Mercan Üçgeni'nin kalbi madenciliğe açık kalıyor

Endonezya'nın doğusundaki Papua bölgesinde yer alan Raja Ampat takımadaları, dünyanın bilinen mercan türlerinin yaklaşık %75'ine ev sahipliği ediyor ve bu zenginliğinden ötürü "denizlerin Amazon'u" olarak anılıyor. Eylül 2025'te UNESCO tarafından biyosfer rezervi ilan edilen bölge, mevcut Global Geopark statüsünün üzerine uluslararası bir koruma katmanı daha kazandı. Ancak Greenpeace'in yeni raporu, bu tanınmanın nikel madenciliği baskısını ortadan kaldırmadığını gösteriyor.

Rapora göre PT Raja Ampat Nikel Abadi (RANA), PT Waegeo Mineral Mining (WMM) ve PT Eka Kurnia Baru (EKB) adlı üç şirket, takımadaların en büyük adası Waigeo'da nikel projeleri geliştirmek için yasal ve idari süreçleri sürdürüyor. Waigeo, Wilson's bird-of-paradise (Cicinnurus respublica), Waigeo brushturkey (Aepypodius bruijnii) ve Waigeo spotted cuscus (Spilocuscus papuensis) gibi endemik türlere ev sahipliği yapıyor.

Üç şirketin süreçleri farklı aşamalarda bulunuyor. WMM, 2023'ten beri elinde bulunan madencilik izninin hükümet tarafından kaydedilmesini reddetmesi üzerine açtığı davayı kazandı, ancak işletmeye başlamak için gereken idari süreci henüz tamamlayamadı. EKB de yasal itirazlarından birinde sonuç aldı; üretim lisansı alamadı. RANA ise 2025'te yerel topluluklarla istişareler yürüterek doğu Waigeo'da nikel projesi planlarını ilerleten en yeni şirket olarak Greenpeace raporunda yer aldı.

Greenpeace, üç şirketten hiçbirinin şu anda yasal olarak madenciliğe başlayamadığını ancak madencilik haklarını sürdürdüklerini belirtiyor. Rapora göre bu durum, Endonezya'nın takımadalarda madenciliği kalıcı olarak yasaklayacak yasal koruma tedbirlerini henüz almamış olmasından kaynaklanıyor. Örgüt, enerji bakanlığının Raja Ampat'ın bazı bölümlerini hâlâ madencilik alanı olarak sınıflandırdığını ve resmi madencilik zonlamasından çıkarmadığını da vurguluyor.

Bakan Bahlil: "Yeni izin verilmiyor"

Enerji Bakanı Bahlil Lahadalia, 3 Ağustos'ta gazetecilere yaptığı açıklamada Raja Ampat'ta yeni madencilik izni verildiği yönündeki iddiaları reddetti. Bahlil, "Daha önce de söylediğim gibi, Raja Ampat'ta faaliyet gösteren tek madencilik izni devlete ait Gag Nickel'e ait. Bu operasyon ben doğmadan önce de vardı. Diğer tüm izinleri iptal ettik" dedi.

Greenpeace ise raporunda yeni izinlerin zaten verildiğini iddia etmediğini; üç şirketin doğu Waigeo'da nikel projeleri geliştirmek için yasal ve idari yolları sürdürdüğünü, bunlardan ikisinin enerji bakanlığına açtığı davaları kazandığını vurgulayarak yanıt verdi.

Greenpeace Indonesia orman kampanyacısı Belgis Habiba, basın açıklamasında şunları söyledi: "Enerji Bakanı Bahlil Lahadalia geçen yıl haziran ayında Raja Ampat'taki 5 nikel madencilik izninin 4'ünü iptal ettiğini açıklamış olsa da, Endonezya hükümetinin Raja Ampat'ı çıkarıcı endüstrilerin tehditinden koruma veya nikel madenciliğinin zarar verdiği çevreyi onarma konusunda ciddi olduğuna dair çok az kanıt var."

Greenpeace Indonesia orman kampanyaları başkanı Arie Rompas ise bakanlığın Raja Ampat'ı artık madencilik alanı olarak sınıflandırmaması gerektiğini belirterek, "Özellikle Raja Ampat geçen yıl UNESCO Biyosfer Rezervi olarak ilan edildi ve bu, mevcut Global Geopark statüsüne eklenmiş durumda" dedi.

Biyosfer rezervinin tampon bölgesinde madencilik

Greenpeace'in harita analizine göre, önerilen üç nikel madenciliği operasyonunun tamamı biyosfer rezervinin tampon bölgesi içinde yer alıyor. Tampon bölgeler çekirdek bölgeler kadar katı koruma altında olmasa da UNESCO tanımı uyarınca "araştırma, eğitim ve sürdürülebilir kaynak kullanımı gibi korumayla uyumlu faaliyetler" teşvik ediliyor.

UNESCO'nun bilimsel danışma komitesi, 2025'te biyosfer rezervinin onayını tavsiye etmeden önce Endonezya'dan Raja Ampat'taki nikel madenciliğiyle ilgili ek bilgi talep etmişti. Komite, madencilik imtiyazlarının konumu, çevresel ve sosyal etkileri ile yürütülen çevresel etki değerlendirmelerine ilişkin ayrıntılar istedi.

Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan 2025 tarihli bir araştırma, dünya çapındaki 119 UNESCO biyosfer rezervini inceledi ve bunların yalnızca %15'inin su düzenleme ve habitat bağlantılılığı gibi ekosistem işlevlerinde çevresel alanlardan daha iyi performans gösterdiğini saptadı. Çoğunda ölçülebilir ekolojik avantaj azdı; bu da uluslararası tanınmanın tek başına daha güçlü çevre koruması garanti etmediğini gösteriyor.

PT Gag Nikel: Askıya alma, kaldırma ve denetimde 24 sorun

Bölgedeki tek aktif nikel madenciliği işletmesi, devlete ait madenci PT Aneka Tambang (Antam)'ın yan kuruluşu PT Gag Nikel. Haziran 2025'te hükümet, çevresel hasar endişeleri üzerine Gag Adası'ndaki operasyonu askıya aldı. Eylül 2025'te ise askıya almayı kaldırdı; madencilik iznini veren Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığı, şirketin çevresel gerekliliklere uyduğunu ve çevre bakanlığının yıllık değerlendirmesinde "yeşil" not aldığını gerekçe gösterdi.

Bahlil, Haziran 2025'teki denetimde bakanlığının sedimantasyon veya çevresel başarısızlık kanıtı bulamadığını ve Gag Nikel'deki kirlilik görüntülerinin bir aldatmaca olabileceğini öne sürdü. Antam ise Reuters'a verdiği demeçte, askıya almanın ardından çevre bakanlığının emrettiği denetimin çevresel ihlal bulmadığını ve yalnızca operasyonlarda iyileştirme önerdiğini belirtti.

Greenpeace raporuna göre ise denetim, kamu açıklamalarına yansımayan 24 sorun tespit etti. Çevre bakanlığının PT Gag Nikel'e 2 Şubat 2026 tarihli mektubunda, madenin sedimantasyon, akış ve erozyon kontrolünün optimal olmadığı belirtildi. Özellikle şiddetli yağış sırasında kıyısal ve denizel çevreye artan sediman yükü riski taşıdığı, aşırı yağışta maden suyunun taşma riski bulunduğu ve atık su yönetiminde suyun geri dönüştürüldüğü kapalı sistem yaklaşımının eksik olduğu kaydedildi. Denetim, şirketin madencilikte biyoçeşitlilik koruma ilkelerini uygulayamadığını ve küçük bir adada su kaynaklarını tehdit eden potansiyel hidrojeolojik ve hidrolojik riskler olduğunu da saptadı.

Çevre bakanlığı, denetimin ardından PT Gag Nikel'e tespit edilen sorunlara ilişkin yanıtlarını da içeren güncellenmiş bir çevresel onay sunması için 3 ay süre verdi. Bakanlık, Temmuz 2026'da Greenpeace'e şirketin bu süreye uyduğunu bildirdi; ancak Gag Nikel'in denetim bulgularına nasıl yanıt verdiği kamuoyuna açıklanmadı. Greenpeace ayrıca Enerji Bakanı Bahlil Lahadalia'nın denetim bulgularına kamuoyu önünde yanıt vermemesini sorguladı.

Şirketin kendi finansmanıyla yapılan araştırma da çevre sorunlarını doğruluyor

Denetim bulguları, Gag Nikel'in kendisinin finansman sağladığı 2024 tarihli bir araştırmayla da büyük ölçüde örtüşüyor. Sorong Marine and Fisheries Polytechnic ve Gag Nikel tarafından yürütülen çalışma, 50 adalı sakin ve işçiyle görüşme yaptı. Katılımcıların üçte ikisi şirketin operasyonlarının çevreyi kirlettiğini, %44'ü ise madenciliğin sağlığa zarar verdiğini söyledi. Bazı katılımcılar madenden kaynaklanan tozla bağlantılı olarak öksürük ve grip şikayetlerinin arttığını bildirdi.

Balıkçılar, sedimantasyonun balıkları daha açıklara ittiğini belirtti. Araştırmada, "Daha önce köyler çevresindeki sularda balık tutan balıkçılar artık yaklaşık 2 saatlik mesafedeki daha uzak alanlarda balıkçılık yapıyor" denildi. Nikel cevherini işleme tesislerine taşıyan mavnaların demirleme sırasında mercanları sürükleyerek hasara yol açtığı da kaydedildi; araştırmada demir atma alanında mercanların 20 metreden (66 feet) fazla sürüklendiği belirtildi.

Tedarik zinciri elektrikli araç bataryalarına uzanıyor

Greenpeace raporu, Gag Nikel'den gelen nikelin Kuzey Maluku'daki Weda Bay'deki endüstriyel parka kadar izini sürdürdü. PT Indonesia Weda Bay Industrial Park (IWIP) tarafından işletilen park, Çinli Huayou Group ile Youshan Nickel Indonesia adlı ortak girişimi kurdu. Youshan Nickel, Endonezya'da elektrikli araç bataryası bileşenleri üretiyor.

Huayou, Toyota, Honda, Nissan, Hyundai, BMW, Mercedes, Tesla ve BYD dahil bir dizi elektrikli araç bataryası üreticisinin tedarik zincirlerine bağlı batarya bileşeni tedarik zincirlerine nikel sağlıyor. Greenpeace, bu şirketlerin ürettiği araçların tedarik zincirlerinin Raja Ampat kökenli nikelle bağlantılı olmasının mümkün olduğunu belirtirken, tedarik zinciri şeffaflığının eksikliği nedeniyle bunu doğrulamanın imkansız olduğunu da ekledi. Örgüt, batarya üreticileri dahil tedarik zinciri aktörlerini zincirlerini araştırmaya ve Raja Ampat'taki herhangi bir madenden gelen nikel tedarikini açıkça reddetmeye çağırdı.

"Adil bir enerji geçişi değil"

Endonezya hükümeti, fosil yakıtlardan uzaklaşma stratejisinin parçası olarak elektrikli araç üretimini teşvik ediyor ve bu da nikel talebini artırıyor. Greenpeace ise Endonezya nikelinin çoğunun hâlâ paslanmaz çelik üretiminde kullanıldığını, yalnızca yaklaşık %4'ünün bataryalara gittiğini belirtiyor.

Greenpeace Indonesia iklim ve enerji kampanya yöneticisi Iqbal Damanik, "Bu, Endonezya'nın adil bir enerji geçişini ne takip ettiği ne de ona yöneldiği anlamına geliyor — ekosistemleri onarması gereken bir geçiş, öncelikle süregiden maden çıkarımına dayanmamalı" dedi.

Örgüt, Avustralya'daki University of Technology Sydney'in Institute for Sustainable Futures birimi araştırmacılarıyla birlikte yaptırdığı bir çalışmaya atıf yapıyor. Çalışma, daha verimli malzeme kullanımı, daha az kritik mineral gerektiren batarya teknolojileri ve daha fazla geri dönüşüm yoluyla yeni çıkarılacak nikelden talebin azaltılabileceği sonucuna vardı.

Greenpeace Indonesia orman kampanyacısı Anggi Putra Prayoga, "Biyoçeşitlilik ve Yerli Halklar için önemli olan alanlar madencilikten uzak tutulmalı" ifadelerini kullandı. Örgüt ayrıca, Greenpeace International, Rainforest Foundation Norway, Fern ve Mighty Earth tarafından geliştirilen Global Restricted Areas haritasını önerdi. Harita, kritik çevresel, ekolojik, kültürel veya sosyal öneme sahip veya Yerli halkların özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rızasının (FPIC) bulunmadığı alanların madenciliğe kapatılması gerektiğini belirliyor.

GIIAS 2026'da protesto

Greenpeace aktivistleri, 30 Temmuz 2026'da Endonezya'nın en büyük yıllık otomotiv fuarı GIIAS 2026'nın açılışında protesto düzenleyerek "Raja Ampat'ı Koru, Kirli Enerjiyi Durdur" yazılı pankartlar açtı. Sanayi Bakanı Agus Gumiwang Kartasasmita ise protestoyu "eski bir mesele" olarak reddetti ve "Önemli olan, çevre dostu araçlara yönelen politikalarımız olmasıdır" dedi.

Raja Ampat'ın geleceği, hükümetin biyoçeşitlilik açısından zengin bölgeleri madenciliğe kapatma konusunda karar alıp almayacağına bağlı olduğunu belirten Greenpeace, hükümetin mevcut koruma yasalarını küçük adalar ile karada ve denizdeki koruma alanlarında etkin biçimde uygulamasını da talep ediyor.