Birleşik Krallık'ta art arda gelen sıcak dalgaları, bombus arılarını hem bedensel hem de besinsel açıdan sıkıştırıyor. BBC Science & Environment'a özel olarak sunulan yeni analiz, Bumblebee Conservation Trust'ın uzun süredir yürüttüğü BeeWalk ulusal izleme programının verilerine dayanıyor. Veriler, 2022 yazındaki rekor sıcakların ardından popülasyonlarda keskin düşüşler yaşandığını ortaya koyuyor.
2022'deki rekor sıcakların izi 2023'e dek sürdü
2022 yazında Birleşik Krallık üç resmî sıcak dalgası yaşadı ve sıcaklık 40,3°C'ye ulaştı. BeeWalk kayıtlarına göre red-tailed, buff-tailed ve common carder bombus arıları —ülkenin en yaygın üç türü— normal zirve seviyelerinin altında kaldı; düşüşler sırasıyla %20, %25 ve %35 olarak ölçüldü. Kolonilerin zorlanmasıyla sonbaharda gerileme daha da derinleşti. Etki bir sonraki yıla da taşındı: 2023'ün mart, nisan ve mayıs aylarında toplam kraliçe arı sayıları ortalamanın altında seyretti.
Serin iklime uyumlu gövde, sıcakta aleyhe dönüyor
Birleşik Krallık bombus arıları, tarihsel olarak serin iklime uyum sağlamış canlılar. Kalın tüylü gövdeleri ısıyı muhafaza ederken güçlü uçuş kasları hareket hâlindeyken ısı üretiyor. Sıcak dalgası koşullarında bu özellikler aleyhe döner: Kaslar daha fazla ısı üretirken kalın kürk ve yuvarlak gövde serinlemeyi güçleştiriyor.
Bumblebee Conservation Trust'ın bilim yöneticisi Dr. Richard Comont, hava sıcaklığı yaklaşık 28°C ile 32°C aralığına ulaştığında bombus arılarının aşırı ısınmadan uçmakta zorlandığını belirtiyor. Uçamadıklarında besin de toplayamıyorlar.
"Kelimenin tam anlamıyla içten içe pişiyorlar," diyor Comont. "İç vücut sıcaklıkları 40°C'nin çok üzerine çıktığında ölmeye başlıyorlar, oldukları yere yığılıp kalıyorlar."
Besin arayışı bir enerji hesabına dönüşüyor
Sıcak dalgalarının etkisi yalnızca arıların bedeniyle sınırlı kalmıyor. Koloniler yaz boyunca işçi arıların getirdiği nektar ve polene bağımlı; çiçekli bitkiler kuruduğunda daha az üretim yapıyor. Natural History Museum'dan bombus arısı uzmanı Dr. Paul Williams, besin toplamanın arılar için bir enerji hesabı olduğunu söylüyor: Nektardan elde edilen getiri, harcanan enerjiyi karşılamalı; arıların "kâr etmesi" gerekiyor. Kurumuş çiçekler arasında artık var olmayan nektarı aramak, enerji israfı anlamına geliyor.
Yeterli besin bulunamadığında larvalar daha yavaş gelişiyor, koloniler zayıflıyor ve bir sonraki yıl için daha az yeni kraliçe üretiliyor. Bilim insanları, sıcak ve güneşli havanın otomatik olarak kötü olmadığını; önceki sıcak yılların özellikle daha güneye yayılışlı türler için olumlu sonuçlar doğurduğunu da vurguluyor. Asıl sorun aşırı sıcak ve kuraklıkta düğümleniyor.
İklim değişikliği nedeniyle yükselen küresel sıcaklıklar, Birleşik Krallık'ı daha sık ve yoğun sıcak dalgalarıyla karşı karşıya bırakıyor.
Çiçek, su ve gölgeyle koruma
Koruma uzmanları, bombus arılarına yardım etmenin en iyi yolunun daha fazla çiçek zengini habitat oluşturmak olduğunu belirtiyor. Batı Galler'deki çiftliğini hem gıda üretimi hem de yaban hayatı için yöneten böcek uzmanı Dr. Sarah Beynon, çayırlar, söğütler, çalı sıraları, püsküllü otlar ve geç çiçek açan ürünlerle böceklere yaz boyunca besin sağlıyor.
"Buraya geldiğimizde çiftlik bir yaban hayatı çölüydü," diyor Beynon. "On yıl içinde bir doğa rezervine dönüştü."
Beynon, insanların yardım etmek için dönümlerce araziye ihtiyacı olmadığını hatırlatıyor. Kapı önüne ya da pencere kenarına konacak bir saksı yerel kır çiçeği, insan egemen peyzajda ilerleyen böcekler için küçük bir yakıt ikmal noktası işlevi görebilir.
"Saksınız bir servis istasyonudur," diyor Beynon. "Dinlenmek, yakıt ikmali yapmak ve yola devam etmek için bir yer."
Dr. Richard Comont ise ne kadar küçük olursa olsun bir gölet ve gölgelik alanlar oluşturmanın da faydalı olacağını ekliyor. Suya yakın büyüyen çiçeklerin nektarında daha fazla nem bulunuyor. Bombus arıları bal arılarının yaptığı gibi su toplayamadığı için ihtiyaç duydukları sıvının çoğunu nektardan alıyor; dolayısıyla daha nemli nektar, sıcak havalarda kolonileri daha dirençli kılabilir. Sık çalılar ise bombus arılarına güneşin sıcağından kaçacak yerler sunuyor ve çiçekler arasında daha serin hava cepleri üzerinden hareket etmelerine imkân tanıyor.
