Okyanuslar, insan kaynaklı karbondioksit emisyonlarının yaklaşık üçte birini emiyor ve bu doğal kapasiteyi hızlandırma fikri uzun süredir bilim insanlarının gündeminde. Önerilen yöntemlerden biri, deniz suyuna demir ekleyerek fitoplankton patlaması tetiklemek: Güneş ışığıyla besin üreten bu mikroskobik, bitki benzeri organizmalar atmosferden büyük miktarda karbondioksit çekiyor. Nature dergisinde 2026'da yayımlanan yeni bir çalışma, okyanus demir gübrelemesinin (OIF) her bölgede aynı sonucu vermediğini ortaya koyuyor; ekolojik etki ve karbon giderme verimliliği, uygulamanın nerede yapıldığına göre keskin biçimde değişiyor.

University of California, Irvine'dan (UCI) Jun Yu, J. Keith Moore, Adam Martiny ve meslektaşları, 10 farklı okyanus biyomunda 60 yıllık bir süre boyunca OIF'nin gübreleme potansiyelini ve ekosistem etkisini modelledi. Simülasyonlar, yöntemin yılda 0,70 gigaton karbondioksit giderebileceğini ve atmosferdeki CO₂ seviyesini 5,3 ppm'ye kadar düşürebileceğini gösterdi. En büyük plankton patlamaları —ve dolayısıyla en yüksek karbon giderme verimi— Güney Okyanusu ile ekvatoral Pasifik'te gerçekleşti.

Phytoplankton bloom off South Africa

Buna karşın ekvatora yakın sularda demir eklenmesi, sudaki besin maddelerini hızla tüketiyor ve deniz besin zincirinin temel halkası olan zooplanktonlar üzerinde baskılayıcı etki yaratıyor. Ekvatoral Pasifik'in yüzde 0,35'ine demir dökülmesi zooplanktonlarda en az yüzde 10 azalmaya yol açarken, Güney Okyanusu'nun yüzde 0,2'sine yapılan müdahale zooplanktonlarda yüzde 10 artış sağladı. Eklenen demir besinleri tükettiğinde, balıklar ve daha büyük deniz canlıları için besin kaynağı olan zooplanktonlar azalıyor.

UCI Yer Sistem Bilimleri Bölümü'nden Jun Yu, bulguları şöyle özetliyor:

"Orta Pasifik, ciddi ekolojik riskler nedeniyle OIF için kaçınılması gereken bir bölge; Güney Okyanusu ise on yıllık zaman ölçeğinde karbon tutulumu ile ekolojik risk arasında en iyi dengeyi sunabilir."

Aerial view of swirling green ocean currents near a rocky coastline on the right side of the image.

OIF yeni bir kavram değil. Araştırmacılar geçmişte kısa süreli saha deneyleri yaptılar, ancak bu çalışmalar demirin fitoplankton büyümesi için sınırlayıcı besin olup olmadığını anlamaya yönelikti; iklim çözümü olarak tasarlanmamıştı. Yöntemin iklim krizine anlamlı bir katkı sunabilmesi için çok daha geniş alanlarda ve uzun süreli uygulanması gerekiyor. Bu ölçekte bir müdahale ise biyoçeşitlilik kaybı, oksijen minimum bölgelerinin genişlemesi ve balık habitatlarının bozulması gibi istenmeyen çevresel sonuçlar doğurabilir.

Araştırma ekibi bir sonraki aşamada OIF'nin balıkçılık üzerindeki etkilerini incelemeyi planlıyor. Jun Yu, "Bir sonraki adım, OIF'nin balıkçılık üzerindeki etkisini araştırmak ve Güney Okyanusu'nda daha fazla noktada model deneyleri yaparak fayda ve riskleri test etmek olacak" diyor.

Kaynak: Jun Yu et al. "Climate benefit and ecological cost trade-offs for ocean iron fertilization." Nature, 2026.