Botsvana'nın Okavango Deltası kenarındaki iki kırsal yerleşim, yaban hayatıyla bir arada yaşamanın ekonomik karşılığını almaya başladı. Gogomoga ve Tsutsubega köylerinde sakinler, yerleştirdikleri kamera tuzaklarıyla çekilen fil, aslan ve diğer yaban hayvanı görüntüleri karşılığında ödeme kazanıyor.
Koruma örgütü Wild Impact ile safari şirketi &Beyond, bu uygulamayı Harmony with Wildlife programı çerçevesinde ortaklaşa yürütüyor. Gogomoga ve Tsutsubega'nın her birinde 500'den az kişi yaşıyor ve bu yerleşimlerde asfalt yol, okul, dükkân ya da elektrik bulunmuyor. Okavango Deltası filler, su aygırları ve büyük yırtıcılara ev sahipliği yapıyor. Bölge aynı zamanda aralarında yerli San topluluklarının da bulunduğu yaklaşık 130 bin kişiye yaşam alanı sunuyor.
Wild Impact'in CEO'su Andrew Venter, yaban hayatının köylere sıklıkla girdiğini belirtti. Venter'e göre filler ekinleri yiyor ve ağır çitle çevrilmesi gereken su sondaj kuyularına zarar veriyor. Buna karşın topluluklar yaban hayatına karşı "dikkat çekici ölçüde hoşgörülü" davranıyor.
Fikir, Nisan 2024'te bölgedeki rangerların sakinlere yaban hayvanlarının yol açtığı zararı belgeleme konusunda yardım etmesiyle doğdu. Belgeler, Botsvana'nın yaban hayatı dairesinden tazminat talep etmek için kullanılıyordu. Bu süreç, fillerin ve diğer büyük memelilerin ne zaman nereye gittiğini ortaya koyacak kamera tuzakları kurma düşüncesini geliştirdi. Topluluklar, Wild Impact ile birlikte kameraları insanların mahremiyetini bozmayacak biçimde konumlandırdı.
İki yıl boyunca köylerde dolaşan yaban hayvanlarının görüntülerini izleyen Wild Impact, toplulukların korumadaki rolünün kabul edilmesi gerektiğini fark etti. Venter, bunun bir teşvik modelinin geliştirilmesine yol açtığını ifade etti.
Düzenekte rangerlar kameraları haftada bir denetleyip fotoğrafları indiriyor. Türler farklı ödeme tutarları getiriyor ve fil görüntüleri en yüksek karşılığı sağlıyor. Wild Impact parayı üç ayda bir, topluluklar adına açılan ve yerel konsey üzerinden yönetilen hesaba yatırıyor. Köylüler paranın nasıl harcanacağına topluca karar veriyor.
Program bu yıl, çoğunluğu fil ve benekli sırtlan (Crocuta crocuta) görüntüsü olmak üzere yaban hayatı gözlemleri için 57 bin 600 Botsvana pulası (yaklaşık 4175 dolar) ödedi. Kameralar ayrıca leopar (Panthera pardus pardus) ve Afrika yaban kedisi de fotoğrafladı.
Venter, ödemelerin bilinçli olarak mütevazı tutulduğunu söyledi. Kuruluş, desteği süreklilik göstermeyebilecek bağışçılara güvenmek yerine modeli kendi kaynaklarıyla finanse ediyor. Venter, "Gerçekçi olarak neyi karşılayabiliriz, dedik. Buna bir kez başladığımızda sürmesi gerekiyor" diye konuştu.
Wild Impact'in Güney Afrika peyzajları bölge müdürü Skipper Mareja, 2026'nın ilk iki çeyreğine ait ödemelerin toplulukların hesaplarına ulaştığını aktardı. Mareja, sakinlerin parayı nasıl harcayacaklarını görüşmek üzere toplandığını da ekledi.
Projede yer almayan Güney Afrika'daki Kuzey-Batı Üniversitesi koruma planlaması profesörü Dirk Cilliers, finansal modeli memnuniyetle karşıladığını belirtti. Cilliers, "Bu topluluklardan yaban hayatına yer açmalarını bekliyorsak onlar için somut bir fayda olması gerekir, bu program bunu sunuyor" dedi.