Meksika açıklarındaki Gulf of Kaliforniya'da orkaların ölü güneş balıklarını yüksek hızla çarparak binlerce parçaya ayırdığı iki olay bilim insanlarının dikkatini çekti. İlk olayı Temmuz 2024'te kâr amacı gütmeyen Beneath The Waves kuruluşundan bilim insanı Dr. Kathryn Ayres, bir GoPro kamerayla kaydetti; kaydın sesinde Ayres'in şaşkınlık çığlıkları duyuluyor.

Görüntülerde dişi bir orka, ölü bir güneş balığının kuyruğunu çenesinde tutarken yetişkin bir erkek balina hedefe doğru hızla dalıyor. Çarpışmadan hemen önce dişi balığı bırakıyor ve erkeğin darbesiyle balık binlerce parçaya ayrılıyor. Olayın ardından bir yavru orka ufak et parçalarını yerken yetişkinler ana leşin kalan kısmıyla besleniyor. İkinci olay ise Eylül 2025'te bir turizm işletmecisi tarafından görüntülendi; yine yetişkin bir dişi ölü güneş balığını tutarken başka bir orka aynı yüksek hızlı çarpma manevrasını gerçekleştirdi. Her iki gözlem de Gulf of Kaliforniya'da gerçekleşti, ancak aynı orkaların yer alıp almadığı bilinmiyor.

Araştırmanın ortak yazarı, Meksikalı Conexiones Terramar kuruluşundan deniz biyoloğu ve yaban hayatı görüntü yönetmeni Erick Higuera, çarpışmanın yarattığı etkiyi şöyle anlatıyor:

"Çok tonluk bir süper avcının dev bir balığa teknenizin hemen yanında o hızla saldırdığını gördüğünüzde, ortaya çıkan akustik gümbürtü ve dokuların patlaması karşısında neye uğradığınızı şaşırıyorsunuz."

Ayres ise davranışın olası nedenlerini değerlendiriyor:

"Bunun genç orkaların daha kolay beslenmesine yardımcı olduğunu düşünüyoruz ya da sadece eğlence için olabilir. Orkaların yiyecekleriyle oynadığı bilinir."

Güneş balıkları dünyanın en büyük balıkları arasında yer alıyor; boyları 3 metreyi aşıyor ve ağırlıkları 2.000 kg'a kadar ulaşabiliyor. Orkalar bu balıkları sıkça avlayıp yiyor. Araştırmacılardan bir hipoteze göre çarpma, sert ve lastiksi derili güneş balığını daha küçük çenelere sahip yavrular için lokma büyüklüğünde parçalara ayırmanın pratik bir yolu olabilir.

Ancak orkalar belirgin bir pratik amacı olmayan sosyal moda akımlarıyla da tanınıyor. 1980'lerde bir orka grubu ölü somonları şapka gibi başlarında taşımaya başlamış, bu trend yakın zamanda yeniden canlanmıştı. İspanya ve Portekiz açıklarındaki bir alt popülasyon ise teknelerle alışılmadık etkileşimleriyle dikkat çekiyor. Higuera, orka toplumunda oyunun merkezî rolünü vurguluyor:

"Birbirlerine yosun fırlatıyor, tekne dalgalarında sörf yapıyor ve karmaşık taktik oyunlara girişiyorlar. Oyun, orka toplumunun temel direğidir."

Frontiers in Ethology dergisinde yayımlanan bulgular, davranışın amacı ne olursa olsun birkaç adımın planlanmasını ve koordinasyonunu gerektirdiğini, dolayısıyla etkileyici bir bilişsel karmaşıklık sergilediğini ortaya koyuyor.

Eko-turizm işletmecileri giderek daha fazla su altı dronu ve kamera kullanıyor; bu araçlar bilim insanlarının ilgisini çeken yeni davranışları kaydediyor. Öte yandan yaban hayatı turizminin rahatsız edici etkilerine dair endişeler de var; Meksika geçen yıl orkalarla yüzmeye yönelik yeni düzenlemeler getirdi. Higuera, tur operatörleriyle iş birliğinin sürdürülmesinin önemine dikkat çekiyor:

"Saygılı bir mesafeyi koruyabilir ve bu hayvanları koruyabilirsek, tur operatörleriyle sürdürülecek iş birliği, aksi takdirde bilimden tamamen gizli kalacak okyanus yaşamının sırlarını güvenli bir şekilde belgelememize olanak tanıyacak."