Nehir, göl ve plaj gibi su ekosistemlerinde rastlanan çöpün yaklaşık yüzde 12'si —her dokuz parçadan yaklaşık biri— sigara izmaritinden geliyor. Brezilya'daki Federal University of São Paulo araştırmacısı Victor Vasques Ribeiro'nun başyazarlığını yaptığı küresel inceleme, 2013–2024 yılları arasında 55 ülkede yürütülmüş 130 araştırmanın verilerini bir araya getirdi.
Su ve kara ekosistemleri birlikte değerlendirildiğinde ortalama her 4 metrekarede bir sigara izmariti yoğunluğu tespit edildi. Su ekosistemlerinde ise oran daha da yüksek: İran, Şili, Brezilya ve Peru'da incelenen bazı kıyısal alanlarda çöpün yarısından fazlasını sigara izmaritleri oluşturuyordu.
Ribeiro, Mongabay'e gönderdiği e-postada, "Görünüşte sıradan bir günlük insan etkinliğinin, korumak için en çok çaba gösterdiğimiz ortamlardan bazılarında bile bırakabileceği etkiyi gösteriyor" dedi.
Suda 'kimyasal bomba'
Sigara filtreleri, mikroplastiğe parçalanabilen bir plastik türü olan selüloz asetattan üretiliyor. İzmaritin geri kalan bölümü —kağıt, kül ve artık tütün— suyla temas ettiğinde ağır metaller, polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH), nikotin ve fenolik bileşikler gibi toksik maddeleri suya sızdırabiliyor.
Ribeiro, bu durumu "Suyla temas ettiğinde bu maddeler salınabilir ve farklı hayvanlarda ciddi toksik etkilere neden olabilir. Genellikle bir tür 'kimyasal bomba' olarak tanımlanıyor" sözleriyle anlattı.
Plajlar kirliliğin ana odakları
İnceleme, plajları kirliliğin en yoğun yaşandığı alanlar olarak belirledi; bunun başlıca nedeni, plajların büyük insan gruplarının bir araya geldiği rekreasyon alanları olması. 17 ülkedeki verilerde, en çok çöp toplanan ilk yüzde 5'lik alanların çoğunluğu plajlardı.
Korunmayan alanlarda ortalama metrekare başına 0,29 sigara izmariti bulunurken, bu rakam korunan alanlarda 0,06'ya düşüyor. Sigara izmaritleri korunmayan alanlarda yaklaşık beş kat daha yaygın. Araştırma, yüksek düzeyde korunan alanların bile sigara çöpünden tamamen muaf olmadığını vurguluyor.
Yasaklar ve cezalar işe yarıyor
İnceleme, plajlardaki sigara yasaklarının kıyı ekosistemlerini bu kirleticilerden korumada etkili bir önlem olduğunu öne çıkarıyor. Malezya, İspanya, Meksika ve İtalya'daki yasaklar, özellikle ceza da içeren düzenlemelerle birlikte, sigara izmariti kirliliğini azaltmada başarılı oldu.
Ribeiro, tütün tüketiminin azaltılmasının hem insan sağlığı hem de çevre üzerinde çift fayda sağladığına dikkat çekti: "Bu ortamlarda izmarit olmaması için sigara tüketimi olmaması gerekiyor. Tütün tüketiminin azaltılması, insan sağlığı üzerindeki büyük etkileri azaltırken aynı zamanda bu tür çöpün üretimini ve yarattığı çevresel etkileri de azaltıyor."