Sperm balinaları okyanus yüzeyinin hemen altında dikey konumda dinlenen bilinen tek balina türü. Bilim insanları, bu dinlenme sırasında salınan kabarcıkların yüzdürme kontrolüyle bağlantılı olduğunu öne sürüyordu. Yeni bir çalışma, bu mekanizmanın nasıl işlediğini ilk kez sistematik kayıtlarla ortaya koydu.
Çalışmanın baş yazarı, İsviçre'deki Université de Neuchâtel'de araştırmacı Noémie Freymond, Mongabay'a e-postayla yaptığı açıklamada, sperm balinalarının tipik dikey pozisyonda dinlendiğinin ve bu dönemlerde kabarcık saldığının gözlemlendiğinin bilindiğini söyledi. Freymond, kabarcık salımının yüzdürme düzenlemesiyle ilişkili olduğunun varsayıldığını, ancak bunun deneysel veya sistematik biçimde kaydedilmediğini belirtti.
Sperm balinalarının (Physeter macrocephalus) yüzdürme yeteneği büyük ölçüde kafalarındaki spermaceti organından geliyor. Balmumu benzeri spermaceti yağı sudan daha hafif olduğu için balinaları yukarı doğru itiyor. Bu yağ geçmişte lamba ve mum yakıtı olarak kullanılmış, balinaların avlanmasının da nedenlerinden biri olmuştu.
Akciğerler, solunum yolu ve spermaceti organı başa yakın konumlanmış düşük yoğunluklu yapılar olarak balinaların dikey durmasına yardımcı oluyor. Balinalar yukarı sürüklendikçe basınç azalıyor, akciğerlerdeki hava genişliyor ve hayvanları yüzeye doğru itiyor. Kabarcık salımı bu yukarı yönlü itişi dengeleyerek balinaların yüzeye çıkmak yerine su altında kalmasını sağlıyor.
Araştırma ekibi, Norveç'in Lofoten Adaları yakınlarında vantuzlarla etiketlenen 42 sperm balinasından elde edilen verileri kullandı. 2005 ile 2019 arasında toplanan kayıtlar, kabarcıkların ne zaman salındığını belirlemeye olanak tanıdı. Bu 42 balinanın 17'si dinlenme pozisyonunda kaydedildi; bu pozisyon birkaç dakikadan üç saate kadar sürdü.
Bilim insanları bu davranışı uyku yerine dinlenme olarak adlandırıyor çünkü vahşi doğada yapılması zor olan EEG testleriyle beyin aktivitesi henüz kaydedilmedi. Freymond, sperm balinalarının kabarcık kullanan tek deniz memelisi olmadığını da ekledi. Kambur balinalar (Megaptera novaeangliae) beslenme sırasında avlarını yakalamayı kolaylaştıran kabarcık ağları oluşturuyor; yunuslar oyun ve sosyal etkileşimlerde kabarcık üretiyor. Gri balinalar (Eschrichtius robustus) ve Grönland balinaları (Balaena mysticetus) ise hem dalış hem dinlenme sırasında yüzdürme kontrolü için kabarcık kullanırken gözlemlendi.
Araştırmacılar ayrıca sperm balinalarının dinlenme dalışlarında soluduğu hava hacminin beslenme dalışlarından farklı olduğunu belirledi. Freymond'a göre bu davranış, balinaların dinlenme dalışları sırasında çevresel veya fizyolojik değişimlere yanıt verebildiğine işaret ediyor.
Freymond, bu dönemlerdeki uyku ve farkındalık düzeylerinin daha iyi anlaşılmasının, gemi çarpması gibi insan kaynaklı tehditlere karşı kırılganlıklarını kavramak açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtti.