açığını kapatmaya yönelik bir ilk adım olarak değerlendiriliyor.