Dominica'nın Karayip kıyılarında dört yıl boyunca sürdürülen bir araştırma, sperm balinalarının gemi gürültüsüne yalnızca ses şiddetini artırarak değil, iletişim biçimlerini kökten değiştirerek tepki verdiğini ortaya koydu. Project Ceti (Cetacean Translation Initiative) ekibinin Ecological Informatics dergisinde yayımladığı bulgular, deniz trafiğinin balina iletişimini ince yapı düzeyinde etkilediğini gösteriyor.
Araştırmacılar, 15 sperm balinasından oluşan sürüyü insansız hava araçlarıyla yerleştirilen ses etiketleriyle dinledi; yöntemin balinalara zarar vermemesi için bu yol tercih edildi. Kayıt sırasında arka planda gemi gürültüsü saptandığında, ekip dijital konum verileriyle gemilerin balinanın yakınında olduğunu doğruladı. Toplam 1.000'den fazla koda analiz edildi.
Normal koşullarda sürüden biri olan "Atwood", 1-1-3 düzeninde beş tıklamalı bir koda üretiyordu: iki tıklamanın ardından üç hızlı tıklama geliyordu. Project Ceti'nin kurucusu ve CEO'su David Gruber, bu ritimin Dominica kıyısındaki sperm balinası klanına özgü olduğunu belirtti. Arka planda bir geminin uğultusu duyulduğunda Atwood aynı 1-1-3 düzenini korudu, ancak tıklamalar arasındaki aralıkları belirgin biçimde kısaltarak ritmi hızlandırdı.
Project Ceti'nin dilbilim lideri Gašper Beguš, ilişkinin gücünü şöyle özetledi: "Yalnızca ses kayıtlarına bakarak gemilerin yakında olup olmadığını genellikle tahmin edebiliyoruz."
Şiddet değil, içerik değişiyor
Daha önceki araştırmalar deniz canlılarının gürültü kirliliğinde ses şiddetini artırdığını gösteriyordu. Sperm balinalarında ise bu eğilim görülmedi. Balinalar bunun yerine koda türlerini ve hızını değiştirmeyi tercih etti.
Bu bulgu, Project Ceti'nin daha önceki çalışmasında tanımladığı "ünlü benzeri" seslerle doğrudan bağlantılı. Ekip, koda dizisindeki tıklamalar arasındaki boşlukları sıkıştırarak kaydı hızlandırdığında, insan dilindeki "aaaa" ve "iiii" ünlülerine benzeyen sürekli ses birimleri elde etmişti. Son araştırmada, gürültülü ortamlarda bu iki ünlü benzeri sesin kullanım sıklığı değişti ve "aaaa" kodası daha yaygın hale geldi.
Beguš, "Bu çalışma, keşfettiğimiz ünlülerin gerçekten anlamlı bilgi taşıyor olabileceğine dair ilk işaretlerden biri" dedi ve ekledi: "Çünkü gemi gürültüsü varlığında bu ünlüleri kullanma biçimlerini değiştiriyorlar."
Gruber ise araştırmanın yeni sorular doğurduğunu vurguladı: "Balinalar gemiler hakkında mı konuşuyor, yoksa gemiler etrafta olduğu için sesleri mi etkileniyor? Eğer gemiler hakkında ne söylediklerini çözebilirsek, bu politika ve yasaları nasıl etkiler?"
Eleştiriler ve dikkat çeken nokta
Bazı araştırmacılar, Ceti'nin önceki çalışmalarında balina iletişimini "ünlüler" ve "dil" gibi terimlerle açıklamasını eleştirmiş, bunun balina ve insan iletişimi arasındaki bağlantıyı fazla zorladığını savunmuştu. Gruber, bu endişeyi gidermek için "ünlü benzeri" veya "dil benzeri" ifadelerini kullandıklarını belirtiyor.
İngiltere hükümetine bağlı deniz araştırma kuruluşu Cefas'tan su altı gürültüsü uzmanı Nathan Merchant, çalışmaya dahil olmadı. Gemi gürültüsü dışında başka faktörlerin de ses değişimlerine yol açabileceğini, ancak ilişkinin nedensel olduğu yönünde bir "önseziye" sahip olduğunu söyledi. Merchant, "Bu çalışmayı öne çıkaran şey, çağrıların ince ölçekli içeriğindeki değişiklikleri göstermesi" dedi ve şöyle devam etti: "Bu, su altı gürültüsünün deniz memelilerini nasıl etkileyebileceğine dair hikayeye yeni bir nüans katmanı ekliyor."
İşitsel değişikliklerin ne anlama geldiğini belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu vurgulayan Merchant, "Balinalar aynı şeyi söylemekte zorlanıyor mu, yoksa bu gürültü varlığında farklı bir şey mi söylüyorlar? Bu gerçekten merak uyandıran bir soru" ifadelerini kullandı.
