Mısır'ın Büyük Sfenks'i için taş sağlanan kireçtaşı formasyonundan çıkarılan 45 milyon yıllık fosiller, bilime yeni bir uzun burunlu timsah türü kazandırdı. Herugavialis cairensis adı verilen tür, Royal Society Open Science dergisinde yayımlanan çalışmayla tanımlandı.
Fosiller, neredeyse eksiksiz bir kafatasını da içerecek biçimde 1920'lerde Mokattam Formasyonu'ndan çıkarıldı. Dönemin araştırmacıları, canlının yaşayan yalancı gavyalla (Tomistoma schlegelii) görünüm benzerliği nedeniyle örnekleri Tomistoma cinsine yerleştirdi. Bu sınıflandırma, modern araçların devreye girmesiyle değişti.
Birleşik Krallık, İsveç, Almanya ve Mısır'dan araştırmacılardan oluşan ekip, Stockholm'deki Swedish Museum of Natural History'den Paul Burke öncülüğünde fosillere yeniden baktı. Kafatasının içini CT taramalarıyla inceleyen ekip, fosili yalancı gavyaldan ayıran bir dizi özellik saptadı ve canlının ayrı bir tür olduğunu ortaya koydu.
Türün adı, Sfenks'in eksik burnuyla kurulan tesadüfi benzerlikten geliyor. Fosilin de Sfenks gibi burun ucunun bulunmadığı belirtiliyor. University College London paleontoloğu ve çalışmanın eş liderlerinden Philip Mannion, basın açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Sfenks'in ünlü burnunun eksik olmasıyla bu tesadüf nedeniyle yeni timsahı, bu ikonik anıtın muhtemel ilham kaynağı olan Mısır tanrısı Heru'dan esinlenerek adlandırmaya karar verdik."
Herugavialis, gavial adı verilen uzun burunlu timsahlar grubuna ait. Fosil kayıtları gaviallerin bir zamanlar neredeyse dünya genelinde yaşadığını ve birçok türün sığ denizlerde yüzdüğünü gösteriyor. Bugün hayatta kalan yalnızca iki tür var; her ikisi de Güney ve Güneydoğu Asya'nın tatlı sularında yaşıyor. Avlanma, halk hekimliği amacıyla toplanma ve nehirlerdeki değişim bu türleri baskı altında tutuyor. IUCN, Güneydoğu Asya'daki yalancı gavyalı "tehlikede", yalnızca Hindistan ve Nepal'de kalan gavyalı (Gavialis gangeticus) ise "kritik tehlikede" olarak listeliyor.
Gavyallerin durumu kritik olsa da, timsahlar, alligatorlar ve gavyalleri kapsayan daha geniş grup önemli koruma başarıları elde etti. IUCN Crocodile Specialist Group (CSG) 1971'de kurulduğunda her timsah türü tehlikede veya tehdit altında kabul ediliyordu; bugün yarısından fazlası "asgari endişe" kategorisinde yer alıyor. CSG eş başkanı Alejandro Larriera, başarının temelini şöyle özetledi:
"Bu, büyük ölçüde yerel halk arasında ekonomik teşvikler yaratan ve timsahların sürdürülebilir kullanımına dayanan koruma programları sayesinde oldu."
Hindistan, 1970'lerde gavyal yetiştirme programlarına başladı ve National Chambal Sanctuary'yi kurdu. Times of India'nın aktardığına göre 2025'te orman personeli koruma alanının bir bölümünde 2.000'den fazla gavyal saydı; bu, bölgedeki koruma çalışmalarının başlamasından bu yana kaydedilen en yüksek rakam. Amerikan alligatoru (Alligator mississippiensis) için de benzer bir toparlanma yaşandı. 1960'ların başında aşırı avlanma ve habitat kaybı nedeniyle doğada nadiren görülen tür, avlanma yasakları ve Endangered Species Act kapsamındaki korumanın ardından bugün ABD'nin güneydoğusunda yaklaşık 5 milyon bireyle temsil ediliyor. U.S. Fish and Wildlife Service bu iyileşmeyi "dünyadaki en büyük nesli tükenmekte olan tür başarı öykülerinden biri" olarak nitelendiriyor.
Koruma çabaları sürse de tehditler bitmiş değil. CSG eş başkanı Charlie Manolis, en çok tehdit altındaki yedi timsah türünün beşi için bugün en büyük sorunun insan nüfusu arttıkça habitat kaybı olduğunu belirtti. Diğer iki türde ise çalı eti avcılığı başlıca tehditler arasında yer alıyor.
Mısır'da günümüzde yalnızca Nil timsahı (Crocodylus niloticus) yaşıyor. Mısır yasaları timsahların ve yumurtalarının öldürülmesini, yakalanmasını veya ticaretini yasaklasa da Egypt Independent'ın aktardığına göre kaçak avcılık ve kaçakçılık sürüyor. Akdeniz'de ise timsahlar yaklaşık 6 milyon yıl önce denizin büyük ölçüde kurumasıyla ortadan kayboldu. Burke, taşa işlenmiş ve burnu eksik Herugavialis'in bu büyük canlının bir zamanlar yaşadığını hatırlattığını söylüyor.
Çalışma, "Cranial anatomy of the Middle Eocene Egyptian crocodylian Herugavialis cairensis provides new insights into gavialoid diversity in the Mediterranean region" başlığıyla yayımlandı (doi:10.1098/rsos.261173).